Bài 3: One-Pass HCMC và IOC thông minh - Biến trải nghiệm du lịch thành dòng tiền

Bài 1: Bứt phá từ hệ sinh thái dữ liệu dùng chung và mô hình AI

Bài 2: Dữ liệu không rời khỏi doanh nghiệp, giá trị vẫn có thể được nhân lên

One-Pass HCMC - kết nối hành trình chi tiêu 

Trong cuộc cạnh tranh giữa các điểm đến, trải nghiệm thuận tiện không chỉ là lợi thế phục vụ du khách. Đó còn là điều kiện để thúc đẩy tiêu dùng, kéo dài hành trình, mở rộng cơ hội bán dịch vụ và nâng hiệu quả khai thác nguồn lực du lịch. Tuy nhiên, một thành phố có nhiều ứng dụng, vé điện tử, hệ thống thanh toán và trung tâm điều hành chưa chắc đã có một hệ sinh thái du lịch thông minh hiệu quả. 

Vấn đề nằm ở khả năng kết nối. Du khách có thể phải tìm thông tin trên một nền tảng, mua vé trên nền tảng khác, sử dụng phương tiện giao thông qua một hệ thống riêng rồi thanh toán tại từng điểm đến bằng những phương thức khác nhau. Trong khi đó, cơ quan quản lý và doanh nghiệp có thể sở hữu nhiều dữ liệu nhưng vẫn thiếu một bức tranh đủ liền mạch để đưa ra quyết định kinh doanh kịp thời.

"Du lịch của Tp.HCM cần hướng đến thông minh, lấy giá trị kinh tế đo lường được làm thước đo, thay vì số hóa để có thêm ứng dụng và hệ thống", TS. Dương Thanh Tùng.

Vì vậy, sáng kiến One-Pass HCMC và định hướng nâng cấp Trung tâm Điều hành thông minh (IOC) cần được nhìn nhận như hai hướng bổ trợ: một hướng giảm ma sát trong hành trình tiêu dùng của du khách, hướng còn lại chuyển dữ liệu thành năng lực dự báo và điều phối. Cả hai đều cần được đánh giá bằng hiệu quả kinh tế, không chỉ bằng mức độ hiện đại của công nghệ.

Một hướng đi đáng nghiên cứu là mô hình thẻ hoặc ứng dụng One-Pass HCMC, kết nối những dịch vụ như giao thông công cộng, vé điện tử tại bảo tàng và điểm tham quan, thanh toán QR không tiền mặt cùng các tiện ích du lịch khác.

Giá trị của mô hình này không nằm ở việc phát hành thêm một ứng dụng để du khách phải tải xuống. Giá trị nằm ở khả năng giúp họ tiếp cận nhiều dịch vụ thuận tiện hơn trong cùng một hành trình: tìm thông tin, mua vé, di chuyển, thanh toán và tiếp tục khám phá những trải nghiệm phù hợp.

Đây là cơ hội kinh doanh, nhưng không phải kết quả tự động. Thuận tiện hơn chưa chắc làm tăng chi tiêu nếu sản phẩm không hấp dẫn, giá không phù hợp hoặc du khách không có nhu cầu mua thêm. Bởi vậy, One-Pass HCMC cần được xây dựng trên một giả thuyết có thể kiểm chứng: việc tích hợp dịch vụ có giúp tăng số giao dịch, số dịch vụ được sử dụng và giá trị chi tiêu thực tế trên mỗi khách hay không?

Để trả lời, cần theo dõi tỷ lệ kích hoạt, tỷ lệ giao dịch thành công, giá trị giao dịch bình quân, số dịch vụ sử dụng trên mỗi khách, tỷ lệ mua chéo và chi phí phục vụ mỗi giao dịch. Quan trọng hơn, các chỉ số phải được so sánh với nhóm khách hoặc giai đoạn đối chứng phù hợp. Số lượt tải ứng dụng hay số thẻ phát hành chỉ phản ánh mức độ tiếp cận ban đầu, không chứng minh được hiệu quả tài chính.

Việc tích hợp VNeID, NFC hoặc những phương thức xác thực khác cũng cần được đánh giá riêng về thẩm quyền, khả năng kết nối kỹ thuật, bảo vệ dữ liệu và mức độ sẵn sàng của các đơn vị tham gia. Những mục tiêu như hoàn tất check-in trong vài giây chỉ nên được xem là chỉ tiêu thử nghiệm, không phải kết quả đã được bảo đảm.

Doanh nghiệp nhỏ phải có cơ hội tham gia

Một nền tảng tích hợp chỉ có thể hình thành hệ sinh thái khi không biến doanh nghiệp nhỏ thành bên phụ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất.

Thuận tiện hơn chưa chắc làm tăng chi tiêu nếu sản phẩm không hấp dẫn, giá không phù hợp hoặc du khách không có nhu cầu mua thêm.

Đối với khách sạn nhỏ, cơ sở ăn uống, doanh nghiệp lữ hành và đơn vị tổ chức trải nghiệm, tự xây dựng hệ thống thanh toán, vé điện tử, quản lý ưu đãi và tiếp thị số có thể tạo ra chi phí đáng kể. Nếu One-Pass HCMC cung cấp giao diện lập trình ứng dụng (API), tiêu chuẩn kết nối và quy trình tham gia thống nhất, doanh nghiệp có thể tiếp cận khách hàng thông qua hạ tầng chung thay vì đầu tư toàn bộ từ đầu.

Tuy nhiên, lợi ích đó chỉ hình thành nếu điều kiện tham gia minh bạch. Cần công khai chi phí kết nối, phí giao dịch, quy tắc chia sẻ doanh thu, quyền tiếp cận dữ liệu, điều kiện rút khỏi nền tảng và cơ chế giải quyết tranh chấp. Các tiêu chuẩn kỹ thuật cũng nên hạn chế tình trạng khóa chặt doanh nghiệp vào một nhà cung cấp.

Một câu hỏi quan trọng khác là ai được hưởng lợi từ dữ liệu phát sinh trong quá trình sử dụng dịch vụ. Nền tảng cần có cơ chế quản trị rõ ràng, giới hạn mục đích sử dụng và bảo vệ dữ liệu phù hợp. Dữ liệu có thể hỗ trợ hiểu nhu cầu thị trường, nhưng không nên trở thành công cụ để một bên chiếm ưu thế không công bằng trước những doanh nghiệp phụ thuộc vào hệ thống.

Do đó, hiệu quả của One-Pass HCMC không nên chỉ được đánh giá qua trải nghiệm của du khách. Cần xem xét cả chi phí tham gia của doanh nghiệp, mức độ mở của hệ thống, khả năng kết nối nhà cung cấp mới và phần giá trị kinh tế thực sự được giữ lại tại các doanh nghiệp địa phương.

Từ giám sát thụ động đến hỗ trợ quyết định

Nếu One-Pass HCMC tập trung vào hành trình tiêu dùng, IOC cần giúp hệ sinh thái quản lý và khai thác thông tin hiệu quả hơn.

Một trung tâm điều hành chỉ tổng hợp số liệu và hiển thị bảng điều khiển sẽ khó tạo ra hiệu quả đầu tư rõ rệt nếu thông tin không dẫn đến hành động. Định hướng IOC thông minh hơn cần chuyển trọng tâm từ giám sát thụ động sang hỗ trợ dự báo, cảnh báo và phối hợp xử lý.

Nếu One-Pass HCMC tập trung vào hành trình tiêu dùng, IOC cần giúp hệ sinh thái quản lý và khai thác thông tin hiệu quả hơn.

Chẳng hạn, dữ liệu tổng hợp có thể hỗ trợ nhận diện thời điểm quá tải tại một số điểm đến, dự báo nhu cầu vận tải hoặc cung cấp thông tin để doanh nghiệp điều chỉnh nhân sự, công suất và hoạt động tiếp thị. Khi có căn cứ phù hợp, cơ quan quản lý có thể phối hợp với các đơn vị liên quan để điều tiết thông tin, khuyến nghị phương án di chuyển hoặc giới thiệu những lựa chọn thay thế.

Tuy nhiên, IOC không nên trở thành một dự án công nghệ lớn chỉ để bổ sung thêm màn hình, cảm biến hay năng lực phân tích. Mỗi bài toán cần gắn với một đơn vị chịu trách nhiệm, một quy trình xử lý và một chỉ tiêu kết quả cụ thể. Đó có thể là giảm thời gian điều phối, giảm chi phí vận hành, cải thiện mức sử dụng công suất hoặc nâng hiệu quả ngân sách xúc tiến du lịch.

Với thị trường, các dịch vụ phân tích nhu cầu, dự báo thị trường và tối ưu vận hành có thể được nghiên cứu như những sản phẩm B2B. Với du khách, thông tin phù hợp và gợi ý có ích có thể cải thiện trải nghiệm, nhưng phải dựa trên cơ chế xử lý dữ liệu hợp pháp, minh bạch và tương xứng với mục đích sử dụng.

IOC vì thế cần được đánh giá không chỉ bằng khả năng thu thập thông tin, mà bằng việc thông tin có giúp người ra quyết định hành động tốt hơn hay không. Nếu dữ liệu không thay đổi quyết định, quy trình hoặc kết quả, giá trị tăng thêm của khoản đầu tư vẫn chưa được chứng minh.

Đầu tư theo hiệu quả, không theo phong trào

Để tránh đầu tư dàn trải, Tp.HCM cần yêu cầu các dự án du lịch thông minh có hồ sơ hiệu quả đầu tư trước khi triển khai và đánh giá sau khi vận hành. Phân tích phải tính đầy đủ chi phí thiết kế, tích hợp, đào tạo, bảo trì, an ninh mạng và nâng cấp công nghệ, thay vì chỉ ghi nhận khoản tiết kiệm trực tiếp hoặc lợi ích dự kiến.

Cần so sánh lợi ích tài chính tăng thêm với tổng chi phí trong cùng kỳ đánh giá qua đó thấy được hiệu quả trong hoạt động kinh doanh du lịch.

Về nguyên tắc, cần so sánh lợi ích tài chính tăng thêm với tổng chi phí trong cùng kỳ đánh giá. Các lợi ích như tăng doanh thu, giảm chi phí hoặc tiết kiệm thời gian phải có phương pháp đo lường rõ ràng, tránh tính trùng và tránh quy toàn bộ thay đổi của thị trường cho một dự án công nghệ. Với những lợi ích khó quy đổi trực tiếp thành tiền, cần xác định chỉ tiêu vận hành riêng và trình bày minh bạch.

Giai đoạn 2026 - 2030, một hướng tiếp cận phù hợp là ưu tiên các dự án có phạm vi thí điểm rõ, khả năng đo lường độc lập và điều kiện mở rộng khi chứng minh được hiệu quả. One-Pass HCMC và IOC nên được xem xét trong mối liên hệ với hạ tầng dữ liệu dùng chung và các cơ chế hợp tác phân tích dữ liệu, thay vì phát triển thành những hệ thống biệt lập. Việc kết nối cần dựa trên tiêu chuẩn chung, trách nhiệm cụ thể và khả năng tương thích, không mặc nhiên đòi hỏi mọi dữ liệu phải tập trung vào một nơi.