Bài toán chứng minh của NATO với Tổng thống Mỹ

Kể từ khi trở thành Tổng thư ký NATO gần hai năm trước, ông Mark Rutte dành phần lớn thời gian “nuôi” sự gắn bó giữa Mỹ và liên minh quân sự lớn nhất thế giới. Ông nhiều lần sử dụng những lời khen ngợi công khai dành cho Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Tổng thống Mỹ Donald Trump từng đe dọa rút Mỹ khỏi NATO. Ảnh: georgetown.edu

Trong khi đó, những đề nghị của ông Trump liên tục thay đổi, khiến thách thức trước thềm Hội nghị Thượng đỉnh NATO diễn ra tại Thổ Nhĩ Kỳ trong tuần này càng trở nên nghiêm trọng hơn.

Vấn đề ban đầu là chi tiêu quốc phòng. Trong nhiều năm, ông Trump chỉ trích các đồng minh NATO dành quá ít ngân sách cho quốc phòng. Tuy nhiên, tại hội nghị thượng đỉnh năm ngoái, các đồng minh của Mỹ đã phần nào đáp ứng yêu cầu này khi cam kết nâng mức đầu tư quốc phòng, tính theo tỷ lệ GDP, ngang bằng với Mỹ.

Hiện nay, bài toán lớn hơn của NATO là chuyển nguồn tiền đó thành năng lực quân sự thực tế.

Tấm bảng “nghìn tỷ USD”

Trong cuộc gặp tại Nhà Trắng tháng trước, ông Rutte tiếp tục tìm cách trấn an ông Trump. Mang theo một tấm bảng lớn có dòng chữ màu vàng "The Trump Trillion" (Nghìn tỷ USD của ông Trump), ông nhấn mạnh việc các nước châu Âu và Canada tăng 1.200 tỷ USD chi tiêu quốc phòng kể từ năm 2017.

Điều đó dường như chưa đủ để thuyết phục nhà lãnh đạo Mỹ.

Ông Trump tỏ ra thất vọng khi một số đồng minh NATO từ chối tham gia cuộc chiến với Iran do Mỹ và Israel phát động và thậm chí còn tiết lộ rằng có thể không tham dự hội nghị NATO năm nay nếu sự kiện không do Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan đăng cai.

Tổng thư ký NATO có nhiệm vụ thúc đẩy đồng thuận giữa 32 nước thành viên và phát ngôn thay mặt toàn liên minh.

Tuy nhiên, trong cả hai nhiệm kỳ của ông Trump, cả ông Rutte lẫn người tiền nhiệm Jens Stoltenberg đều phải nỗ lực để giữ Mỹ tiếp tục ở lại NATO.

Ông Trump từng nhiều lần đe dọa rút Mỹ khỏi NATO, cân nhắc rút quân khỏi châu Âu, thậm chí bày tỏ kỳ vọng kiểm soát Greenland, vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch.

Trong cuộc gặp tại Phòng Bầu dục tháng trước, ông Rutte chuẩn bị kỹ lưỡng từ bài phát biểu đến các bảng biểu có màu sắc tương đồng với quốc kỳ Mỹ.

Thông qua trao đổi, ông Rutte khẳng định, chính sách của ông Trump đã giúp tạo ra hàng chục nghìn việc làm tại Mỹ, đồng thời mang về 300 tỷ USD đơn đặt hàng quốc phòng từ châu Âu.

Khi ông Trump phàn nàn NATO không ủng hộ Mỹ trong cuộc chiến với Iran, ông Rutte cũng nhẹ nhàng phản bác khi nhấn mạnh rằng trước khi lệnh ngừng bắn đạt được hồi tháng 4, có tới 5.000 máy bay quân sự Mỹ cất cánh từ các căn cứ tại châu Âu, cho thấy các đồng minh đã hỗ trợ đáng kể.

NATO khó có thể hoạt động hiệu quả nếu thiếu Mỹ - thành viên lớn với sức mạnh quân sự vượt trội. Trong khi đó, châu Âu đang phải chuẩn bị cho khả năng tự đảm bảo an ninh, vào thời điểm Mátxcơva trở nên đáng lo ngại hơn.

Tháng trước, Lầu Năm Góc khiến các đồng minh bất ngờ khi thông báo sẽ cắt giảm số lượng binh sĩ, tàu chiến, máy bay và máy bay không người lái mà Mỹ sẵn sàng triển khai nếu một nước NATO bị tấn công.

Những động thái này đã ảnh hưởng đến sự đoàn kết trong NATO, đúng lúc Nga bị cáo buộc gia tăng các hoạt động do thám bằng máy bay không người lái gần nhiều căn cứ quân sự ở châu Âu.

Thách thức ở Hội nghị

Mỗi kỳ hội nghị NATO đều nhằm khẳng định cam kết "một người vì mọi người, mọi người vì một người" được quy định tại Điều 5 Hiệp ước NATO.

Điều khoản này mới chỉ được kích hoạt một lần duy nhất, sau vụ khủng bố ngày 11-9-2001, khi các đồng minh cùng hỗ trợ Mỹ.

Hội nghị NATO năm ngoái diễn ra tại La Hay (Hà Lan) - quê hương của ông Rutte.

Ông Rutte khi đó đã thuyết phục các đồng minh thông qua cam kết tăng mạnh chi tiêu quốc phòng, còn ông Trump rời hội nghị trong tâm trạng hài lòng, gọi các đồng minh NATO là "một nhóm tuyệt vời”.

Năm nay, hội nghị diễn ra tại Thổ Nhĩ Kỳ dưới sự chủ trì của Tổng thống Erdogan.

Quan hệ thân thiết giữa ông Erdogan và ông Trump có thể giúp giữ Tổng thống Mỹ tiếp tục ngồi vào bàn họp, nhưng khó có thể hàn gắn những bất đồng sâu sắc.

Yêu cầu của ông Trump giờ đây đã thay đổi. Bên cạnh vấn đề tài chính từ NATO là sự “trung thành" - điều không thể hiện được bằng bất kỳ biểu đồ hay con số nào.

Trong cuốn hồi ký của mình, cựu Tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg nhớ lại hội nghị thượng đỉnh năm 2018, thời điểm ông Trump suýt khiến liên minh rơi vào khủng hoảng.

"Nếu một tổng thống Mỹ tuyên bố không còn muốn bảo vệ các đồng minh và rời hội nghị NATO để phản đối, thì Hiệp ước NATO cùng cam kết bảo đảm an ninh của liên minh sẽ chẳng còn nhiều giá trị”, ông Jens Stoltenberg viết.