Bài toán giữ vững vị trí 'đầu tàu' của thể thao Thủ đô

Đặc biệt, khi Quốc hội đang xem xét thông qua Luật Thủ đô (sửa đổi) với kỳ vọng mở ra hành lang pháp lý mới cho phát triển văn hóa, thể thao theo hướng chất lượng cao, hiện đại và hội nhập thì câu hỏi đặt ra không chỉ là tận dụng cơ chế ra sao, mà còn là Hà Nội sẽ chuyển mình như thế nào để tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt. Trong đó, khoa học công nghệ và chuyển đổi số đang nổi lên như yếu tố mang tính quyết định.

Các VĐV của Hà Nội đã đóng góp nhiều thành tích cho thể thao Việt Nam. Ảnh: NGỌC TÚ

Giữ vững vị thế đầu tàu

Trong nhiều năm qua, thể thao Hà Nội luôn khẳng định vai trò nòng cốt trong hệ thống thể thao thành tích cao quốc gia. Với quy mô đào tạo lớn (khoảng 45 môn thể thao, gần 500 huấn luyện viên và hơn 3.000 vận động viên), Thủ đô sở hữu hệ thống đào tạo tương đối hoàn chỉnh từ tuyến năng khiếu, trẻ đến đội tuyển thành phố.

Không chỉ mạnh về lực lượng, Hà Nội còn là địa phương dẫn đầu tại các kỳ Đại hội thể thao toàn quốc, đồng thời đóng góp tỷ lệ lớn vận động viên cho các đội tuyển quốc gia, đặc biệt ở các môn thể thao trọng điểm thuộc hệ thống ASIAD và Olympic. Đây chính là nền tảng quan trọng giúp thể thao Việt Nam duy trì vị thế trong khu vực và từng bước vươn ra châu lục.

Các con số thống kê cho thấy rõ vai trò này. Tại SEA Games 31, vận động viên Hà Nội đóng góp khoảng 1/3 tổng số HCV của đoàn thể thao Việt Nam. Đến SEA Games 32, các vận động viên Thủ đô giành 40 HCV, 27 HCB và 32HCĐ, tương đương khoảng 30% số HCV và gần 28% tổng số huy chương của toàn đoàn.

Ở đấu trường châu lục, tại ASIAD 19 năm 2023, thể thao Hà Nội tiếp tục thể hiện vai trò nổi bật khi đóng góp 2 HCV, 3 HCB và 7 HCĐ, chiếm tới 44% tổng số huy chương của đoàn thể thao Việt Nam. Những con số này không chỉ phản ánh chất lượng đào tạo mà còn cho thấy vai trò không thể thay thế của thể thao Thủ đô trong chiến lược phát triển thể thao quốc gia.

Tuy nhiên, chính những thành tích đó cũng đặt ra một áp lực không nhỏ đó là không thể tiếp tục phát triển theo cách làm cũ. Trong khi các quốc gia đang tăng tốc bằng khoa học dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, công nghệ huấn luyện hiện đại, thì việc phụ thuộc vào kinh nghiệm truyền thống sẽ khiến lợi thế dần bị thu hẹp.

Trong bối cảnh đó, Luật Thủ đô (sửa đổi) khi được thông qua sẽ tạo nền tảng thể chế quan trọng để Hà Nội chủ động hơn trong đầu tư, tổ chức và phát triển thể thao theo hướng hiện đại. Nhưng để biến cơ chế thành động lực thực chất, yêu cầu đặt ra là phải đổi mới tư duy phát triển, lấy khoa học công nghệ làm nền tảng.

Khoa học công nghệ là trục xương sống

Thực tế cho thấy, thể thao Hà Nội đã từng bước ứng dụng khoa học công nghệ trong huấn luyện và quản lý. Một số bộ môn đã triển khai kiểm tra thể lực, đánh giá sinh lý vận động, phân tích kỹ thuật bằng hệ thống ghi hình và phần mềm chuyên dụng. Công tác y học thể thao, dinh dưỡng và phục hồi chức năng cũng được quan tâm hơn, góp phần nâng cao hiệu quả tập luyện và hạn chế chấn thương.

Để tạo bước chuyển mạnh mẽ, thể thao Hà Nội cần triển khai chiến lược dựa trên ba trụ cột về khoa học công nghệ và chuyển đổi số, gắn với 5 yếu tố cốt lõi gồm: Dữ liệu số thể thao; công nghệ huấn luyện - thi đấu; khoa học thể thao và y sinh; chuyển đổi số quản lý và hạ tầng, hệ sinh thái khoa học thể thao.

(TS VŨ THÁI HỒNG, Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ Thể thao)

Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý vận động viên, thống kê thành tích thi đấu đã được triển khai bước đầu, tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi số.

Tuy nhiên, những bước đi này vẫn chưa đủ để tạo ra đột phá. Việc ứng dụng công nghệ còn thiếu đồng bộ giữa các môn; nhiều bộ môn vẫn phụ thuộc vào kinh nghiệm truyền thống. Hệ thống dữ liệu số chưa hoàn chỉnh, thiếu kết nối và chưa được khai thác hiệu quả. Trang thiết bị khoa học còn hạn chế, trong khi nguồn nhân lực chuyên sâu về khoa học thể thao chưa đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Phân tích rõ hơn về vấn đề này, TS Vũ Thái Hồng (Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ Thể thao) khẳng định, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số là xu hướng tất yếu trong phát triển thể thao thành tích cao trên thế giới, đồng thời là con đường để Hà Nội duy trì vị thế dẫn đầu. Theo TS Vũ Thái Hồng, để tạo bước chuyển mạnh mẽ, thể thao Hà Nội cần triển khai chiến lược dựa trên ba trụ cột về khoa học công nghệ và chuyển đổi số, gắn với 5 yếu tố cốt lõi gồm: Dữ liệu số thể thao; công nghệ huấn luyện - thi đấu; khoa học thể thao và y sinh; chuyển đổi số quản lý và hạ tầng, hệ sinh thái khoa học thể thao.

Trên nền tảng đó, 9 nhiệm vụ trọng tâm được xác định, từ ứng dụng khoa học trong tuyển chọn tài năng, nâng cao chất lượng huấn luyện, phát triển y sinh học thể thao, đổi mới phương pháp đào tạo, đến xây dựng cơ sở dữ liệu số và ứng dụng công nghệ trong quản lý, điều hành thể thao thành tích cao. Đặc biệt 5 giải pháp đột phá gồm: Hoàn thiện cơ chế chính sách; tăng cường đầu tư hạ tầng; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; đẩy mạnh hợp tác quốc tế và thúc đẩy chuyển đổi số được xem là những điều kiện then chốt để hiện thực hóa chiến lược này.

Có thể thấy, nếu trước đây khoa học công nghệ chỉ đóng vai trò hỗ trợ, thì nay đã trở thành trục xương sống của phát triển thể thao thành tích cao. Đây cũng chính là yếu tố quyết định để Hà Nội không chỉ duy trì vị thế trong nước mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh trên đấu trường quốc tế.

Trong chiến lược phát triển thể thao Việt Nam hướng tới các mục tiêu lớn như ASIAD và Olympic, Hà Nội tiếp tục được kỳ vọng là lực lượng nòng cốt, đóng vai trò dẫn dắt. Tuy nhiên, để giữ vững vai trò đầu tàu, không thể chỉ dựa vào truyền thống hay những thành tích đã đạt được.

Sự kết hợp giữa hành lang pháp lý từ Luật Thủ đô (sửa đổi) và đột phá trong ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số sẽ tạo nên “cú hích kép” cho thể thao Thủ đô. Khi khoa học trở thành nền tảng, công nghệ trở thành công cụ và dữ liệu trở thành nguồn lực, Hà Nội mới có thể tạo ra bước chuyển thực chất, đóng góp nhiều hơn cho thể thao quốc gia và từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ thể thao khu vực và thế giới.