Bài toán giữ thương hiệu bằng sở hữu trí tuệ của HTX ở Đồng Nai

Toàn thành phố Đồng Nai hiện có 451 sản phẩm OCOP được công nhận của 272 chủ thể, trong đó có 53 HTX và 17 tổ hợp tác. Nhiều sản phẩm không chỉ đứng vững ở thị trường trong nước mà còn xuất khẩu sang nhiều quốc gia.

Khi sản phẩm đi xa, câu chuyện không chỉ là chất lượng. Tên gọi, nhãn hiệu, kiểu dáng bao bì, sáng kiến kỹ thuật hay những giá trị gắn với vùng đất đều có thể trở thành tài sản trí tuệ cần được xác lập và bảo vệ. Với các HTX, nhận diện và bảo vệ đúng những tài sản này cũng là cách giữ giá trị sản phẩm khi bước ra thị trường.

Đặc sản địa phương nâng tầm giá trị

Rau nhíp là một ví dụ. Vốn là món ăn quen thuộc của đồng bào bản địa ở Đồng Nai, loại rau rừng này trước đây chủ yếu được tiêu thụ trong phạm vi địa phương. Nhận thấy tiềm năng, HTX Nông nghiệp điều hữu cơ Trảng Cỏ Bù Lạch, xã Thọ Sơn, đã xây dựng chuỗi liên kết trồng rau nhíp dưới tán điều theo hướng hữu cơ.

Sản phẩm OCOP của các HTX ở Đồng Nai ngày càng chú trọng bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc và bảo vệ tài sản trí tuệ.

HTX này đồng thời tổ chức sơ chế, kiểm soát an toàn thực phẩm, đầu tư bao bì, nhãn mác và mở rộng kênh phân phối. Những bước này không chỉ giúp rau nhíp đạt chuẩn OCOP mà còn tạo nền tảng xây dựng thương hiệu, từng bước hình thành tài sản trí tuệ cho sản phẩm địa phương.

Rau nhíp được công nhận OCOP 3 sao, qua đó nâng nhận diện và mở rộng thị trường. Theo bà Thị Khưi, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Nông nghiệp điều hữu cơ Trảng Cỏ Bù Lạch, chương trình OCOP giúp HTX xây dựng thương hiệu, mở rộng kênh tiêu thụ đặc sản địa phương, qua đó tạo thêm sinh kế cho cộng đồng dân tộc Xtiêng, M’Nông.

Không chỉ với rau nhíp, HTX Trảng Cỏ Bù Lạch còn từng bước nâng giá trị hạt điều. Bà Khưi cho biết HTX phát triển điều hữu cơ theo tiêu chuẩn của châu Âu và Mỹ, từng bước tiếp cận các thị trường EU, Mỹ và Nhật Bản. Thay vì chỉ bán điều thô, HTX đầu tư máy móc, dây chuyền chế biến các sản phẩm như điều rang muối, điều sấy, dầu điều ép lạnh, đồng thời cải thiện bao bì.

Từ câu chuyện của HTX nêu trên có thể thấy, khi các HTX ở Đồng Nai chuyển từ bán nguyên liệu sang xây dựng sản phẩm, thương hiệu và thị trường, tài sản trí tuệ cũng trở thành một phần giá trị cần được nhận diện và bảo vệ. Không chỉ là tên gọi, nhãn hiệu hay bao bì, đó còn có thể là những sáng tạo, quy trình và giá trị văn hóa được tích lũy trong quá trình sản xuất.

Vì vậy, các HTX cần chủ động xác lập quyền sở hữu trí tuệ phù hợp. Nhãn hiệu giúp bảo vệ dấu hiệu nhận diện sản phẩm, còn thiết kế bao bì đủ điều kiện có thể được xem xét bảo hộ kiểu dáng công nghiệp. Với các giải pháp kỹ thuật mới, HTX có thể nghiên cứu bảo hộ sáng chế hoặc giải pháp hữu ích.

Bên cạnh đó, HTX cũng cần quan tâm đến quyền tác giả, quyền liên quan, chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận và bảo hộ giống cây trồng. Nhận diện đúng tài sản và lựa chọn đúng công cụ bảo hộ là bước đầu để HTX ở Đồng Nai giữ được thành quả sáng tạo, đồng thời khai thác tốt hơn giá trị thương hiệu.

Hiểu luật để không mất thương hiệu

Thực tế, không ít HTX vẫn xem sở hữu trí tuệ là câu chuyện của doanh nghiệp lớn. Chỉ đến khi thương hiệu bị sao chép, sản phẩm bị làm giả, làm nhái, chủ thể mới nhận ra việc đăng ký và bảo vệ quyền không thể làm sau khi rủi ro đã xảy ra.

Môi trường số càng làm rủi ro lớn hơn. Hình ảnh, logo, bao bì, tên sản phẩm có thể bị sao chép nhanh chóng. Hàng giả, hàng nhái cũng có thể xuất hiện trên các nền tảng thương mại điện tử.

Do đó, tuyên truyền pháp luật về sở hữu trí tuệ cần đi cùng quá trình phát triển HTX và sản phẩm OCOP. Vào tháng 5/2026, UBND thành phố Đồng Nai đã ban hành quyết định về Chương trình Phát triển tài sản trí tuệ giai đoạn 2026-2030. Chương trình hướng đến gia tăng số lượng, chất lượng tài sản trí tuệ mới; xây dựng hệ sinh thái sở hữu trí tuệ đồng bộ. Nhất là hỗ trợ chủ thể tạo lập, quản lý, khai thác và phát triển tài sản trí tuệ đối với sản phẩm đặc trưng địa phương, khuyến khích đổi mới sáng tạo.

Theo Phó giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đồng Nai Võ Hoàng Khai, ngành sẽ tăng cường tuyên truyền, phổ biến kiến thức pháp luật về SHTT qua báo chí, truyền hình, nền tảng số, hội nghị, hội thảo và tập huấn. Mục tiêu là nâng nhận thức, từng bước hình thành văn hóa sở hữu trí tuệ.

Nội dung tuyên truyền tập trung vào Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi và các văn bản hướng dẫn liên quan. HTX được cập nhật quy định về quyền tác giả, quyền liên quan, nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, sáng chế, chỉ dẫn địa lý và bảo hộ giống cây trồng. Đồng thời, các cơ chế bảo vệ và khai thác tài sản trí tuệ trong khu vực kinh tế tập thể, HTX cũng được phổ biến để chủ thể chủ động áp dụng.

Ông Khai cho biết Sở Khoa học và Công nghệ sẽ tổ chức tư vấn, đào tạo về quản trị tài sản trí tuệ, phát triển thương hiệu, khai thác thông tin sáng chế, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số và thương mại điện tử.

Cùng với việc hiểu luật, các HTX ở Đồng Nai cũng cần được tiếp cận đầy đủ chính sách hỗ trợ của Nhà nước về đăng ký, khai thác, phát triển và bảo vệ tài sản trí tuệ. Đây là cơ sở để HTX, chủ thể OCOP và các sản phẩm đặc trưng địa phương không chỉ bảo vệ thương hiệu mà còn khai thác tài sản trí tuệ thành giá trị kinh tế.

Từ bảo hộ đến khai thác tài sản trí tuệ

Bảo hộ chỉ là bước đầu. Với các HTX ở Đồng Nai, sở hữu trí tuệ chỉ thực sự tạo ra giá trị khi thương hiệu được quản trị, quảng bá và khai thác hiệu quả trên thị trường, nhất là khi sản phẩm ngày càng hiện diện trên các nền tảng số. Đây cũng là hướng ngành công thương đang tập trung hỗ trợ.

Từ sản xuất đến xây dựng thương hiệu, các HTX ở Đồng Nai nâng cao nhận thức về chất lượng sản phẩm và bảo vệ tài sản trí tuệ.

Theo Phó giám đốc Sở Công Thương Trần Dương Hùng, ngành sẽ hỗ trợ các chủ thể OCOP nâng năng lực cạnh tranh trên thương mại điện tử, mở rộng thị trường và tăng khả năng tiếp cận người tiêu dùng. Đồng thời, ngành phối hợp kiểm soát hoạt động trên môi trường mạng, bảo vệ thương hiệu, quyền sở hữu trí tuệ của sản phẩm OCOP và hạn chế hàng giả, hàng nhái.

Cùng với đó, Đồng Nai thúc đẩy HTX ứng dụng Internet vạn vật (IoT), tưới thông minh, nhật ký điện tử và truy xuất nguồn gốc, qua đó kiểm soát sản xuất, củng cố uy tín và bảo vệ thương hiệu. Sở Khoa học và Công nghệ cũng hỗ trợ kỹ năng số, đưa sản phẩm HTX lên sàn thương mại điện tử và mở rộng thị trường.

Từ định hướng này, HTX Trảng Cỏ Bù Lạch cũng mạnh dạn đưa công nghệ vào sản xuất. Bà Thị Khưi cho biết HTX đã đầu tư hơn 200 triệu đồng xây dựng mô hình sấy cà phê sinh học thân thiện với môi trường, công suất 2-3 tấn cà phê nhân mỗi ngày, tạo việc làm ổn định cho 12-15 lao động địa phương.

Từ rau nhíp, hạt điều đến cà phê, tư duy của HTX đang thay đổi. Làm sản phẩm không còn chỉ là sản xuất và bán hàng. Đó còn là xây dựng thương hiệu, ứng dụng công nghệ, quản trị dữ liệu và tạo lập tài sản trí tuệ.

Với 451 sản phẩm OCOP được công nhận, Đồng Nai có dư địa lớn để phát triển tài sản trí tuệ. Nhưng để tài sản ấy tạo ra giá trị, HTX cần nhận diện, xác lập và quản trị quyền ngay từ khi sản phẩm bắt đầu được xây dựng.

Thương hiệu đi xa, pháp lý cũng phải đi cùng. Bảo vệ tài sản trí tuệ không chỉ để chống hàng giả, hàng nhái mà còn giúp các HTX giữ giá trị sản phẩm, bảo vệ thành quả sáng tạo và tự tin mở rộng thị trường.