Bài toán phục hồi du lịch, năng lượng của Nepal sau thảm họa lũ quét

Milan Shrestha may mắn không ở tại quê nhà khi thảm họa lũ lụt nghiêm trọng quét qua miền Bắc Nepal vào cuối tháng 8 vừa qua, cuốn phăng nhiều thị trấn, đường sá, khách sạn và nhà máy thủy điện.

Cha mẹ anh đã kịp chạy lên khu vực an toàn khi thảm họa ập đến, nhưng khách sạn của gia đình đã bị phá hủy. Nhiều họ hàng của họ vẫn đang mất tích, anh chia sẻ với Nikkei Asia.

Đội tìm kiếm và cứu hộ Quân đội Nepal tại một dự án thủy điện sau khi sạt lở và lũ quét nghiêm trọng tàn phá khu vực sông Bhotekoshi ở Rasuwa, Nepal, ngày 4-9. Ảnh: Reuters

Khách sạn của gia đình anh Shrestha nằm ở Betrawati, một trong số những thị trấn chịu thiệt hại nặng nề và là điểm dừng chân phổ biến của du khách trên hành trình từ Kathmandu đi về phía Bắc. Khách sạn này từng đem lại doanh thu tới 220 USD/ngày vào mùa cao điểm.

Theo Bộ Du lịch Nepal, thiệt hại sơ bộ do thảm họa lũ quét gây ra đối với ngành du lịch đã vượt 50 tỷ rupee. 142 khách sạn, 57 nhà hàng, 141 phương tiện phục vụ du lịch cùng nhiều cơ sở hạ tầng khác bị hư hại. Thung lũng Langtang, một trong những điểm leo núi nổi tiếng nhất Nepal, đã bị cô lập sau khi nhiều đoạn đường dẫn vào khu vực bị sạt lở.

Lũ lụt xảy ra ngay trước mùa du lịch mùa Thu, kéo dài từ tháng 9 đến tháng 11, thời điểm thời tiết quang đãng thu hút những người đi bộ đường dài và leo núi tới dãy Himalaya. Giai đoạn này chiếm gần 40% tổng lượng khách quốc tế đến Nepal mỗi năm.

Thảm họa thiên tai mới nhất đặc biệt giáng một đòn mạnh vào thị trường khách hành hương.

Nikkei dẫn lời Sagar Pandey, Chủ tịch Hiệp hội các đại lý trekking Nepal, cho biết khoảng 600 du khách nước ngoài vẫn đang mất tích, nhiều người trong số đó là người gốc Ấn theo đạo Hindu trở về sau chuyến hành hương tại Tây Tạng, Trung Quốc.

Theo Bộ Du lịch Nepal, cửa khẩu Rasuwagadhi-Gyirong đã trở thành một tuyến cửa ngõ quan trọng đối với dòng khách hành hương này, đón hơn 13.500 du khách trong năm tài khóa kết thúc vào giữa tháng 7.

Sau thảm họa, một số du khách đã hủy hoặc cân nhắc lại chuyến đi vì cho rằng đường sá và chuỗi cung ứng bị gián đoạn trên toàn quốc.

Chính phủ Nepal đã phát động chiến dịch #NepalCalling, nhấn mạnh rằng phần lớn thiệt hại nghiêm trọng tập trung tại các thung lũng sông ở phía Tây Bắc Kathmandu, trong khi những điểm đến lớn như khu vực Everest và Annapurna vẫn có thể tiếp cận.

Nepal đón 1,15 triệu lượt khách quốc tế trong năm 2025, gần bằng mức 1,2 triệu lượt của năm 2019. Lượng khách Trung Quốc đạt 95.480 người, giảm 6,3% dù Bắc Kinh đang thúc đẩy Nepal trở thành một điểm đến du lịch.

Dù Rasuwagadhi chỉ chiếm một phần nhỏ trong thị trường du lịch quốc gia Nepal, song lượng khách sụt giảm kéo dài vẫn có thể gây ra những hệ quả kinh tế rộng hơn.

Theo số liệu của Ngân hàng Thế giới, Nepal thu khoảng 631 triệu USD từ xuất khẩu dịch vụ du lịch trong năm 2024, tương đương 38% tổng kim ngạch xuất khẩu dịch vụ thương mại trị giá 1,65 tỷ USD. Du lịch đóng góp khoảng 6,7% GDP và tạo sinh kế cho hơn 1 triệu người.

Một mùa du lịch ảm đạm sẽ ảnh hưởng đến hướng dẫn viên, người khuân vác, lái xe, nhân viên nhà hàng và hàng loạt doanh nghiệp nhỏ phụ thuộc vào dòng khách sắp tới.

Du lịch không phải nguồn thu ngoại tệ duy nhất đang tăng trưởng của Nepal bị ảnh hưởng bởi thảm họa. Ngành năng lượng cũng đang chịu tác động mạnh.

Lũ quét đã gây gián đoạn hoạt động thủy điện vào cuối mùa mưa, thời điểm các con sông Nepal có lưu lượng lớn và lượng điện dư thừa có thể được xuất khẩu sang Ấn Độ và Bangladesh.

Theo Cơ quan Điện lực Nepal (NEA), trong năm tài khóa 2025-2026, Nepal ghi nhận thặng dư thương mại điện 18,75 tỷ rupee. Đây là lần đầu tiên nước này đạt thặng dư kể từ khi bắt đầu giao dịch điện với Ấn Độ gần một thập kỷ trước.

Theo đánh giá sơ bộ của NEA, thảm họa đã ảnh hưởng đến các nhà máy thủy điện và điện mặt trời với tổng công suất 784 MW, gây thiệt hại ước tính 76,34 tỷ rupee.

Trong đó, thủy điện chiếm 759 MW công suất bị ảnh hưởng và thiệt hại 68,34 tỷ rupee. Một nhà máy điện mặt trời công suất 25 MW chịu thiệt hại 4 tỷ rupee. Thiệt hại đối với các trạm biến áp và đường dây truyền tải lần lượt được ước tính ở mức 2,5 tỷ và 1,5 tỷ rupee.

Tình trạng mất điện dự kiến khiến sản lượng điện hàng tháng từ thủy điện giảm khoảng 210 GWh và từ điện mặt trời giảm 17,54 GWh, làm thất thu khoảng 1,34 tỷ rupee mỗi tháng.

Nepal có rất ít nguồn năng lượng thay thế đủ khả năng bù đắp cho thủy điện ở quy mô mà nền kinh tế cần. Nước này không có trữ lượng dầu mỏ hay khí đốt trong nước, trong khi điện mặt trời dù đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng cơ cấu năng lượng có khả năng chống chịu tốt hơn vẫn chưa thể sánh với thủy điện về công suất phát điện.

Theo giới phân tích, Nepal cần củng cố thay vì từ bỏ thủy điện, bằng cách xây dựng hệ thống cảnh báo sớm, thiết lập các vùng an toàn nghiêm ngặt và nâng cao tiêu chuẩn kỹ thuật.

Khi hàng tỷ USD đã được đầu tư vào các lưu vực sông trên khắp Nepal, việc bảo vệ cơ sở hạ tầng đồng thời giảm rủi ro đối với người lao động và các cộng đồng ở hạ lưu là yêu cầu cấp thiết đối với nước này.