Đề xuất cắt điện, nước; tạm ngừng xuất cảnh để cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt hành chính

Bộ Tư pháp đã công bố hồ sơ, họp thẩm định Dự thảo hồ sơ chính sách Luật xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi). Dự luật do Bộ Công an chủ trì soạn thảo.

Đề xuất bổ sung 4 nhóm biện pháp cưỡng chế

Theo đó, một trong những chính sách đáng chú ý là hoàn thiện các quy định về cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính. Bộ Công an đề xuất sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung, trong đó sửa đổi biện pháp kê biên tài sản theo hướng kê biên tài sản để bán đấu giá mà không cần phải là tài sản có giá trị tương ứng với số tiền phạt.

Đáng chú ý, bổ sung các biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt mới, gồm:

(i) Tạm ngừng xuất cảnh đối với cá nhân, người đứng đầu tổ chức chưa chấp hành xong quyết định xử phạt vi phạm hành chính.

(ii) Niêm phong trụ sở, địa điểm, cơ sở hoặc bộ phận cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ.

(iii) Yêu cầu ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước đối với công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ.

(iv) Tạm dừng đăng kiểm; tạm dừng đăng ký xe; tạm dừng cấp giấy phép lái xe.

Theo báo cáo đánh giá tác động của Bộ Công an, trên thực tiễn, không ít trường hợp cá nhân vi phạm hoặc người đại diện, người đứng đầu tổ chức lợi dụng việc xuất cảnh để trì hoãn, né tránh nghĩa vụ chấp hành quyết định xử phạt, gây khó khăn cho công tác tổ chức thi hành và thu hồi tiền phạt.

Việc chưa có cơ chế tạm ngừng xuất cảnh phù hợp khiến cơ quan có thẩm quyền thiếu công cụ pháp lý hữu hiệu để bảo đảm cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính trước khi đối tượng rời khỏi lãnh thổ Việt Nam. Do đó, việc bổ sung biện pháp tạm ngừng xuất cảnh nhằm ngăn ngừa hành vi trốn tránh nghĩa vụ, đồng thời bảo đảm sự nghiêm minh của pháp luật và hiệu lực thi hành các quyết định xử phạt vi phạm hành chính.

Với biện pháp niêm phong trụ sở, địa điểm, cơ sở hoặc bộ phận cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, theo Bộ Công an, đối với nhiều tổ chức, cá nhân hoạt động sản xuất, kinh doanh, việc tiếp tục duy trì hoạt động trong khi không chấp hành quyết định xử phạt làm giảm đáng kể tính răn đe của pháp luật.

Hiện nay, việc thiếu biện pháp cưỡng chế tác động trực tiếp đến điều kiện hoạt động của cơ sở vi phạm khiến việc thi hành quyết định gặp nhiều vướng mắc. Việc bổ sung biện pháp niêm phong trụ sở, địa điểm hoặc bộ phận cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ sẽ tạo ra áp lực thực tế, buộc cơ sở vi phạm phải chấp hành để sớm khôi phục hoạt động, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và bảo đảm trật tự, kỷ cương trong hoạt động kinh doanh.

Còn với biện pháp ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước, cơ quan soạn thảo nhận định điện, nước là những điều kiện thiết yếu cho hoạt động sinh hoạt và sản xuất, kinh doanh. Việc bổ sung biện pháp ngừng cung cấp điện, nước sẽ tạo tính răn đe cao, buộc tổ chức, cá nhân phải chấp hành nghiêm túc các quy định pháp luật, qua đó nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và bảo đảm việc thi hành quyết định xử phạt được thực hiện nghiêm túc, đúng thời hạn.

Tương tự, phương tiện giao thông và giấy phép lái xe là điều kiện bắt buộc để tham gia giao thông. Thực tế cho thấy, nhiều trường hợp người vi phạm vẫn tiếp tục sử dụng phương tiện, tham gia giao thông dù chưa chấp hành xong quyết định xử phạt, gây khó khăn cho công tác quản lý và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn. Do đó, cần thiết bổ sung các biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt là tạm dừng đăng kiểm, đăng ký xe, cấp giấy phép lái xe để gắn nghĩa vụ chấp hành quyết định xử phạt với quyền tham gia giao thông, qua đó nâng cao tính răn đe, phòng ngừa vi phạm tái diễn và góp phần bảo đảm trật tự, an toàn giao thông.

Các bộ, ngành nói gì?

Nêu ý kiến về đề xuất bổ sung các biện pháp cưỡng chế, nhiều bộ, ngành, cơ quan cho rằng cần xem xét lại.

Bộ Công Thương đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo có đánh giá tác động chi tiết đối với các giải pháp này trên cơ sở tính chất của vi phạm hành chính không phải là tội phạm, pháp luật về xử lý vi phạm hành chính vừa không chỉ mang tính răn đe mà còn có tính giáo dục; đồng thời các đề xuất này có khả năng tác động đến “quyền tự do đi lại, ra nước ngoài và từ nước ngoài về nước” quy định tại Điều 23 Hiến pháp năm 2013, chính sách “Tài sản hợp pháp của cá nhân, tổ chức đầu tư, sản xuất, kinh doanh được pháp luật bảo hộ”.

Trong khi đó, Bộ Tư pháp đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cân nhắc về đề xuất bổ sung biện pháp “Yêu cầu ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước đối với công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ”.

Bộ Tư pháp cho rằng biện pháp này không phù hợp với chỉ đạo của Bộ Chính trị về nội dung “Công tác xây dựng pháp luật phải phát huy dân chủ, tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ hiệu quả quyền con người, quyền công dân; bảo đảm sự cân đối, hợp lý giữa mức độ hạn chế quyền với lợi ích chính đáng đạt được” tại Nghị quyết số 66-NQ/TW.

Biện pháp ngừng cung cấp điện, nước đã được Bộ Tư pháp báo cáo trình Chính phủ, Quốc hội vào năm 2020 nhưng không được Quốc hội thông qua và có nguy cơ xâm phạm quyền con người và nguyên tắc cá thể hóa trách nhiệm trong xử phạt vi phạm hành chính, do trên thực tế việc ngừng cung cấp dịch vụ sẽ ảnh hưởng đồng thời đến tất cả các cá nhân, tổ chức đang sử dụng điện, nước tại công trình hoặc cơ sở (không chỉ riêng chủ thể vi phạm).

Quan hệ cung cấp điện, nước được xác lập trên cơ sở hợp đồng dân sự giữa bên sử dụng và đơn vị cung cấp dịch vụ với quyền và nghĩa vụ được điều chỉnh bởi pháp luật dân sự. Việc không chấp hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính không đồng nghĩa với vi phạm nghĩa vụ hợp đồng, do đó, nhà cung cấp không có căn cứ pháp lý để đơn phương chấm dứt hoặc tạm ngừng thực hiện hợp đồng;

Ngoài ra, theo Bộ Tư pháp việc ngừng cung cấp điện, nước có thể gây ảnh hưởng xấu đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, kéo theo tác động tiêu cực đến hoạt động kinh tế - xã hội nói chung mà chưa chắc bảo đảm hiệu quả tương xứng trong việc thi hành quyết định xử phạt. Trong khi đó, Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân nêu rõ chủ trương tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển trong môi trường lành mạnh, thông thoáng.

Tương tự, Bộ Tư pháp đề nghị đánh giá kỹ lưỡng tác động và sự cần thiết đối với đề xuất bổ sung một hoặc một số biện pháp “Tạm ngừng xuất cảnh đối với cá nhân, người đứng đầu tổ chức chưa chấp hành xong quyết định xử phạt vi phạm hành chính”; “Niêm phong trụ sở, địa điểm, cơ sở hoặc bộ phận cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ”; “Tạm dừng đăng kiểm; tạm dừng đăng ký xe; tạm dừng cấp giấy phép lái xe”; “Biện pháp cưỡng chế khác theo quy định của Chính phủ”.

Trường hợp cần thiết, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu xây dựng chính sách về quy định biện pháp ngăn chặn và bảo đảm xử lý vi phạm hành chính thay thế biện pháp cưỡng chế để có cơ sở xử lý kịp thời các vi phạm hành chính khi chưa có hậu quả, hạn chế thiệt hại xảy ra.

Còn theo Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), biện pháp cưỡng chế áp dụng nhằm mục đích buộc các đối tượng xử phạt phải thực hiện quyết định xử phạt vi phạm hành chính trong trường hợp không tự nguyện.

Các biện pháp cưỡng chế hiện hành như khấu trừ thu nhập; kê biên tài sản; thu tiền, tài sản khác của đối tượng bị cưỡng chế do cá nhân, tổ chức khác đang giữ trong trường hợp tổ chức, cá nhân sau khi vi phạm cố tình tẩu tán; buộc thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả. Đây là các biện pháp mà Nhà nước có thể thu hồi được các giá trị vật chất do các đối tượng vi phạm không tự nguyện chấp hành quyết định xử lý vi phạm hành chính.

VCCI cho rằng các biện pháp cưỡng chế này vẫn đảm bảo các đối tượng vi phạm có thể sinh sống, sản xuất, kinh doanh (khấu trừ một phần tiền lương chứ không phải tất cả tiền lương; kê biên tài sản có giá trị tương ứng với số tiền phạt; …) mà không triệt tiêu hoàn toàn nguồn sống, sản xuất, kinh doanh của đối tượng bị xử phạt.

Trong khi đó, các biện pháp cưỡng chế mà hồ sơ đề nghị bổ sung thêm có thể khiến cho doanh nghiệp ngừng hoạt động, dẫn tới giải thể hoặc phá sản, ảnh hưởng rất lớn đến doanh nghiệp cũng như người lao động trong doanh nghiệp. Đây cũng không phải là mục tiêu của việc áp dụng chế tài xử phạt vi phạm hành chính.

Với tính chất của các biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính thì các biện pháp cưỡng chế mà hồ sơ đề xuất bổ sung dường như chưa phù hợp và chưa rõ ràng. Đề nghị cân nhắc không bổ sung thêm các biện pháp này.

NGUYỄN NGỌC