Bài toán quản trị Việt Nam trong kỷ nguyên số - Kinh nghiệm từ Bắc Âu

Phân cấp gắn với chuyển đổi số đang định hình lại cách thức quản trị tại Việt Nam, trong bối cảnh yêu cầu về minh bạch, linh hoạt và hiệu quả ngày càng cao.

Đại sứ các nước Bắc Âu tại Việt Nam tham dự tọa đàm ngày 18-3 tại Hà Nội, từ trái sang: Đại sứ Đan Mạch, Đại sứ Na Uy, Đại sứ Phần Lan (thứ 4 từ trái sang) và Đại sứ Thụy Điển. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Tại tọa đàm “Thực hiện phân cấp thành công trong kỷ nguyên số - Chia sẻ kinh nghiệm giữa Việt Nam và các nước Bắc Âu” diễn ra ngày 18-3 tại Hà Nội, các chuyên gia trong và ngoài nước đã cùng trao đổi về những kinh nghiệm thực tiễn, đồng thời gợi mở nhiều hướng tiếp cận phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Giai đoạn 2026-2030 là thời kỳ bản lề hướng tới mục tiêu thu nhập cao vào năm 2045, với ba trụ cột gắn kết là cải cách hành chính, chuyển đổi số và phân cấp, nhằm trao quyền cho địa phương và xây dựng nền quản trị linh hoạt, sát thực tiễn.

PGS.TS Lê Hải Bình, Phó Giám đốc thường trực Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, phát biểu khai mạc tọa đàm. Ảnh: Kiều Thoan Thu

PGS.TS Lê Hải Bình, Phó Giám đốc thường trực Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, cho biết Việt Nam đang đẩy mạnh hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời thúc đẩy phân cấp, cải cách hành chính theo hướng gần dân, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân và doanh nghiệp.

Ông nhấn mạnh: “Cốt lõi của phân cấp không nằm ở việc chuyển giao quyền đơn thuần, mà ở thiết kế được một hệ thống thể chế và vận hành một khuôn khổ chính sách bảo đảm sự cân bằng giữa kiểm soát quyền lực với phát huy sự năng động, sáng tạo và tự chủ của địa phương; giữa phân quyền và tính thống nhất của quốc gia.”

Tọa đàm là dịp để các chuyên gia, nhà hoạch định chính sách của Việt Nam trao đổi và học hỏi kinh nghiệm từ các nước Bắc Âu. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Kinh nghiệm từ các quốc gia Bắc Âu cho thấy, phân cấp hiệu quả không chỉ dừng ở việc trao quyền mà còn dựa trên nền tảng dữ liệu và niềm tin. Tại Na Uy, Thụy Điển hay Phần Lan, chính quyền địa phương được trao quyền rộng rãi nhưng vẫn vận hành hiệu quả nhờ hệ thống dữ liệu đồng bộ, nền tảng số liên thông và cơ chế giám sát minh bạch.

Đại sứ Thụy Điển Johan Ndisi nhấn mạnh, thực tiễn tại Thụy Điển cho thấy phân cấp đi cùng với minh bạch số không làm suy giảm năng lực giám sát, mà ngược lại còn giúp nâng cao tính chính xác và hiệu quả trong quản lý hành chính. Việc trao quyền tự chủ cho chính quyền địa phương, đồng thời trang bị các công cụ số trong quản lý ngân sách và cung ứng dịch vụ, không chỉ cải thiện chất lượng phục vụ mà còn thúc đẩy đổi mới từ cấp cơ sở.

“Khi Việt Nam đối mặt với tình trạng già hóa dân số, những cải cách chủ động và dựa trên bằng chứng dữ liệu là hết sức cần thiết. Phúc lợi bền vững không phải gánh nặng, mà là khoản đầu tư chiến lược cho cả cân bằng tài khóa và ổn định xã hội. Thật đáng khích lệ khi thấy Việt Nam theo đuổi tinh thần tinh gọn hóa và quản trị số,” Đại sứ Ndisi nhấn mạnh.

Nhiều học giả, đại diện từ Bắc Âu tham dự tọa đàm. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Một điểm đáng chú ý là các quốc gia này đều đặt người dân ở vị trí trung tâm trong thiết kế dịch vụ công. Từ y tế, giáo dục đến phúc lợi xã hội hay quản lý thuế, mọi quy trình đều được số hóa nhằm đơn giản hóa thủ tục, nâng cao trải nghiệm và tăng tính minh bạch.

Đại sứ Phần Lan Pekka Voutilainen nhấn mạnh bài học về đầu tư giáo dục nâng cao năng lực số, xây dựng chính sách bao trùm và quản trị dựa trên dữ liệu, qua đó tăng cường sự tham gia, khả năng phản hồi và gắn kết xã hội, đồng thời củng cố thể chế dân chủ và nâng cao tính linh hoạt của quản trị công.

Đặc biệt, trong lĩnh vực thuế và phúc lợi xã hội, việc ứng dụng công nghệ số đã giúp mở rộng cơ sở thuế, đồng thời bảo đảm các chính sách an sinh được triển khai chính xác, kịp thời và công bằng hơn.

Đại sứ Đan Mạch Nicolai Prytz cho rằng việc mở rộng cơ sở thuế không đơn thuần là gia tăng nguồn thu, mà còn hướng tới công bằng và minh bạch. Một hệ thống thuế được thiết kế lấy người dân làm trung tâm, với sự hỗ trợ của các công cụ số thân thiện, sẽ giúp nâng cao mức độ tuân thủ và củng cố niềm tin của xã hội đối với Nhà nước, đồng thời bảo đảm các chính sách an sinh được triển khai chính xác và hiệu quả hơn.

Các ý kiến cũng lưu ý phân cấp trong bối cảnh mới không thể tách rời công nghệ. Thiếu nền tảng số đồng bộ và liên thông có thể dẫn đến phân mảnh trong quản lý, làm giảm hiệu quả điều hành.

Tọa đàm thu hút nhiều cán bộ và chuyên gia của Việt Nam. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Tại tọa đàm, PGS.TS Trần Quang Diệu, Giám đốc Trung tâm Công nghệ và Chuyển đổi số - Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, cho biết Việt Nam xác định dữ liệu là tài sản và nguồn lực mới cho phát triển, từng bước hình thành kinh tế dữ liệu. Trung tâm Dữ liệu quốc gia số 1 đã hoàn thành, các trung tâm tiếp theo đang được triển khai, tạo nền tảng cho kết nối và khai thác dữ liệu trên phạm vi toàn quốc.

Theo định hướng của Thủ tướng Chính phủ, việc tích hợp, liên thông dữ liệu giữa các bộ, ngành và từ trung ương đến địa phương sẽ được đẩy mạnh, bảo đảm không “cát cứ” thông tin, với mốc thời gian từ ngày 1-6-2026. Hệ thống dữ liệu quốc gia đang hướng tới tiêu chí “đúng - đủ - sạch - sống”, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và cung cấp dịch vụ công.

Cùng với đó, yêu cầu xây dựng hệ thống dữ liệu thống nhất và hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các cấp được đặt ra nhằm bảo đảm phân cấp đi đôi với kiểm soát hiệu quả.

Bên cạnh yếu tố thể chế và công nghệ, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, đặc biệt ở cấp cơ sở, được xác định là điều kiện then chốt để chuyển đổi số đi vào thực chất. Đồng thời, việc thu hẹp khoảng cách số giữa các nhóm dân cư cũng là yêu cầu cấp thiết để bảo đảm tính bao trùm.

TS Chung Thị Ngân, Phó Hiệu trưởng Trường Chính trị Bắc Ninh, trao đổi tại tọa đàm. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Chia sẻ từ góc độ địa phương, TS Chung Thị Ngân, Phó Hiệu trưởng Trường Chính trị Bắc Ninh, cho biết gần 100 xã, phường, địa phương vẫn gặp nhiều khó khăn khi triển khai chuyển đổi số ở cơ sở, do một bộ phận cán bộ lớn tuổi còn hạn chế về công nghệ, trong khi người dân nông thôn, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số, thiếu thiết bị và kỹ năng số, ảnh hưởng đến hiệu quả dịch vụ công trực tuyến.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, phân cấp không còn đơn thuần là phân chia thẩm quyền, mà trở thành một phần của bài toán lớn hơn - xây dựng nền quản trị hiện đại, hiệu quả và lấy người dân làm trung tâm.

Kiều Thoan Thu