Bài cuối: Chọn đúng đầu tàu, trao đủ cơ chế để tăng tốc

Muốn doanh nghiệp nhà nước (DNNN) thực sự trở thành động lực dẫn dắt tăng trưởng, cần lựa chọn đúng những doanh nghiệp có tiềm lực, đồng thời trao đủ nguồn lực và cơ chế để phát huy vai trò đầu tàu.

Xây dựng những tập đoàn kinh tế mạnh

Trong hành trình đưa DNNN trở thành lực lượng dẫn dắt tăng trưởng, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đang đứng trước một yêu cầu phát triển mới: Không chỉ bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định cho nền kinh tế mà còn phải chuyển đổi mô hình hoạt động, nâng cao năng lực quản trị, làm chủ công nghệ và từng bước vươn lên nhóm doanh nghiệp có quy mô lớn trên thế giới.

Đây cũng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm EVN đặt ra khi triển khai Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước. Theo đó, tập đoàn đã phê duyệt điều chỉnh Chiến lược phát triển giai đoạn 2026-2030, tập trung nguồn lực thực hiện mục tiêu xây dựng EVN trở thành tập đoàn kinh tế mạnh, phấn đấu đến năm 2030 lọt vào Top 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, EVN không chỉ đặt vấn đề mở rộng quy mô mà đang triển khai đồng thời nhiều nhiệm vụ có tính nền tảng. Trong đó, đáng chú ý là xây dựng Đề án tái cấu trúc EVN phù hợp với thị trường điện cạnh tranh, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Trao đổi về việc triển khai Nghị quyết 79 tại EVN, lãnh đạo EVN cho biết, ngay sau khi Nghị quyết được ban hành, Đảng ủy EVN đã chỉ đạo phổ biến, quán triệt tới các tổ chức Đảng trực thuộc và các tổ chức đoàn thể; đồng thời xây dựng kế hoạch hành động cụ thể để đưa các quan điểm, mục tiêu của Nghị quyết vào hoạt động của toàn Tập đoàn. Các nhiệm vụ được phân công gắn với từng đơn vị, lĩnh vực và tiến độ thực hiện; kết quả được tổng hợp, báo cáo định kỳ hằng tháng với Bộ Tài chính.

EVN với vai trò trụ cột của ngành điện được kỳ vọng tiếp tục là lực lượng nòng cốt bảo đảm điện cho sản xuất kinh doanh và đời sống nhân dân

EVN với vai trò trụ cột của ngành điện được kỳ vọng tiếp tục là lực lượng nòng cốt bảo đảm điện cho sản xuất kinh doanh và đời sống nhân dân

Một trong những trọng tâm EVN đang tập trung là rà soát, hoàn thiện chiến lược phát triển và cơ cấu lại tổ chức, hoạt động để phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Cùng với đó, hướng đi quan trọng khác là đầu tư cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Ngoài ra, EVN đang xây dựng kế hoạch tổng thể về chuyển đổi xanh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; thông qua kế hoạch chuyển đổi nhiên liệu cho các nhà máy điện giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Không chỉ dừng ở định hướng, EVN cũng đang từng bước đổi mới phương thức quản trị. Tập đoàn nghiên cứu áp dụng các nguyên tắc quản trị doanh nghiệp theo OECD, lấy ý kiến các đơn vị thành viên để hoàn thiện kế hoạch triển khai, đồng thời trao đổi với các tổ chức chuyên môn và OECD nhằm nâng cao năng lực quản trị cho đội ngũ cán bộ quản lý.

Những công việc đang triển khai tại EVN cho thấy, thực hiện Nghị quyết 79 không đơn thuần là một kế hoạch sắp xếp lại doanh nghiệp, mà là quá trình chuyển đổi toàn diện về tư duy phát triển, mô hình quản trị và năng lực cạnh tranh. Một tập đoàn nhà nước muốn trở thành đầu tàu phải có khả năng tự đổi mới, thích ứng với thị trường và đảm nhận những nhiệm vụ lớn hơn trong nền kinh tế.

Mục tiêu đến năm 2030 có từ 1 đến 3 doanh nghiệp nhà nước lọt vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới. (Ảnh: Bùi Đức Thiện)

Mục tiêu đến năm 2030 có từ 1 đến 3 doanh nghiệp nhà nước lọt vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới. (Ảnh: Bùi Đức Thiện)

Tại tọa đàm “Làm gì để DNNN thực sự dẫn dắt tăng trưởng?”, bà Nguyễn Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Phát triển DNNN (Bộ Tài chính) cho biết, việc xây dựng danh mục là nhiệm vụ được giao trong Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết 79-NQ/TW. Mục tiêu đến năm 2030 có từ 1 đến 3 DNNN lọt vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới đặt ra yêu cầu cao về quy mô, năng lực cạnh tranh và tốc độ phát triển.

 Năm 2025, Việt Nam có 76 doanh nghiệp góp mặt trong danh sách 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á của Fortune.

Năm 2025, Việt Nam có 76 doanh nghiệp góp mặt trong danh sách 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á của Fortune.

Theo bà Nguyễn Thu Thủy, việc lựa chọn doanh nghiệp không chỉ căn cứ vào quy mô hiện tại mà cần tính đến ngành, lĩnh vực hoạt động, tiềm năng phát triển và khả năng đảm nhận những nhiệm vụ chiến lược. Những doanh nghiệp chưa thực sự lớn nhưng hoạt động trong lĩnh vực quan trọng, có nền tảng và triển vọng phát triển vẫn có thể được định hướng đầu tư để trở thành doanh nghiệp mạnh.

Cách tiếp cận này có ý nghĩa quan trọng, bởi một doanh nghiệp có doanh thu lớn chưa chắc đã tạo được sức lan tỏa tương xứng. Ngược lại, doanh nghiệp có năng lực công nghệ, quản trị tốt, nắm giữ lĩnh vực thiết yếu và có khả năng hình thành hệ sinh thái sản xuất, kinh doanh hoàn toàn có thể trở thành đầu tàu nếu được đầu tư đúng hướng.

Thực tế, năm 2025, Việt Nam có 76 doanh nghiệp góp mặt trong danh sách 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á của Fortune, tăng so với 70 doanh nghiệp năm trước. Petrovietnam lần đầu góp mặt ở vị trí thứ 11, đồng thời là đại diện duy nhất của Việt Nam trong nhóm 20 doanh nghiệp có doanh thu cao nhất bảng xếp hạng. Đây là những tín hiệu cho thấy khu vực doanh nghiệp trong nước đã có những tập đoàn đủ quy mô cạnh tranh ở cấp độ khu vực, nhưng để vươn lên nhóm doanh nghiệp hàng đầu thế giới vẫn cần một quá trình tích lũy và đổi mới mạnh mẽ.

Tháo điểm nghẽn, trao quyền để đầu tàu phát huy sức kéo

Theo Bộ Tài chính, đến cuối năm 2025, khu vực DNNN có khoảng 4,5 triệu tỷ đồng tài sản, doanh thu gần 2,9 triệu tỷ đồng, đóng góp ngân sách khoảng 390.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, tiến độ cơ cấu lại còn chậm, mới có 180/676 doanh nghiệp hoàn thành xây dựng đề án cơ cấu lại. Những vướng mắc về tài chính, đất đai, định giá tài sản tiếp tục cản trở quá trình sắp xếp, đổi mới.

Vì vậy, tái cơ cấu không chỉ là sáp nhập, thoái vốn hay tinh gọn đầu mối, mà quan trọng hơn phải nâng cao năng lực tài chính, quản trị, công nghệ và sức cạnh tranh của doanh nghiệp. TS. Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương cho rằng, lựa chọn doanh nghiệp đầu tàu phải dựa trên năng lực thực chất, đồng thời bảo đảm nguồn lực và cơ chế vận hành tương xứng với nhiệm vụ được giao.

Ông Phan Đức Hiếu, Đại biểu Quốc hội khóa XVI, Ủy ban Kinh tế - tài chính của Quốc hội.

Ông Phan Đức Hiếu, Đại biểu Quốc hội khóa XVI, Ủy ban Kinh tế - tài chính của Quốc hội.

Thực tiễn tại Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) cho thấy vai trò của việc khơi thông nguồn lực. Trước đây, vốn điều lệ chỉ hơn 1.100 tỷ đồng, hạn chế khả năng huy động vốn để triển khai các dự án lớn. Năm 2025, vốn điều lệ được tăng lên hơn 39.000 tỷ đồng, tạo điều kiện nâng cao năng lực tài chính, huy động vốn xã hội và tham gia các công trình giao thông trọng điểm. Theo ông Trần Công Hòa, Thành viên Hội đồng thành viên VEC nhận định: Tái cơ cấu DNNN cần tập trung vào ba trụ cột: củng cố tài chính, đổi mới quản trị và cơ cấu lại hoạt động, thị trường.

Ông Trần Công Hòa, Thành viên HĐTV Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC).

Ông Trần Công Hòa, Thành viên HĐTV Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC).

Tuy nhiên, nguồn lực phải đi cùng hiệu quả sử dụng vốn và trách nhiệm quản lý. Theo TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh, đánh giá DNNN cần tính đến năng lực công nghệ, khả năng chống chịu trước biến động và sức lan tỏa tới hệ sinh thái doanh nghiệp. Các tập đoàn mạnh phải tạo được sức kéo cho doanh nghiệp trong nước, mở rộng mạng lưới nhà cung ứng và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa. TS. Nguyễn Đình Cung cũng nhấn mạnh yêu cầu hình thành những chuỗi giá trị do doanh nghiệp Việt làm chủ, trong đó các tập đoàn nhà nước có thể đóng vai trò dẫn dắt.

TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh.

TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh.

Cùng với nguồn lực, đổi mới quản trị và phân cấp quyền hạn là yêu cầu cấp thiết. GS.TS. Hoàng Văn Cường, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng, cần chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo, tách bạch chức năng xây dựng chính sách với đại diện chủ sở hữu vốn.

Theo ông Phan Đức Hiếu, đại biểu Quốc hội khóa XVI, Ủy ban Kinh tế - Tài chính của Quốc hội, cần thực hiện nhất quán việc phân cấp, tránh tình trạng doanh nghiệp đã được trao quyền tự chủ nhưng vẫn phải qua nhiều tầng nấc xin ý kiến, làm chậm cơ hội đầu tư, kinh doanh.

GS.TS. Hoàng Văn Cường, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế Quốc dân.

GS.TS. Hoàng Văn Cường, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế Quốc dân.

Thực tế thoái vốn tại SCIC cũng cho thấy yêu cầu này. Theo ông Vũ Trí Thức, Phó Tổng Giám đốc SCIC, giai đoạn 2021-2025, để hoàn thành thoái vốn tại khoảng 50 doanh nghiệp, đơn vị phải nhiều lần định giá, đấu giá và áp dụng các phương thức khác nhau. Quy trình xác định giá trị doanh nghiệp, thẩm định và đấu giá thường kéo dài 3-6 tháng, trong khi thị trường liên tục biến động. Vì vậy, cần tăng quyền chủ động cho các tổ chức chuyên trách đầu tư, kinh doanh vốn nhà nước.

Ông Vũ Trí Thức, Phó Tổng Giám đốc SCIC.

Ông Vũ Trí Thức, Phó Tổng Giám đốc SCIC.

Từ thực tiễn triển khai tại EVN có thể thấy, một doanh nghiệp muốn trở thành đầu tàu phải chủ động đổi mới mô hình phát triển, nâng cao năng lực quản trị, đầu tư công nghệ và thích ứng với thị trường. Mục tiêu không phải mở rộng quy mô bằng mọi giá, mà là lựa chọn đúng doanh nghiệp, tập trung nguồn lực và trao quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình. Thước đo cuối cùng không phải có bao nhiêu doanh nghiệp được gọi tên là đầu tàu, mà là có bao nhiêu doanh nghiệp thực sự mở đường, kéo theo công nghiệp hỗ trợ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và góp phần đưa nền kinh tế tăng trưởng cao, bền vững.

Lưu Hiệp - Lệ Thuý

Nguồn CAND: https://cand.vn/bai-cuoi-chon-dung-dau-tau-trao-du-co-che-de-tang-toc-post827779.html