'Bài toán' kinh tế tuần hoàn ở đô thị biển

Đà Nẵng đang xử lý vấn đề rác thải trong hành trình xây dựng “thành phố môi trường”

Áp lực rác trong “thành phố môi trường”

Sau gần 18 năm triển khai, mô hình đô thị bền vững đã lan tỏa sâu rộng trong cộng đồng. Nhận thức của người dân và doanh nghiệp về bảo vệ môi trường ngày càng được nâng cao, góp phần tạo dựng hình ảnh một Đà Nẵng xanh, sạch và đáng sống. Những nỗ lực này đã được ghi nhận qua nhiều giải thưởng uy tín trong nước và quốc tế như: Danh hiệu “Thành phố bền vững về môi trường ASEAN”, Giải thưởng “Thành phố thông minh Việt Nam” ở hạng mục “Môi trường xanh - Phát triển bền vững”...

Theo ông Nguyễn Ngọc Bình, Chủ tịch Liên hiệp các tổ chức hữu nghị TP. Đà Nẵng, việc kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường là lựa chọn mang ý nghĩa chiến lược của thành phố, hướng tới mục tiêu xây dựng một đô thị sinh thái, hiện đại, bền vững và đáng sống. Tuy nhiên, thương hiệu “thành phố môi trường” của Đà Nẵng đang đứng trước những áp lực ngày càng lớn, trong đó nổi bật là sự gia tăng nhanh chóng của lượng rác thải sinh hoạt. Theo dự báo, đến năm 2030, lượng rác thải sinh hoạt phát sinh trên địa bàn thành phố có thể lên đến khoảng 3.900 tấn mỗi ngày.

Hiện, riêng khu vực đô thị và đồng bằng đã phát sinh hơn 2.052 tấn rác mỗi ngày. Tuy nhiên, phương thức xử lý chủ yếu vẫn dựa vào hình thức truyền thống là chôn lấp hợp vệ sinh hoặc bãi lộ thiên. Trên địa bàn hiện có 5 khu xử lý rác thải chính, trong đó lớn nhất là Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Khánh Sơn với công suất khoảng 1.200 đến 1.300 tấn mỗi ngày, cùng các bãi chôn lấp tại Tam Xuân 2, Tam Nghĩa, Đại Hiệp và Cẩm Hà...

Trên thực tế, công tác quản lý rác thải đang gặp không ít khó khăn. Sau khi mở rộng địa giới hành chính, hệ thống hạ tầng xử lý rác chưa được đầu tư đồng bộ. Trong khi, năng lực tiếp nhận của các bãi chôn lấp đang dần hạn chế. Nhiều dự án xử lý rác bằng công nghệ hiện đại vẫn triển khai chậm tiến độ, còn tỷ lệ tái chế và thu hồi năng lượng từ rác thải vẫn ở mức thấp. Ở khu vực nông thôn và miền núi, việc thu gom rác thải cũng còn nhiều bất cập. Tần suất thu gom chưa cao, dẫn đến tình trạng rác tồn đọng trong khu dân cư.

Theo các chuyên gia môi trường, với tốc độ gia tăng rác thải như hiện nay, mô hình quản lý tuyến tính, thu gom rồi chôn lấp không còn phù hợp. Nếu không có sự chuyển đổi mạnh mẽ, áp lực rác thải sẽ trở thành thách thức lớn đối với mục tiêu xây dựng thành phố môi trường của Đà Nẵng.

Thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong xử lý chất thải

Không chỉ riêng Đà Nẵng, việc quản lý chất thải đang là thách thức chung của nhiều địa phương trong cả nước. Theo các chuyên gia, hệ thống quản lý chất thải tại Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế như, hạ tầng kỹ thuật thiếu đồng bộ, công nghệ xử lý còn lạc hậu, dữ liệu quản lý chưa đầy đủ và nhận thức cộng đồng về phân loại rác tại nguồn còn hạn chế…

Trong khi đó, ở góc nhìn kinh tế, ông Nguyễn Tiến Quang, Giám đốc VCCI miền Trung - Tây Nguyên nhận định, xu hướng phát triển hiện nay là kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn. Trong đó, rác thải cần được nhìn nhận như một nguồn tài nguyên. Theo ông Quang, việc quản lý rác thải như một loại tài nguyên sẽ tạo cơ sở thúc đẩy tái sử dụng, tái chế và khai thác giá trị từ rác, góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường và sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên.

Từ thực tế đó, nhiều chuyên gia cho rằng Đà Nẵng cần chuyển mạnh sang mô hình quản lý rác thải tích hợp dựa trên các nguyên tắc của kinh tế tuần hoàn gồm: giảm thiểu - tái sử dụng - tái chế - thu hồi năng lượng và xử lý cuối cùng. Mô hình này đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng.

Trước những thách thức về môi trường, Đà Nẵng cũng đang triển khai nhiều giải pháp nhằm từng bước giải quyết bài toán rác thải. Thành phố đã phê duyệt quy hoạch với tầm nhìn đến năm 2050, xác định rõ hệ thống hạ tầng xử lý rác phù hợp với quy mô đô thị. Trong thời gian tới, địa phương cũng sẽ ưu tiên đầu tư các nhà máy xử lý rác bằng công nghệ cao có khả năng thu hồi năng lượng, đồng thời ứng dụng chuyển đổi số và công nghệ thông tin vào quản lý rác thải từ khâu thu gom đến xử lý.

Theo kế hoạch, Đà Nẵng sẽ đẩy nhanh tiến độ đầu tư các dự án xử lý chất thải rắn sinh hoạt bằng công nghệ thu hồi năng lượng với các nhà máy có công suất 650 tấn, 800 tấn và 1.000 tấn mỗi ngày, cùng với việc xây dựng thêm các ô chôn lấp nhằm bảo đảm an ninh xử lý rác. Bên cạnh, khuyến khích mô hình hợp tác đối tác công tư nhằm thu hút nguồn lực xã hội hóa cho các dự án xử lý chất thải, đồng thời đẩy mạnh phân loại rác tại nguồn và nâng cao ý thức cộng đồng.

Ông Hồ Quang Bửu, Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng cho biết, trong giai đoạn tới khi thành phố triển khai các định hướng phát triển mới như Khu thương mại tự do, Trung tâm tài chính quốc tế và đô thị thông minh… yêu cầu về hạ tầng kỹ thuật xanh và quản trị môi trường hiện đại sẽ ngày càng cao. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu tăng trưởng xanh, quản lý chất thải theo hướng tích hợp và tuần hoàn không chỉ là yêu cầu về môi trường mà còn là động lực cho phát triển kinh tế bền vững. Trong hành trình hướng tới đô thị sinh thái và phát triển bền vững, việc giải quyết hiệu quả bài toán rác thải không chỉ giúp Đà Nẵng bảo vệ môi trường sống mà còn tạo nền tảng cho một mô hình phát triển xanh, hiện đại và bền vững trong tương lai.

Nghi Lộc