Bài toán xoay sở của sinh viên trước lộ trình tăng học phí và chi phí sinh hoạt

Vì sao học phí đại học lại có xu hướng ngày càng tăng? 

Mức thu học phí tại các cơ sở giáo dục đại học công lập hiện nay được thực hiện theo khung quy định tại Nghị định số 238/2025/NĐ-CP của Chính phủ về cơ chế thu, quản lý học phí và chính sách miễn, giảm học phí. Theo đó, mức học phí đối với từng nhóm ngành được điều chỉnh tăng theo lộ trình hằng năm nhằm bảo đảm nguồn lực vận hành và duy trì chất lượng đào tạo.

Khung pháp lý hiện hành phân định rõ mức thu dựa trên mức độ tự chủ tài chính của từng cơ sở. Cụ thể, các trường tự bảo đảm chi thường xuyên được áp dụng mức học phí tối đa bằng 2 lần mức trần; trường hợp tự bảo đảm cả chi thường xuyên và chi đầu tư được áp dụng tối đa bằng 2,5 lần. Riêng với các chương trình đào tạo đạt tiêu chuẩn kiểm định chất lượng trong nước hoặc quốc tế, nhà trường được tự quyết định mức thu trên cơ sở định mức chi phí do cơ sở ban hành và thực hiện công khai với người học.

Việc điều chỉnh này phản ánh sự chuyển dịch trong cơ chế quản lý tài chính giáo dục đại học. Khi chuyển sang mô hình tự chủ, nguồn thu từ học phí đóng vai trò chủ lực (chiếm từ 70% đến 90% tổng thu) nhằm bù đắp cho phần ngân sách Nhà nước cấp trực tiếp giảm dần. Nguồn lực này được sử dụng để duy trì hoạt động vận hành, đãi ngộ đội ngũ giảng viên, đầu tư cơ sở vật chất, công nghệ giảng dạy, đồng thời trích lập quỹ học bổng hỗ trợ sinh viên theo quy định.

Mức học phí của một số cơ sở đào tạo tự chủ (đảm bảo chi thường xuyên) và chưa tự chủ (chưa đảm bảo chi thường xuyên) khu vực Hà Nội như sau:

Sinh viên bị áp lực tài chính từ học phí đến chi phí sinh hoạt

Khi các khoản học phí được điều chỉnh theo lộ trình chung, bài toán chi phí giáo dục bắt đầu trở thành áp lực thực tế đối với người học. Tại các đô thị lớn như Hà Nội hay TP.HCM, học phí tăng kết hợp với đà leo thang của chi phí sinh hoạt hằng tháng từ tiền thuê nhà trọ, điện nước cho đến giá cả thực phẩm khiến tổng mức chi tiêu của sinh viên đội lên đáng kể. Đối với nhiều gia đình ở khu vực nông thôn, việc cân đối nguồn tài chính để duy trì việc học cho con em trở thành một thách thức không nhỏ.

Chính trong bối cảnh chi phí leo thang, việc đi làm thêm không chỉ đơn thuần là trải nghiệm rèn luyện, mà đã trở thành giải pháp thực tế để nhiều sinh viên tự trang trải sinh hoạt phí. Các công việc như phục vụ, pha chế tại các quán cà phê, nhân viên bán hàng hay tài xế công nghệ thu hút đông đảo sinh viên nhờ đặc thù thời gian linh hoạt theo ca, thuận tiện sắp xếp ngoài giờ học chính khóa.

Theo bạn Hà Thị Thu Huyền, sinh viên năm 2 Trường Học viện Hành chính Quốc gia chia sẻ, việc đi làm thêm là phương án giúp bản thân duy trì chi phí sinh hoạt hằng ngày mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào gia đình: “Mỗi ca làm từ 4 đến 5 tiếng tại quán cà phê mang lại thu nhập khoảng từ 25.000 - 30.000 đồng/giờ. Khoản tiền này giúp em tự chi trả tiền ăn uống và sách vở. Dù vậy, việc vừa đi học vừa làm ca tối cũng ảnh hưởng trực tiếp đến thể lực và quỹ thời gian tự học mỗi đêm”.

Bài toán cân bằng giữa việc học và làm thêm

Việc tham gia lực lượng lao động sớm mang lại cho sinh viên nguồn thu nhập ngắn hạn và cơ hội rèn luyện kỹ năng giao tiếp, xử lý tình huống. Tuy nhiên, nếu không quản lý thời gian hiệu quả, khối lượng công việc dày đặc dễ dẫn đến tình trạng kiệt sức, đi học muộn, giảm khả năng tiếp thu trên lớp và ảnh hưởng đến kết quả học tập.

Nhìn nhận về vấn đề này, nhiều chuyên gia hướng nghiệp lưu ý rằng việc học vẫn cần được xác định là ưu tiên hàng đầu trong giai đoạn đại học. Sinh viên nên chủ động phân bổ quỹ thời gian hợp lý, tránh việc ôm đồm quá nhiều ca làm gây ảnh hưởng đến sức khỏe. Bên cạnh đó, từ năm thứ ba hoặc năm thứ tư, người học nên từng bước dịch chuyển sang các công việc bán thời gian gắn liền với chuyên ngành đào tạo, giúp thời gian làm thêm trở thành bước đệm tích lũy kinh nghiệm thực tiễn cho hồ sơ xin việc sau này.

Giải pháp hỗ trợ từ Bộ Giáo dục và Đào tạo

Trước những phản ánh của cử tri và dư luận về áp lực chi phí học tập, đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết cơ quan quản lý đang phối hợp với các bộ, ngành liên quan tiếp tục rà soát, theo dõi việc thực hiện mức thu học phí tại các trường đại học. Mục tiêu nhằm bảo đảm việc điều chỉnh thu đúng khung trần quy định và phù hợp với khả năng chi trả của người dân.

Cùng với việc kiểm soát mức thu, các chính sách an sinh giáo dục và hỗ trợ tài chính cho sinh viên tiếp tục được triển khai đồng bộ:

1. Chính sách miễn, giảm học phí: Tiếp tục áp dụng mức miễn 100% hoặc giảm từ 50% đến 70% học phí đối với các nhóm đối tượng chính sách, sinh viên khuyết tật, sinh viên người dân tộc thiểu số thuộc hộ nghèo, cận nghèo theo quy định.

2. Chính sách học bổng: Triển khai Nghị định 179/2026/NĐ-CP quy định chính sách học bổng dành cho người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược.

3. Tín dụng ưu đãi cho người học: Theo Quyết định 29/2025/QĐ-TTg, sinh viên các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán được vay toàn bộ tiền học phí và hỗ trợ chi phí sinh hoạt tối đa 5 triệu đồng/tháng với lãi suất 4,8%/năm. Khoản vay không yêu cầu tài sản đảm bảo (đối với hạn mức đến 500 triệu đồng) và sinh viên bắt đầu trả nợ sau 12 tháng kể từ khi kết thúc khóa học.

Từ những thực tế trên cho thấy, giải pháp cho bài toán chi phí không nằm ở việc quay lưng với làm thêm, mà là làm thêm có tính toán. Việc chủ động giới hạn thời gian làm việc (dưới 20 giờ/tuần), ưu tiên các công việc gắn liền với chuyên ngành hay hỗ trợ tích lũy kỹ năng, cùng việc phân bổ quỹ thời gian hợp lý cho mùa thi chính là cách giúp người học bảo toàn vốn sức khỏe và không đánh mất mục tiêu dài hạn là tấm bằng đại học.

Song song với sự nỗ lực và tính toán cá nhân, các chính sách an sinh giáo dục từ Nhà nước chính là bệ đỡ tài chính quan trọng. Việc nắm rõ thông tin để chủ động tiếp cận các chương trình cho vay học tập ưu đãi với lãi suất thấp, săn học bổng khuyến khích học tập hay các gói hỗ trợ ngành then chốt theo quy định sẽ giúp sinh viên giảm bớt gánh nặng kinh tế trực tiếp.

Lựa chọn làm thêm thông minh kết hợp với việc chủ động tận dụng tối đa các công cụ hỗ trợ tài chính chính thức từ Nhà nước và nhà trường sẽ là chìa khóa giúp các bạn trẻ vừa tự lập trang trải cuộc sống, vừa vững vàng bước tiếp trên con đường lập nghiệp.