Bản hùng ca vang mãi

Từ một sự kiện lịch sử

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, địa bàn xã Kim Phú có tuyến đường 15A (đường Hồ Chí Minh) đi qua. Tuyến đường huyết mạch vận chuyển bộ đội, vũ khí, đạn dược và nhu yếu phẩm phục vụ tiền tuyến miền Nam. Với địa hình núi đá vôi hiểm trở, nhiều hang động tự nhiên, nơi đây còn là địa bàn đóng quân, trú ẩn, tập kết hàng hóa và hành quân của nhiều đơn vị bộ đội, thanh niên xung phong.

Ngầm khe Rinh khi chưa được xây cầu - Ảnh: Tư liệu

Thấy được tầm quan trọng của vị trí chiến lược đó, từ năm 1965, đế quốc Mỹ tập trung không quân đánh phá ác liệt nhằm cắt đứt tuyến vận tải, ngăn chặn nguồn chi viện từ hậu phương vào chiến trường miền Nam.

Theo tài liệu lịch sử, từ năm 1965-1972, máy bay Mỹ đã trút xuống địa bàn xã Trung Hóa (cũ) hàng chục vạn tấn bom đạn, làm hơn 100 người chết, trong đó, có trên 60 cán bộ, chiến sĩ hy sinh khi đang thực hiện nhiệm vụ. Riêng khu vực ngầm Khe Rinh, trong phạm vi bán kính khoảng 1km, có thời điểm trong 75 ngày đêm đã phải hứng chịu tới 3.700 quả bom các loại.

Một trong những sự kiện đau thương nhất là trận oanh tạc của máy bay Mỹ tháng 7/1967 khiến 9 chiến sĩ lái xe quân sự hy sinh.

Ông Cao Văn Minh (90 tuổi), nguyên Chủ tịch UBND xã Trung Hóa (cũ) kể: “Khoảng 9 giờ sáng một ngày tháng 7/1967, 9 chiến sĩ lái xe đang đang nghỉ chân bên ngầm Khe Rinh thì máy bay Mỹ đánh phá. Giữa làn bom đạn dày đặc, các chiến sĩ lái xe vẫn cố gắng đưa phương tiện tiếp tục hành trình. Tuy nhiên, máy bay địch liên tục đánh phá trong nhiều giờ khiến các anh lần lượt hy sinh”.

Sau trận đánh, lực lượng dân quân và người dân địa phương đã cùng nhau tìm kiếm thi thể các chiến sĩ, đưa về an táng tại một ngọn đồi cách đó không xa. Sau đó, phần mộ các anh được chuyển đi nơi khác đến nay vẫn chưa rõ danh tính.

Cầu Khe Rinh được xây dựng khang trang trên đường Hồ Chí Minh - Ảnh: X.V

Với tinh thần “Sống bám cầu đường, chết kiên cường dũng cảm”, lực lượng vũ trang, thanh niên xung phong và Nhân dân địa phương nhanh chóng san lấp hố bom, khôi phục những đoạn bị chia cắt, bảo đảm xe vận tải tiếp tục hành quân đưa hàng hóa vào chiến trường...

Gửi gắm lòng biết ơn với các anh hùng liệt sĩ

Ca khúc “Ngầm Rinh-Bản hùng ca vang mãi”, thơ của ông Nguyễn Cảnh Tuấn (cán bộ hưu trí ở xã Minh Hóa) do anh Đinh Bình Thoan (công tác tại Trung tâm dịch vụ tổng hợp xã Minh Hóa) phổ nhạc được khơi nguồn từ sự kiện lịch sử tháng 7/1967 tại ngầm Khe Rinh. Tác phẩm không chỉ tái hiện một ký ức chiến tranh mà còn trở thành khúc tưởng niệm giàu cảm xúc, ngợi ca tinh thần hy sinh vì Tổ quốc của những người lính năm xưa.

Bài hát “Ngầm Rinh-Bản hùng ca vang mãi” được sáng tác bởi ông Nguyễn Cảnh Tuấn và anh Đinh Bình Thoan - Ảnh: X.V

Ông Nguyễn Cảnh Tuấn chia sẻ: “Để viết bài thơ này, tôi đã tìm gặp những người từng tham gia kháng chiến, nhân chứng lịch sử để nghe kể lại sự kiện, đối chiếu những tài liệu lịch sử liên quan. Điều khiến tôi day dứt nhất là 9 chiến sĩ hy sinh tại ngầm Khe Rinh nhưng đến nay danh tính các anh vẫn chưa được xác định đầy đủ. Từ cảm xúc đó, tôi viết bài thơ với mong muốn tái hiện một phần ký ức chiến tranh, đồng thời gửi gắm lòng biết ơn đối với những người đã ngã xuống”.

Ca khúc “Ngầm Rinh-Bản hùng ca vang mãi” mở đầu bằng những câu hát: “Có một con đường đã đi vào huyền thoại/ Có những dòng sông, ngọn núi hóa thành tên/ Đường Trường Sơn! Con đường mang tên Bác/ Nhớ mãi một thời khói lửa chiến tranh”. Cách mở đầu mang âm hưởng sử thi, đưa người nghe trở về với không gian lịch sử. Hình ảnh con đường Trường Sơn huyền thoại, dòng sông, ngọn núi không đơn thuần là những địa danh mà đã trở thành biểu tượng của ý chí, lòng quả cảm và sự hy sinh của cả một thế hệ.

Ca khúc sau đó chuyển đổi không gian nghệ thuật từ quá khứ đến hiện tại, từ không khí chiến tranh khốc liệt đến sự tĩnh lặng, thiêng liêng. “Ta tìm về nơi đầu nguồn Rào Nan/ Trên tuyến lửa đường Trường Sơn năm ấy/ Ngầm Rinh nay nước vẫn hiền hòa/ Nhưng trong lòng trĩu nặng nhớ thương”...

Ông Nguyễn Cảnh Tuấn và anh Đinh Bình Thoan đang thể hiện ca khúc bên ngầm Khe Rinh - Ảnh: T.S

Ca từ trong đoạn này có sự đối lập giàu sức gợi. Dòng nước Khe Rinh hôm nay vẫn hiền hòa, bom đạn chiến tranh đã lùi xa, nhưng ký ức về những người lính hy sinh vẫn còn nguyên vẹn.

“Ta tìm về nơi tuyến lửa ngầm Rinh/ Thắp một nén nhang nhớ đồng đội/ Những người con vì Tổ quốc hy sinh/ Tuổi hai mươi tận hiến cho non sông/ Tuổi hai mươi anh dâng trọn tuổi xuân cho đất nước/ Dòng Khe Rinh ôm các anh vào lòng/ Đất mẹ ru anh, Tổ quốc ghi công, hỡi người chiến sĩ”... Hình ảnh “một nén nhang” được sử dụng giản dị nhưng giàu sức biểu cảm. Đó không chỉ là hành động tưởng niệm mà còn là biểu tượng của lòng biết ơn, sự thành kính và đạo lý "Uống nước nhớ nguồn".

Có đoạn, ca khúc mang âm hưởng hào hùng, bi tráng, kết hợp hài hòa giữa chất sử thi và trữ tình. “Trường Sơn một thời đạn bom, một thời oanh liệt/ Chiến tranh đã qua sao anh mãi không về/ Anh ngã xuống hóa thành bất tử”. Câu hỏi “Chiến tranh đã qua sao anh mãi không về” không nhằm tìm kiếm một câu trả lời mà là tiếng lòng nghẹn ngào của người đang sống khi nhớ về những người đã hy sinh nơi chiến trường.

Khép lại tác phẩm là hình ảnh: “Dòng Rinh xanh ru anh giấc ngủ ngàn thu/ Anh ngã xuống hóa thành bất tử/ Cho quê hương mãi mãi ngàn đời nở hoa”. Nếu ở phần đầu, dòng sông hiện lên như một chứng nhân lịch sử thì ở phần kết, dòng Rinh đã trở thành biểu tượng của sự chở che, lòng biết ơn và sức sống quê hương. Hình ảnh “quê hương mãi mãi ngàn đời nở hoa” mở ra một không gian nghệ thuật tươi sáng, đối lập với mất mát, đau thương của chiến tranh...

Ngầm Khe Rinh sẽ là nơi giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ - Ảnh: T.S

Anh Đinh Bình Thoan, người phổ nhạc ca khúc chia sẻ: “Trong quá trình sáng tác bài hát “Ngầm Rinh-Bản hùng ca vang mãi”, tôi kết hợp giữa âm hưởng hào hùng của một bản hùng ca với những giai điệu trầm lắng, sâu sắc khi nhắc đến sự hy sinh của các chiến sĩ.

Do đó, bài hát có những đoạn ngân vang niềm tự hào về con đường Trường Sơn huyền thoại, nhưng có những khoảng lặng để người nghe cảm nhận được nỗi đau, sự tiếc thương và lòng tri ân đối với những người hy sinh nơi ngầm Rinh. Đây cũng là cách để âm nhạc góp phần lưu giữ ký ức, nhắc nhở chúng ta trân trọng hơn giá trị của hòa bình hôm nay”.