Bài cuối: Mở lối cho 'vàng xanh'

Tại nhiều địa phương như: Mậu A, Nghĩa Đô, Xuân Hòa, Bảo Nhai hay Chiềng Ken… việc xây dựng vùng quế hữu cơ đang được triển khai ngày càng rộng hơn. Nếu như trước đây người dân chủ yếu quan tâm đến sản lượng thì hiện nay nhiều hộ đã bắt đầu chú ý tới quy trình canh tác, thời điểm thu hoạch và yêu cầu truy xuất nguồn gốc. Sự thay đổi đó tuy diễn ra chậm nhưng cho thấy tư duy sản xuất đang dần dịch chuyển từ số lượng sang chất lượng.

Chế biến sâu chính là cánh cửa mở ra giá trị mới cho cây quế.

Đây không chỉ là tấm “giấy thông hành” để sản phẩm tiếp cận các thị trường cao cấp mà còn là nền tảng để nâng cao giá trị toàn bộ ngành hàng.

Ông Nguyễn Quang Vĩnh - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh cho biết: “Quan điểm của tỉnh là không chạy theo mở rộng diện tích bằng mọi giá. Mục tiêu trọng tâm là phát triển ngành hàng quế theo hướng “xanh hơn, sâu hơn và giá trị hơn”, lấy chất lượng, thương hiệu và chế biến sâu làm động lực tăng trưởng. Với quy mô hơn 172.000 ha hiện nay, vùng nguyên liệu quế của Lào Cai đã đủ lớn để chuyển sang giai đoạn phát triển theo chiều sâu”.

Chiết xuất tinh dầu quế từ cành lá tại HTX Lâm Phương Linh, xã Mậu A.

Theo nhiều chuyên gia trong lĩnh vực nông nghiệp, nếu vùng nguyên liệu là gốc rễ thì chế biến sâu chính là “chìa khóa” tạo ra giá trị.

Thực tế cho thấy, nhiều năm qua, phần lớn sản phẩm quế của tỉnh vẫn được tiêu thụ dưới dạng vỏ quế, gỗ quế hoặc tinh dầu thô. Trong khi đó, tại nhiều quốc gia, quế được sử dụng để sản xuất dược phẩm, mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, nước súc miệng, hương liệu thực phẩm và nhiều dòng sản phẩm chăm sóc sức khỏe khác. Giá trị của những sản phẩm này cao hơn nhiều lần so với nguyên liệu đầu vào.

Được biết, trong hàng chục cơ sở chiết xuất tinh dầu quế trên địa bàn tỉnh hiện nay, hiện chỉ có Công ty TNHH MTV Triều Dương đã đầu tư và đưa vào vận hành hệ thống chế biến tinh dầu tinh để nâng cao giá trị mặt hàng này. Với công nghệ chế biến tinh, sản phẩm tinh dầu quế được chế biến đạt độ tinh khiết tới 99%, giá trị tăng 3 lần so với loại tinh dầu thô có độ tinh khiết 85%.

Theo đại diện doanh nghiệp này, bên cạnh công nghệ lọc bỏ tạp chất để tăng độ tinh khiết cho tinh dầu, dây chuyền công nghệ mới còn có thể chiết tách riêng biệt các thành phần có trong tinh dầu quế, tạo thành các đơn chất để đáp ứng nhiều mục đích sử dụng khác nhau như chế biến thực phẩm, dược liệu… Nhờ đó, giá trị tinh dầu được nâng lên gấp nhiều lần. Điều đó đồng nghĩa với việc giá trị của cây quế ngày càng được nâng cao.

Không chỉ tinh dầu, vỏ quế cũng là sản phẩm cần chế biến tinh để nâng cao giá trị.

Xác định chế biến sâu chính là cánh cửa mở ra giá trị mới cho cây quế, tỉnh đang ưu tiên thu hút các doanh nghiệp có năng lực công nghệ đầu tư lĩnh vực này.

Mục tiêu không chỉ là sản xuất tinh dầu mà còn tiến tới chiết xuất Cinnamaldehyde, phát triển dược liệu từ quế, sản xuất mỹ phẩm thiên nhiên, thực phẩm chức năng và các sản phẩm chăm sóc sức khỏe.

Đây được xem là bước đi có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi giá trị lớn nhất của cây quế hiện nay không còn ở vỏ quế hay gỗ quế mà ở các hợp chất sinh học và các sản phẩm công nghệ cao được tạo ra từ nguồn nguyên liệu đó.

Kho chứa tinh dầu tồn hàng chục tấn tại Công ty TNHH chế biến nông sản xuất khẩu Sơn Hải.

Cách tiếp cận này mở ra không gian phát triển hoàn toàn khác cho ngành hàng quế bởi khi được đặt trong hệ sinh thái dược liệu, giá trị của cây quế không chỉ dừng ở khai thác nguyên liệu mà còn gắn với nghiên cứu khoa học, chọn tạo giống, phát triển sản phẩm và xây dựng thương hiệu.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh chủ trì ký kết phối hợp với Viện Dược liệu để đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, cải thiện chất lượng giống quế, nâng cao hàm lượng tinh dầu và dược tính trong các sản phẩm từ quế, đáp ứng phân khúc thị trường dược phẩm cao cấp.

Song song với nâng cao chất lượng sản phẩm là câu chuyện xây dựng thương hiệu. Để có thương hiệu quế Lào Cai “đủ mạnh”, tỉnh đang phối hợp xây dựng bộ nhận diện thương hiệu dược liệu Lào Cai, trong đó quế là một trong những sản phẩm chủ lực.

Thương hiệu này sẽ không chỉ dừng ở logo hay nhãn hiệu mà còn bao gồm hệ thống tiêu chuẩn chất lượng, cơ chế quản lý và giải pháp khai thác thương mại đồng bộ.

Xa hơn nữa, thương hiệu “Quế Lào Cai” sẽ được gắn với câu chuyện phát triển xanh, sản xuất hữu cơ và sinh kế bền vững của người dân vùng cao.

Nhiều vùng nông thôn trên địa bàn tỉnh đổi thay nhờ cây quế.

Suốt nhiều năm qua, Lào Cai đã xây dựng được vùng nguyên liệu quế lớn, tạo sinh kế cho hàng chục nghìn hộ dân và hình thành ngành hàng chủ lực. Tuy nhiên, dư địa phát triển trong thời gian tới không ở việc mở rộng diện tích mà ở nâng cao chất lượng, tăng tỷ lệ chế biến sâu và xây dựng thương hiệu.

Khi vùng nguyên liệu được quản lý theo tiêu chuẩn quốc tế, sản phẩm được truy xuất nguồn gốc rõ ràng và tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng toàn cầu, giá trị của cây quế sẽ tiếp tục được nâng lên. Khi đó, quế không chỉ mang lại thu nhập ổn định cho người dân mà còn trở thành ngành hàng có sức cạnh tranh, đóng góp thiết thực cho phát triển kinh tế xanh của địa phương.