'Bài toán' tuyển dụng lao động ngoài trời

Khó tìm người trẻ

Anh Nguyễn Giáp, chủ một đội thầu xây dựng ở xã Hiếu Giang cho biết, anh đã có tuổi nghề 30 năm. Đội của anh hiện có 10 người, chủ yếu nhận công trình xây nhà ở dân cư khu vực xung quanh Đông Hà. Suốt nhiều năm, đội gần như không tuyển được thêm người mới.

Thời gian qua, nhu cầu xây dựng tăng cao, nhiều gia đình tìm đến đặt công trình, nhưng anh Giáp không thể nhận hết, vì thiếu thợ. Theo anh Giáp, giá xây dựng nhà ở dân dụng hiện khoảng 1,1-1,2 triệu đồng/m2 sàn, theo đó tiền công chỉ đủ trả khoảng 400.000 đồng/ngày cho thợ xây lành nghề và 320.000 đồng/ngày cho phụ hồ. Công việc nặng nhọc, thường xuyên ngoài trời, mức thu nhập ấy khó cạnh tranh với những công việc khác.

Anh Trần Minh, chủ đội thợ xây ở xã Triệu Bình cũng thường xuyên đưa đội thợ lên xây nhà tại phường Đông Hà và phường Nam Đông Hà. Vợ anh cùng làm phụ hồ. Đội vẫn có việc nhưng người trẻ thì khó tìm. Con trai anh Minh không theo nghề của cha mẹ bởi theo cậu, nhà máy, dịch vụ, logistics, giao hàng... đang mở ra nhiều lựa chọn cho lao động trẻ. So với công trường, không ít công việc trong số đó ít phụ thuộc thời tiết hơn, môi trường làm việc cũng khác. Chỉ khi công trình cần gấp người, chủ nhà thúc tiến độ, cậu mới phụ ba mẹ một, hai ngày, sau đó lại đi giao hàng.

Lao động trực tiếp ngoài trời ngày càng lớn tuổi - Ảnh: T.Long

Câu chuyện tương tự xuất hiện ở những công việc đòi hỏi lao động trực tiếp trên công trường. Anh Nguyễn Ngọc Hoài, Trưởng phòng Kế hoạch Công ty TNHH Xây dựng giao thông đường bộ tỉnh Quảng Trị cho biết, doanh nghiệp khó tuyển công nhân mới. Công việc xây dựng giao thông, cầu đường nặng nhọc, thường xuyên làm ngoài trời, trong khi mức thu nhập của công nhân hiện khoảng 7-8 triệu đồng/tháng không đủ sức hút lao động trẻ. Những người đang làm việc phần lớn đã gắn bó lâu năm, có đóng bảo hiểm và tiếp tục "bám" nghề đợi đến tuổi nghỉ hưu.

Ở lĩnh vực điện công trình, anh Trần Chinh, công tác tại Điện lực Quảng Trị cho biết, có những công trình ở miền núi phải gọi các đội thợ kỹ thuật bên ngoài. Ngày công trả cho lực lượng này có khi cao gấp đôi mức công nhân của đơn vị đang hưởng. Có những hôm trời mưa, công trình không thể thi công nhưng vẫn phải trả công để giữ đội thợ. Nếu không, lần sau cần người, chưa chắc họ còn nhận lời.

Từ xây dựng nhà dân, công trình giao thông, cầu đường đến điện công trình…, hiện nay việc rất nhiều, nhưng người trẻ làm việc trực tiếp ngày càng ít. Theo Hiệp hội các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC), nguồn nhân lực hiện chỉ đáp ứng khoảng 50-60% nhu cầu của ngành xây dựng trong bối cảnh đầu tư công tăng mạnh, tương ứng thiếu khoảng 30-40% lao động. Ngành xây dựng cũng được các chuyên gia ước tính cần bổ sung khoảng 400.000-500.000 lao động mỗi năm để đáp ứng nhu cầu thị trường.

Nỗi lo lao động ngoài trời

Với người làm xây dựng, cầu đường hay điện, nắng nóng vốn đã là một phần của công việc. Nhưng điều kiện thời tiết ngày càng khắc nghiệt khiến những nghề ngoài trời thêm khó khăn.

Một nghiên cứu do UNDP tại Việt Nam công bố, khảo sát 734 lao động ngoài trời ở Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, cho thấy 94% người được hỏi từng gặp ít nhất một vấn đề sức khỏe liên quan đến nắng nóng; 66,2% phải phát sinh chi phí để thích ứng và 46,4% cho biết thu nhập bị giảm.

Nghiên cứu cũng ghi nhận nhiệt độ tại Việt Nam có xu hướng tăng, cùng sự gia tăng về tần suất, cường độ và phạm vi của các đợt nắng nóng cực đoan. Đây không phải những con số riêng của Quảng Trị, nhưng câu chuyện trên những công trường địa phương cho thấy một phần của vấn đề đã hiện hữu trong đời sống. Đặc biệt, Quảng Trị được biết đến là một trong những nơi nắng nóng nhất cả nước.

Khi đứng trước nhiều lựa chọn việc làm, người trẻ không chỉ tính tiền lương. Sức khỏe, mức độ nguy hiểm, thời gian làm việc và điều kiện thời tiết cũng được đặt lên bàn cân. Trong khi đó, nhu cầu xây dựng hạ tầng vẫn tăng. Quảng Trị đang triển khai nhiều dự án giao thông, công nghiệp, đô thị và dân sinh. Công việc vẫn cần những người trực tiếp xây dựng, thi công, lắp đặt.

Anh Giáp đã có 30 năm làm nghề. Đội thợ 10 người của anh vẫn kín việc nhưng nhiều năm không có thêm thợ mới. Anh Minh có người con trai có thể nối nghề cha mẹ, nhưng cậu chỉ vào công trường khi cần rồi lại trở về với công việc giao hàng. Những công nhân lâu năm vẫn bám trụ ở các doanh nghiệp cầu đường, điện lực, trong khi lao động mới khó tuyển. Những ngôi nhà vẫn được xây, đường vẫn được mở, điện vẫn phải kéo đến những nơi xa. Chỉ có điều, những người đang trực tiếp làm những công việc ấy đang ngày một lớn tuổi.

Và khi họ rời công trường, ai sẽ bước vào thay họ?