Bài toán giữ chân vốn ngoại sau nâng hạng

Nâng hạng thị trường mới chỉ là 'tấm vé vào cửa', việc hoàn thiện hệ thống ESG và nâng tầm xếp hạng tín nhiệm mới là chìa khóa giữ chân dòng vốn ngoại tỷ USD trong dài hạn

ESG và công nghệ - lõi "hạ tầng mềm" của thị trường vốn

Dòng vốn quốc tế hiện nay đang vận động trong một hệ sinh thái tài chính khác biệt đáng kể so với nửa thập kỷ trước. Trước những biến động liên tục về chính sách tiền tệ, thương mại toàn cầu, sự dịch chuyển dòng vốn giữa các khu vực địa lý, cùng với tốc độ vũ bão của công nghệ, cách các nhà đầu tư quốc tế đánh giá một thị trường đang trở nên đa chiều và phức tạp hơn rất nhiều. Khả năng tăng trưởng kinh tế hay thanh khoản cải thiện vẫn là yếu tố hấp dẫn, nhưng đó không còn là toàn bộ câu chuyện. Tấm vé để dòng vốn ngoại quyết định ở lại dài hạn giờ đây đi kèm với những đòi hỏi khắt khe về chất lượng vận hành, tính minh bạch, mức độ chuẩn hóa thông tin và sự tương thích với các tiêu chuẩn toàn cầu.

Sự dịch chuyển trong khẩu vị của nhà đầu tư quốc tế thể hiện rõ nét nhất qua lăng kính về ESG. Theo bà Hoàng Hải Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Kinh doanh Chứng khoán Việt Nam (VASB), trong khoảng 5 năm trở lại đây, ESG đã từ một khái niệm mang tính phong trào trở thành tâm điểm tại các diễn đàn chứng khoán khu vực châu Á.

Nếu như trước đây, ESG chỉ đơn thuần được xem là một bộ tiêu chuẩn mang tính định hướng để các doanh nghiệp hướng tới, thì hiện nay, yếu tố này đã ăn sâu vào các tiêu chí cốt lõi trong việc phân bổ vốn. ESG không còn là câu chuyện tuân thủ hình thức, mà chính là thước đo năng lực cạnh tranh của thị trường vốn và quyết định trực tiếp đến khả năng tiếp cận nguồn vốn của doanh nghiệp.

Đối với các quốc gia đang khát vọng gia tăng sự hiện diện của nhà đầu tư ngoại, đây là một thực tế không thể né tránh. Một thị trường có thể tăng trưởng nóng, quy mô doanh nghiệp phình to, nhưng nếu khoảng cách giữa chuẩn mực trong nước và quốc tế quá lớn, nhà đầu tư sẽ phải gánh thêm chi phí khổng lồ để thu thập, đánh giá và so sánh thông tin. Do đó, việc hài hòa các tiêu chuẩn ESG chính là chìa khóa để kiến tạo một hệ "hạ tầng mềm" vững chắc, giúp dòng vốn có cơ sở đánh giá rủi ro và cơ hội một cách minh bạch nhất.

Bên cạnh yếu tố bền vững, công nghệ cũng đang định hình lại toàn bộ cấu trúc vận hành của thị trường vốn. Theo đại diện VASB, trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số đã vượt ra khỏi vai trò là những công cụ tiết giảm chi phí hay tối ưu hóa trải nghiệm khách hàng. Giờ đây, chúng trực tiếp tham gia vào cốt lõi của quá trình tiếp cận thông tin, phân tích dữ liệu, thực hiện giao dịch và quản trị rủi ro. Tuy nhiên, cơ hội luôn đi kèm với thách thức. Vấn đề của các thị trường hiện nay không chỉ là ai ứng dụng AI nhanh hơn, mà là ai có khả năng xây dựng một hệ thống đủ vững chắc để tận dụng công nghệ trong khi vẫn kiểm soát trọn vẹn những rủi ro an ninh, dữ liệu đi kèm.

Thị trường trái phiếu và câu chuyện vươn tầm tín nhiệm

Nếu ESG và công nghệ là lời giải cho bài toán cạnh tranh dài hạn, thì việc nâng hạng thị trường chứng khoán được kỳ vọng sẽ tạo ra cú hích trực tiếp trong ngắn và trung hạn. Đánh giá về vấn đề này, ông Phạm Phú Khôi, Tổng Thư ký Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA) nhìn nhận, dòng vốn thụ động bám theo chỉ số có thể đổ vào thị trường cổ phiếu Việt Nam với quy mô lên tới hàng tỷ USD sau khi được nâng hạng. Thế nhưng, hiệu ứng lan tỏa của nó sẽ thay đổi toàn diện cách quốc tế nhìn nhận về thị trường vốn Việt Nam.

Từ lăng kính của VBMA, tảng băng chìm với tiềm năng khổng lồ thực chất lại nằm ở thị trường trái phiếu. Quy mô của thị trường trái phiếu toàn cầu lớn hơn rất nhiều so với cổ phiếu. Khác với thị trường cổ phiếu vốn chủ yếu bổ sung vốn chủ sở hữu, thị trường trái phiếu đóng vai trò cung cấp huyết mạch vốn trung và dài hạn cho cả khu vực công lẫn tư nhân. Đại diện VBMA ước tính, trong một kịch bản lý tưởng và đáp ứng đủ các điều kiện khắt khe, quy mô dòng vốn tiềm năng chảy vào kênh trái phiếu Việt Nam có thể lớn gấp 10 đến 20 lần so với lượng vốn đổ vào cổ phiếu.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay chính là xếp hạng tín nhiệm. Các định chế tài chính toàn cầu luôn thiết lập những quy định thép về ngưỡng tín nhiệm tối thiểu đối với quốc gia hoặc tổ chức phát hành trước khi giải ngân. Xếp hạng tín nhiệm không chỉ quyết định việc mở rộng tệp nhà đầu tư, mà còn can thiệp trực tiếp vào giá vốn. Khi chất lượng tín nhiệm quốc gia và doanh nghiệp được nâng lên, tổ chức phát hành sẽ tiếp cận được nguồn vốn với lãi suất rẻ hơn và kỳ hạn dài hơi hơn. Ngược lại, mức độ rủi ro cao sẽ đồng nghĩa với việc phải trả chi phí vốn đắt đỏ để bù đắp cho nhà đầu tư.

Chính vì vậy, ông Khôi nhấn mạnh, Việt Nam không thể thụ động chờ đợi bối cảnh lãi suất quốc tế hạ nhiệt mới rục rịch chuẩn bị. Việc củng cố nội lực, nâng cấp chất lượng tín nhiệm quốc gia và tính minh bạch của doanh nghiệp cần được thực hiện ngay từ bây giờ.

Tựu trung lại, bức tranh thu hút dòng vốn quốc tế hiện nay đã vượt xa khỏi những phép tính cộng trừ về lượng tiền đổ vào sau ngày nâng hạng. Ở kênh cổ phiếu, sự nâng hạng mở ra cánh cửa kết nối quỹ ngoại, nhưng chuẩn mực ESG, công nghệ và chất lượng vận hành mới là thứ giữ chân họ. Ở kênh trái phiếu, cải thiện tín nhiệm là chìa khóa để tiếp cận luồng vốn rẻ và dài hạn. Bài toán của thị trường vốn Việt Nam không dừng lại ở việc tạo ra các cột mốc bắt mắt, mà là kiến tạo một hệ sinh thái tài chính đạt chuẩn toàn cầu, nơi dòng vốn ngoại có thể cắm rễ sâu hơn, đa dạng hơn và bền vững hơn.