Bãi bỏ quy định xe điện và bước ngoặt chính sách tại thị trường lớn thứ 2 thế giới

Quy định năm 2024 của chính quyền tiền nhiệm—vốn đặt ra các tiêu chuẩn ô nhiễm khắt khe cho đội xe của các nhà sản xuất nhằm buộc họ phải chuyển dịch sang xe điện và xe phát thải thấp—đã chính thức bị vô hiệu hóa. Sự thay đổi này không chỉ đơn thuần là một quyết định điều chỉnh quản lý nội địa, mà đang phát đi những tín hiệu phức tạp tới chuỗi cung ứng ô tô toàn cầu trong cuộc đua chuyển đổi xanh.

Tuyên bố được Tổng thống Trump đưa ra trên nền tảng Truth Social, gọi quy định mới là "một ngày trọng đại cho công nhân ngành ô tô và người mua xe Mỹ".

Trong lý do được đưa ra, người đứng đầu Nhà Trắng khẳng định các tiêu chuẩn tiết kiệm nhiên liệu mới sẽ loại bỏ sự lãng phí trong quy trình sản xuất ô tô nội địa, trực tiếp cắt giảm chi phí sản xuất để mang lại mức giá bán thấp hơn cho người tiêu dùng.

Việc đảo ngược chính sách này được cho sẽ giúp các gia đình Mỹ tiết kiệm hàng nghìn USD khi mua một chiếc xe mới, đồng thời giải phóng các tập đoàn sản xuất khỏi cái mà Tổng thống Trump mô tả là những "quái vật môi trường" đắt đỏ của giai đoạn trước. Đáng chú ý, tuyên bố này nhấn mạnh rằng dàn lãnh đạo cấp cao của cả ba đại gia Detroit—General Motors, Ford và Stellantis—đã chủ động liên hệ bày tỏ mong muốn mở rộng quy mô sản xuất tại Mỹ khi các rào cản hành chính về xe điện được gỡ bỏ.

Xét dưới góc độ chính trị - kinh tế, thời điểm đưa ra quyết định này mang tính toán chiến lược rất rõ ràng khi diễn ra trong bối cảnh chỉ còn chưa đầy 6 tuần nữa là đến cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ.

Đảng Cộng hòa đang phải đối mặt với áp lực gay gắt trong việc giữ vững quyền kiểm soát Quốc hội giữa lúc cử tri Mỹ bày tỏ sự lo ngại gia tăng về chi phí sinh hoạt và giá nhiên liệu leo thang dưới thời chính quyền Tổng thống Trump.

Bằng cách biến việc bãi bỏ quy định xe điện thành một công cụ giảm giá xe và nới lỏng gánh nặng tài chính trực tiếp cho người tiêu dùng tại trạm xăng, chính quyền đương nhiệm đang cố gắng đưa ra một chính sách kinh tế dễ thụ hưởng nhằm trấn an tâm lý cử tri tại các bang công nghiệp then chốt.

Bước đi đảo ngược chính sách của chính quyền Mỹ đang vấp phải làn sóng phản đối dữ dội từ các tổ chức bảo vệ môi trường và các nhà hoạch định chính sách thuộc phe đối lập.

Tổ chức Sierra Club đã lên tiếng chỉ trích gay gắt quyết định bãi bỏ tiêu chuẩn phát thải, khẳng định rằng việc hạ thấp quy chuẩn tiết kiệm nhiên liệu sẽ phản tác dụng và khiến chi phí đi lại của người dân Mỹ trở nên đắt đỏ hơn trong dài hạn.

Bà Katherine García, Giám đốc chiến dịch "Giao thông sạch cho tất cả" của Sierra Club, tuyên bố sẽ đấu tranh pháp lý đến cùng chống lại quyết định này. Theo lập luận của Sierra Club, những chiếc xe kém hiệu quả về mặt nhiên liệu sẽ tiêu tốn nhiều xăng hơn, buộc người dân phải móc túi nhiều hơn tại các trạm xăng và gánh chịu bầu không khí ô nhiễm hơn, thay vì thực sự được giảm bớt gánh nặng chi phí sinh hoạt như lời hứa hẹn.

Ở góc độ chiến lược công nghiệp toàn cầu, cựu Bộ trưởng Giao thông Vận tải Pete Buttigieg cũng đưa ra những phân tích sắc sảo cảnh báo về hệ lụy dài hạn của quyết định này đối với năng lực cạnh tranh của nước Mỹ.

Ông Buttigieg chỉ ra rằng số lượng việc làm trong ngành sản xuất công nghiệp Mỹ, bao gồm cả ngành ô tô, đã ghi nhận sự sụt giảm trong các giai đoạn áp dụng chính sách nới lỏng quy chuẩn môi trường trước đây. Việc hạ thấp các tiêu chuẩn phát thải không giúp bảo vệ ngành ô tô nội địa mà thực chất là một chiến lược thất bại, trực tiếp trao công nghệ sạch và chuỗi giá trị xe điện toàn cầu vào tay Trung Quốc, trong khi vẫn đẩy người tiêu dùng Mỹ vào thế chịu chi phí nhiên liệu hóa thạch cao hơn.

Sự thay đổi chính sách tại Mỹ tính đến tháng 9/2026 đang tạo ra một sự đứt gãy mang tính phân hóa trên bản đồ ô tô thế giới. Trong khi Châu Âu đang chật vật cân bằng giữa các hàng rào bảo hộ xuất xứ và lộ trình xanh hóa, còn Trung Quốc tiếp tục tăng tốc chiếm lĩnh thị phần toàn cầu nhờ quy mô sản xuất xe điện giá rẻ và công nghệ pin vượt trội, thì việc Mỹ nới lỏng quy chuẩn phát thải sẽ vô hình trung tạo ra một "ốc đảo" công nghệ riêng biệt.

Các hãng xe Mỹ như GM hay Ford có thể thu được lợi nhuận ngắn hạn từ các dòng xe bán tải và SUV chạy xăng truyền thống tại thị trường nội địa do không còn chịu áp lực phạt phát thải. Tuy nhiên, việc giảm đầu tư vào R&D xe điện và hạ tầng công nghệ sạch sẽ khiến xe Mỹ ngày càng mất đi năng lực cạnh tranh khi xuất khẩu sang các thị trường quốc tế khắt khe—nơi tiêu chuẩn phát thải thấp đã trở thành điều kiện tiên quyết.

Quyết định bãi bỏ quy định bắt buộc về xe điện của chính quyền Tổng thống Trump có thể mang lại cú hích tâm lý và lợi ích tài chính ngắn hạn cho các nhà sản xuất xe truyền thống tại Mỹ trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ. Nhưng nhìn trên tổng thể bức tranh công nghiệp ô tô toàn cầu, đây là một nước đi chứa đựng nhiều rủi ro chiến lược. Bằng việc làm chậm tiến trình chuyển đổi xanh trên chính sân nhà, ngành ô tô Mỹ không chỉ tự tước đi cơ hội chủ động định hình các tiêu chuẩn công nghệ tương lai, mà còn đối mặt với nguy cơ tụt hậu sâu hơn trước sự xâm lấn mạnh mẽ của các tập đoàn ô tô Châu Á trên thị trường quốc tế.