Bài cuối: Cần chiến lược phát triển bền vững

Trong bối cảnh người dân có xu hướng tiêu dùng “an toàn, xanh” để bảo vệ sức khỏe, việc sản xuất các sản phẩm dược liệu từ thiên nhiên đang trở thành ngành kinh tế mới trên thế giới. Bám sát Chiến lược quốc gia phát triển dược liệu đến năm 2030, tầm nhìn 2045, tỉnh Lào Cai xác định phát triển ngành dược liệu là trụ cột quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội. Theo đó, tỉnh tập trung khai thác hiệu quả tiềm năng khí hậu, thổ nhưỡng để phát triển vùng nguyên liệu; mở rộng năng lực chế biến sâu, từng bước hình thành ngành công nghiệp dược liệu hiện đại; gắn phát triển dược liệu với bảo vệ môi trường sinh thái, rừng và đa dạng sinh học.

Thực tế cho thấy, xu hướng phát triển dược liệu trên thế giới là hình thành các vùng nguyên liệu lớn, đủ sản lượng để áp dụng khoa học - kỹ thuật trong trồng trọt, chế biến. Trong khi đó, tại Lào Cai, việc sản xuất vẫn chủ yếu nhỏ lẻ, manh mún nên khó cạnh tranh. Để phát huy thế mạnh cây dược liệu và phát triển công nghiệp dược liệu, trước hết cần xây dựng các vùng trồng chuyên canh đủ lớn, tổ chức quản lý sản xuất theo chuỗi, đẩy mạnh chế biến sâu, bảo đảm chất lượng. Đồng thời, phát triển dược liệu phải song hành với khai thác tri thức bản địa, tăng cường hợp tác quốc tế nhằm rút ngắn thời gian nghiên cứu, bảo tồn, làm giàu nguồn gen và tiếp cận công nghệ chiết xuất, bào chế hiện đại gắn với quảng bá sản phẩm.

Các sản phẩm dược liệu từ thiên nhiên đang trở thành thương hiệu đặc sắc của Lào Cai.

Theo Tiến sĩ Lương Văn Hào - Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu dược liệu Sa Pa (Viện Dược liệu, Bộ Y tế): “Không ngoa khi nói người dân Lào Cai đang sống trên “kho vàng xanh” - dược liệu. Đây là loại tài nguyên có giá trị lớn, lâu dài, luôn sinh trưởng và phát triển, khác với khoáng sản vàng chỉ khai thác một lần. Hiện nay, ngành dược Việt Nam vẫn phải nhập khẩu nhiều loại dược liệu từ nước ngoài, trong đó có nhiều loại hoàn toàn có thể trồng tại Lào Cai như các cây thuốc hỗ trợ điều trị ung thư, tiểu đường, gan nhiễm mỡ, rối loạn mỡ máu…”.

Còn ông Đỗ Tiến Sỹ - Giám đốc Công ty TNHH Một thành viên Traphaco Sa Pa cho rằng, xu hướng phát triển kinh tế nông nghiệp hiện nay đòi hỏi sự tích hợp đa ngành. Lào Cai có tiềm năng lớn về du lịch, là điều kiện thuận lợi để hình thành các mô hình du lịch trải nghiệm nông nghiệp dược liệu. Vì vậy, cần quy hoạch cụ thể quỹ đất để người dân, doanh nghiệp đầu tư trồng, chế biến dược liệu gắn với thu hút khách du lịch, như kinh nghiệm từ các mô hình thành công của Hàn Quốc, Trung Quốc. Muốn làm được điều này, phải có đầu tư bài bản về công nghệ, hạ tầng và chính sách quy hoạch ổn định, tạo môi trường phát triển dược liệu theo hướng bền vững.

Như vậy, để dược liệu trở thành ngành kinh tế quan trọng của tỉnh, cần hình thành hệ sinh thái dược liệu hoàn chỉnh từ bảo tồn nguồn gen, sản xuất giống, xây dựng vùng nguyên liệu tập trung đến công nghiệp chế biến hiện đại. Trong đó, chú trọng khai thác hiệu quả tiềm năng sinh thái đặc thù và tri thức bản địa, ứng dụng mạnh mẽ khoa học - công nghệ và chuyển đổi số trong toàn chuỗi giá trị. Mục tiêu là xây dựng Lào Cai trở thành trung tâm vùng về nghiên cứu, bảo tồn, phát triển và chế biến dược liệu gắn với du lịch, đồng thời xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường trong nước và xuất khẩu.

Mục tiêu là xây dựng Lào Cai trở thành trung tâm vùng về nghiên cứu, bảo tồn, phát triển và chế biến dược liệu gắn với du lịch, đồng thời xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường trong nước và xuất khẩu.

Về định hướng xây dựng Lào Cai trở thành trung tâm dược liệu quốc gia, trong thời gian vừa qua, Bí thư Tỉnh ủy Trịnh Việt Hùng và Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã quyết liệt chỉ đạo chính quyền và các ngành chức năng tập trung nghiên cứu, tham mưu giải pháp mang tính chiến lược cho phát triển ngành dược liệu. Đồng chí khẳng định, Lào Cai có đầy đủ điều kiện để phát triển ngành hàng dược liệu thành “công nghiệp dược liệu”, do đó cần xây dựng và triển khai kế hoạch tổng thể kèm hành lang pháp lý cụ thể.

Nhấn mạnh rõ hơn về chủ trương phát triển dược liệu chiến lược tỉnh Lào Cai giai đoạn 2026 - 2030, đồng chí Bí thư Tỉnh ủy cho rằng đây là một phần quan trọng trong thực hiện Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo. Để thực hiện thành công cần chú trọng đặt hàng với các nhà khoa học trong nghiên cứu, xây dựng thương hiệu và bộ nhận diện về dược liệu của tỉnh Lào Cai.

Đồng thời, tập trung rà soát, bố trí quỹ đất để phát triển các vùng nguyên liệu dược liệu; phát triển chế biến, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường; phát triển nguồn nhân lực, gắn với khai thác tri thức bản địa.

Đặc biệt, đồng chí Bí thư Tỉnh ủy đề nghị UBND tỉnh và các ngành có liên quan tập trung nghiên cứu vị trí, diện tích, lên phương án xây dựng bảo tàng dược liệu theo hướng bảo tàng số và là nơi lưu giữ các nguồn gen dược liệu quý hiếm phục vụ nghiên cứu khoa học.

Việc tạo nguồn giống cây dược liệu bằng công nghệ cao đang được các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Lào Cai quan tâm.

Lào Cai là một trong những tỉnh có diện tích trồng quế lớn của cả nước.

Ông Trần Minh Sáng - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh cho biết: “Thực hiện Chiến lược quốc gia phát triển dược liệu Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045, Lào Cai xác định phát triển dược liệu là một ngành kinh tế xanh, có giá trị gia tăng cao, gắn với du lịch, văn hóa và y học cổ truyền, hướng tới trở thành vùng dược liệu trọng điểm của cả nước. Trước mắt, tỉnh xác định hơn 20 cây dược liệu chủ lực, quý hiếm để bảo tồn và nhân rộng; hình thành các vùng dược liệu trọng điểm tại Sa Pa, Bắc Hà, Bát Xát, Văn Bàn, Púng Luông, Mù Cang Chải…, đồng thời đầu tư công nghệ chế biến bài bản. Đây sẽ là nền tảng để Lào Cai từng bước trở thành trung tâm dược liệu quốc gia, khẳng định vị thế thương hiệu dược liệu trên bản đồ thế giới”.

Xác định phát triển dược liệu là một trong những trụ cột của kinh tế nông nghiệp và du lịch nông nghiệp của Lào Cai, Nghị quyết đề ra mục tiêu cụ thể, đến năm 2030, phấn đấu hình thành các vùng sản xuất dược liệu tập trung với diện tích trên 8.500 ha, sản lượng khoảng 40.000 tấn; tổng giá trị ngành dược liệu sau chế biến đạt 2.000 tỷ đồng mỗi năm, tăng hơn 2 lần so với năm 2025; chú trọng phát triển dưới tán rừng; xây dựng thương hiệu dược liệu Lào Cai; thu hút nhà đầu tư hình thành ngành công nghiệp dược liệu; phát triển dược liệu gắn với du lịch nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng, thế mạnh của tỉnh.

Là chuyên gia đầu ngành về dược liệu Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Ơn, giảng viên cao cấp Trường Đại học Dược Hà Nội cho rằng, để triển khai thành công chiến lược phát triển cây dược liệu, tỉnh Lào Cai cần có một “kiến trúc sư trưởng dược liệu” - người kết nối tri thức quốc gia và quốc tế, đóng vai trò như “nhạc trưởng” trong toàn bộ quá trình. Đồng thời, cần xây dựng và triển khai kiến trúc ba “trục thảo dược” - trồng, chế biến và phân phối ra thị trường một cách bài bản, gắn trách nhiệm chuyên môn cao nhất với cá nhân cụ thể, thay vì giao cho tập thể chung chung.

Với mục tiêu rõ ràng, sự vào cuộc quyết liệt của cấp ủy, chính quyền, sự các cấp, sự đồng hành của nhà khoa học và doanh nghiệp, ngành dược liệu hoàn toàn có thể trở thành một trụ cột kinh tế của Lào Cai, góp phần nâng cao đời sống người dân vùng cao và khẳng định vị thế trên bản đồ dược liệu quốc gia và thế giới.

Trình bày HOÀNG THU

Phạm Vũ Sơn - Lê Thanh Cường