Bài toán cung cấp nước sạch mùa khô

Tận dụng các lu bồn để hứng và dự trữ “nước trời” vẫn là giải pháp cầm cự của người dân trong những tháng khô hạn.

Ống chờ nước

Về xã Biển Bạch những ngày này, cái nóng bức bối dường như càng khoét sâu thêm cơn khát. Người ở vùng quê vốn quen dùng giếng khoan cho mọi sinh hoạt hằng ngày, nhưng tại Biển Bạch, phần lớn diện tích đất lại không thể khoan được giếng nước ngọt. Nằm trong vùng ngọt của Cà Mau, nhưng ngặt nỗi, đất đai ở Biển Bạch chịu cảnh nhiễm mặn, nhiễm phèn. Nước dưới ao đìa hoàn toàn không bảo đảm vệ sinh dùng cho ăn uống hay tắm giặt. Mọi nhu cầu về nước sinh hoạt của người dân phụ thuộc vào “nước trời”. Nhưng đến mùa khô, nguồn dự trữ vơi cạn, người dân lại phải bấm bụng chi số tiền lớn để mua nước ngọt dùng cho sinh hoạt.

Nhìn cô con gái 22 tuổi chưa từng được tận hưởng dòng nước máy sạch, bà Bùi Thị Vẹn (ấp Thanh Tùng, xã Biển Bạch) không khỏi xót xa. Dù cuộc sống còn khó khăn nhưng nghe tin có mạng lưới nước, gia đình ráng mua chịu đường ống dẫn vào tận hiên nhà. Nhiều tháng qua, ống vẫn rỗng không. Bà Vẹn bùi ngùi: “Đợt trước có ống kéo ngang nhà mà mấy ổng nói không đủ tiêu chuẩn nên bỏ. Giờ kéo thêm đợt ống lần hai rồi mà nửa năm nay vẫn khô khốc”.

Cách đó không xa, bà Võ Thị Thơ (ấp Thanh Tùng) cũng chung nỗi niềm. Hơn chục năm làm dâu xứ này là chừng ấy thời gian bà chứng kiến trẻ nhỏ ở quê tắm nước ao hoặc nước dưới kênh, rồi chắt mót chút nước mưa tráng lại người bởi trong vùng chưa có hệ thống nước tập trung. An ủi lớn nhất của bà và người dân trong vùng là vào đầu mùa khô 2025, Bí thư Tỉnh ủy Cà Mau vào tận nơi khảo sát, nắm tình hình và yêu cầu ngành chức năng tỉnh vào cuộc gấp để dân có nước sử dụng, nhưng đường ống kéo gần một năm nay mà vẫn chưa có nước chảy.

“Vị Bí thư lúc đó hỗ trợ gia đình tôi hai bồn chứa nước, nhưng nước dự trữ chẳng thấm tháp vào đâu, còn đường ống thì chờ hoài không có giọt nước nào. Hiện giờ, chúng tôi vẫn phải tốn vài trăm nghìn đồng mỗi tuần để đổi nước, xài dè sẻn mà vẫn thiếu hụt”, bà Thơ thở dài.

Cùng tâm trạng, hàng xóm là bà Trần Bích Thanh nói: “Mùa hạn hiện nay, gia đình tôi phải đổi 1 lu nước (khoảng 700 lít) với giá từ 40.000-50.000 đồng, cả nhà 3 người sử dụng hà tiện 5 ngày là hết”.

Tại ấp Thanh Tùng, ông Lê Thành Văn, Bí thư Chi bộ ấp cho biết, trong tổng số hơn 100 hộ thiếu nước sử dụng của toàn ấp hiện nay thì có hơn 40 hộ dân chưa kết nối được với công trình nước tập trung. Gần đây, số hộ này đã tự bỏ tiền mua đường ống để dẫn nước vô nhà nhưng nhiều tháng qua vẫn chỉ là ống rỗng. Để cầm cự, người dân mua nước từ ghe vùng khác chở qua với giá đắt đỏ, nhưng nhà nào ít lu thì ghe cũng ít ghé.

Đi tìm mạch nguồn giải cơn khát

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Biển Bạch Lê Văn Dãy xác nhận, tình hình thiếu nước nhiều năm qua khá trầm trọng nhưng gần đây đã khắc phục được một phần. Trong khoảng 120 hộ thiếu nước của xã, số đông đã có đường ống nối vào hệ thống nhưng nước rất yếu, phải thức canh hứng vào ban đêm. “Số hộ còn lại ở ấp Thanh Tùng đã lắp xong đường ống và mắc đồng hồ, ngành chức năng làm sao dẫn được nước về là dân vui lại liền”, ông Dãy mong mỏi.

Câu chuyện tại xã Biển Bạch không phải là đơn lẻ. Ở góc nhìn rộng hơn, bài toán cung cấp nước sạch mùa khô tại Cà Mau vẫn còn nhiều ẩn số. Dù nguồn nước ngầm có tiềm năng lớn, phục vụ hơn 86% lượng nước sinh hoạt toàn tỉnh, nhưng đến nay khu vực nông thôn Cà Mau mới có khoảng 50% dân số được sử dụng nước từ hệ thống tập trung; khoảng 48% dân số sử dụng nước từ các giếng khoan gia đình, và vẫn còn 2% dân số không có nước nguồn để khai thác, phải sử dụng nước mưa. Chưa kể, toàn tỉnh hiện có 364 công trình cấp nước tập trung thì 46 công trình hoạt động kém bền vững và 92 công trình ngưng hoạt động.

Tình hình càng thêm phức tạp khi gần đây, chính quyền xã Biển Bạch liên tục nhận được phản ánh của người dân về một số bất cập trong chất lượng cấp nước tại địa phương, như nguồn nước trạm kênh 9 bị sình lầy dơ bẩn; các tuyến như kênh 15, kênh 16, kênh Ngã Bát, ngọn kênh 14, kênh 23 và bờ tây sông Trẹm… không được cung cấp đủ nước, người dân vẫn phải đi đổi nước ở ngoài; hay trạm Quyền Thiện bị rò rỉ, có lúc bơm ra nước đục màu vàng…

Lý giải nguyên nhân “có ống, không nước”, ông Lê Công Nguyên, Phó Giám đốc Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn tỉnh Cà Mau thừa nhận, đường ống kéo đi quá xa, có những tuyến dài hơn 100km so với trạm đầu nguồn nên áp lực nước giảm mạnh. Đây cũng là nguyên nhân khiến nhiều hộ dân dẫu đã lắp đồng hồ, kéo ống nhưng chưa có đủ nước để sử dụng. “Chúng tôi đang nỗ lực truyền tải nước từ khu vực giáp ranh tỉnh An Giang và dự tính sẽ phối hợp địa phương bạn để hỗ trợ cấp nước cho bà con vùng cuối tuyến ở ấp Thanh Tùng trong thời gian sớm nhất”, ông Nguyên hứa hẹn.

Hứng và dự trữ “nước trời” vẫn là giải pháp cầm cự của người dân trong những tháng khô hạn.

Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau vừa ban hành Kế hoạch số 107/KH-UBND về khai thác, sử dụng tài nguyên nước trên địa bàn tỉnh trong mùa khô năm 2025-2026. Kế hoạch này dựa trên kịch bản nguồn nước lưu vực sông Cửu Long của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, với mục tiêu bảo đảm công bằng trong phân phối nước, phục vụ nhu cầu thiết yếu của người dân và các hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Theo dự báo của ngành chức năng tỉnh, cao điểm mùa khô từ tháng 1 đến tháng 4/2026, nhu cầu nước cho sản xuất nông nghiệp toàn tỉnh Cà Mau vào khoảng 117 triệu mét khối. Các giải pháp tỉnh đẩy mạnh để sử dụng nước hiệu quả bao gồm: Đẩy mạnh nạo vét kênh mương, duy tu các cống đầu mối để ngăn mặn và tuyên truyền người dân sử dụng nước tiết kiệm, chuyển đổi giống cây trồng vật nuôi thích ứng với hạn mặn…

Mưa đầu mùa rồi sẽ rơi, tưới mát những vùng đất cằn cỗi và xoa dịu đi sức nóng dồn nén của mùa hạn. Nhưng đằng sau sự tuần hoàn nhẫn nại của tự nhiên, người dân xứ biển vẫn cần một điểm tựa vững chắc. Ở đó, giấc mơ của người dân về dòng nước mát lành tuôn chảy từ vòi nước nơi góc bếp vẫn đang là một khát khao xa xỉ.

HỮU TÙNG