Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân kiến nghị về UAV và năng lượng

Theo Ban IV, trước quyết tâm của Thủ tướng Chính phủ về đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính (TTHC), cắt giảm điều kiện kinh doanh không hợp lý, không cần thiết; tiếp tục phân cấp, phân quyền hiệu quả, đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thực tiễn phát triển quốc gia, các doanh nghiệp, hiệp hội đang rất phấn khởi và tin tưởng. Trên tinh thần đó, Ban IV đã tổng hợp ý kiến doanh nghiệp, hiệp hội ở nhiều ngành, lĩnh vực trên toàn quốc và nêu một số đề xuất về khoa học công nghệ, đầu tư, thuế…

Kiến nghị liên quan các vấn đề về UAV

Về Quy trình nhập khẩu các thiết bị linh kiện UAV, quy trình hiện nay xin nhập khẩu các thiết bị linh kiện UAV được quy định tại Điều 5, 6, 7, 8 của Nghị định 288/2025/NĐ-CP, trong đó UBND tỉnh có quyền cấp phép nhập khẩu mua trang thiết bị linh kiện UAV cho doanh nghiệp sau khi có ý kiến của Bộ Quốc phòng và Bộ Công an, nhưng trên thực tế quy trình và hồ sơ xin nhập khẩu rất phức tạp.

Theo quy định, doanh nghiệp mất 11 ngày làm việc (nếu đầy đủ hồ sơ theo quy định) sẽ được cấp phép nhập khẩu linh kiện. Tuy nhiên, với các bước và quy trình thực tế như trên, doanh nghiệp cần nhiều tháng để giải quyết vấn đề giấy phép nhập khẩu.

Tại một triển lãm giới thiệu UAV ở Việt Nam

Ban IV kiến nghị đối với trường hợp nhập khẩu phục vụ thương mại với quy mô lớn, quy trình cấp phép cần được tối ưu hóa theo hướng xác định rõ nội dung nào cần quản lý chặt và nội dung nào có thể đơn giản hóa, từ đó thiết kế cơ chế quản lý phù hợp theo từng giai đoạn của lộ trình phát triển ngành.

Trong thực tế nhiều linh kiện và bộ phận cấu thành hiện vẫn phải nhập khẩu để phục vụ hoạt động lắp ráp và sản xuất trong nước do Việt Nam chưa có năng lực sản xuất các linh kiện này. Vì vậy, cần phân loại rõ nhóm linh kiện đầu vào phục vụ sản xuất để áp dụng cơ chế quản lý linh hoạt hơn, tránh gây gián đoạn chuỗi cung ứng và làm tăng chi phí cho doanh nghiệp trong nước.

Ngoài ra, cơ chế cấp phép nhập khẩu cũng cần được xem xét theo hướng quản lý theo model sản phẩm thay vì theo từng lô nhập khẩu. Nếu doanh nghiệp phải xin cấp phép cho từng lần nhập đối với cùng một model sản phẩm thì sẽ phát sinh nhiều TTHC không cần thiết. Việc quản lý theo model sẽ giúp giảm gánh nặng thủ tục hành chính, đồng thời vẫn đảm bảo yêu cầu kiểm soát của cơ quan quản lý nhà nước.

Về Quy định điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực cung cấp dịch vụ sản xuất, sửa chữa, bảo dưỡng phương tiện bay không người lái (UAV), theo quy định hiện hành, doanh nghiệp muốn cung cấp dịch vụ sản xuất, sửa chữa, bảo dưỡng phương tiện bay không người lái (UAV) phải có ít nhất 03 nhân sự được đào tạo chuyên ngành kỹ thuật hàng không. Tuy nhiên, quy định này chưa thật sự phù hợp với thực tiễn phát triển của lĩnh vực UAV.

Trên thực tế, các kỹ sư hàng không truyền thống chưa chắc đã có chuyên môn sát với công nghệ UAV, trong khi đội ngũ kỹ sư UAV hiện nay thường xuất phát từ nhiều ngành kỹ thuật khác nhau như khí động học/cơ lưu trắc, công nghệ thông tin (thiết kế phần mềm và điều khiển), điện - điện tử, cơ điện tử… Đây mới là các chuyên môn trực tiếp liên quan đến thiết kế, vận hành và sửa chữa UAV. Do đó, việc chỉ giới hạn nhân sự ở chuyên ngành kỹ thuật hàng không (mã ngành 7520120) có thể gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc đáp ứng điều kiện nhân lực, đồng thời chưa phản ánh đúng đặc thù công nghệ liên ngành của lĩnh vực UAV.

Từ đó, ban IV kiến nghị mở rộng chuyên ngành đào tạo liên quan như khí động học/cơ lưu trắc, công nghệ thông tin (thiết kế phần mềm và điều khiển), điện - điện tử, cơ điện tử… đối với yêu cầu về nhân sự bắt buộc của DN cung cấp dịch vụ sản xuất, sửa chữa, bảo dưỡng phương tiện bay không người lái (UAV).

Cũng theo quy định hiện hành, doanh nghiệp phải cung cấp danh mục loại phương tiện bay được sản xuất, sửa chữa, bảo dưỡng cùng các hồ sơ kỹ thuật phù hợp với tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật do Bộ Quốc phòng ban hành hoặc tiêu chuẩn cơ sở được Bộ Quốc phòng công nhận. Điều này trên thực tế đồng nghĩa với việc doanh nghiệp muốn thực hiện hoạt động sửa chữa UAV phải được Cục Công nghiệp - Bộ Quốc phòng cấp phép đạt tiêu chuẩn sửa chữa.

Tuy nhiên, cơ chế quản lý này còn gặp nhiều vướng mắc trong bối cảnh Việt Nam hiện chưa có hệ thống đào tạo chuyên biệt về sửa chữa UAV. Trong thực tế, các quy trình sửa chữa, bảo dưỡng hoặc nâng cấp thiết bị thường do chính các hãng sản xuất UAV cung cấp hướng dẫn kỹ thuật và tiêu chuẩn vận hành. Vì vậy, việc yêu cầu doanh nghiệp phải đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật do cơ quan quản lý ban hành, trong khi hệ sinh thái đào tạo và tiêu chuẩn kỹ thuật trong nước chưa hoàn thiện, có thể gây khó khăn cho doanh nghiệp và làm hạn chế sự phát triển của ngành công nghiệp UAV.

Từ đó, ban IV kiến nghị điều chỉnh cách thức quản lý theo hướng xác định rõ các rủi ro cần kiểm soát và thiết kế cơ chế quản lý phù hợp hơn với thực tiễn công nghệ, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tham gia vào lĩnh vực sản xuất, sửa chữa và phát triển UAV.

Kiến nghị liên quan đầu tư dự án năng lượng và thuế

Trong việc chấp thuận chủ trương đầu tư Dự án năng lượng, Ban IV kiến nghị để có thể đẩy nhanh tiến độ lựa chọn nhà đầu tư, triển khai thực hiện dự án năng lượng, giải quyết vấn đề thiếu hụt năng lượng, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế, kiến nghị tất cả các dự án đầu tư kinh doanh điện lực (bao gồm cả dự án lưới điện và dự án nguồn điện) đã nằm trong quy hoạch phát triển điện lực, phương án phát triển mạng lưới cấp điện trong quy hoạch tỉnh không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư. Sau khi dự án đầu tư kinh doanh điện lực được bổ sung vào quy hoạch, sẽ tiến hành thủ tục lựa chọn nhà đầu tư dự án.

Năng lượng tái tạo đang là xu thế trên thế giới

Trong chấp thuận chủ trương đầu tư Dự án đầu tư kinh doanh điện lực, quy định hiện hành quy định dự án năng lượng mở rộng thường gắn liền và sử dụng chung cơ sở hạ tầng với dự án điện ban đầu. Việc giao trực tiếp phần dự án mở rộng cho chính chủ sở hữu dự án hiện hữu sẽ giúp bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất trong công tác quản lý và khai thác công trình, nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Cơ chế này giúp tránh được sự chồng chéo, xung đột lợi ích hoặc rủi ro kỹ thuật nếu có hai nhà đầu tư khác nhau cùng vận hành trên một khu vực dự án.

Đồng thời, việc giao dự án cho nhà đầu tư hiện hữu cũng tối ưu hóa chi phí đầu tư, giảm giá thành sản xuất điện, từ đó, rút ngắn thủ tục và bảo đảm an ninh năng lượng cấp bách. Tuy nhiên, còn một số trường hợp có tính chất tương tự chưa được quy định theo hướng này.

Từ đó, Ban IV kiến nghị Bổ sung các trường hợp lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án đầu tư kinh doanh điện lực sau đây không thông qua đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư để rút ngắn thủ tục lựa chọn nhà đầu tư dự án đầu tư kinh doanh điện lực: Các dự án điện năng lượng tái tạo mở rộng được chấp thuận cho nhà đầu tư sở hữu dự án hiện hữu; Các dự án điện mặt trời nổi tại các lòng hồ thủy điện được chấp thuận cho nhà đầu tư sở hữu dự án thủy điện hiện hữu.

Trong lĩnh vực thuế, về Quy định áp dụng và khấu trừ thuế giá trị gia tăng (GTGT), Hiệp hội Gỗ - Lâm sản Việt Nam phản ánh trường hợp mặt hàng gỗ sơ chế thông thường nhận được hai cách hướng dẫn khác nhau trong quá trình thực hiện luật thuế GTGT khi Chính phủ ban hành Nghị định 359/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 và bổ sung một số điều của Nghị định 181/2025/NĐ-CP ngày 01/7/2025 quy định chi tiết thuế GTGT đối với mặt hàng gỗ qua sơ chế thông thường có hiệu lực từ ngày 01/01/2026.

Từ đó, Ban IV kiến nghị Cục Thuế, Bộ Tài chính ban hành hướng dẫn thống nhất trên phạm vi toàn quốc đối với các mặt hàng, nhóm hàng hiện còn có cách hiểu khác nhau; đồng thời làm rõ các khái niệm pháp lý còn chưa cụ thể trong quy định hiện hành, bảo đảm doanh nghiệp có thể xác định đúng nghĩa vụ thuế ngay từ đầu và cơ quan thuế địa phương có căn cứ thực thi thống nhất.

Cũng trong quy định về hoàn thuế GTGT, theo phản ánh từ Hiệp hội Gỗ; Hiệp hội Cao su, nhiều doanh nghiệp trong ngành gặp vướng mắc, khó khăn trong việc hoàn thuế GTGT với số tiền khá lớn tại các cơ quan thuế. Doanh nghiệp phải ứng hoặc vay vốn để nộp tiền thuế VAT khi mua hàng, trong khi thời gian hoàn thuế kéo dài. Không chỉ tạo áp lực dòng tiền cho doanh nghiệp trong bối cảnh giá không ổn định, nhu cầu chậm, nhiều doanh nghiệp đã phải ngừng hoạt động hoặc hoạt động cầm chừng.

Thủ tục hoàn thuế giá trị gia tăng phức tạp, thời gian kéo dài. Một số DN hội viên phản ánh rằng số tiền chưa được hoàn thuế GTGT của năm 2023 và từ đầu năm 2026 đến nay đang bị ứ đọng rất lớn, doanh nghiệp sẽ không thể trụ được nếu kéo dài tình trạng này. Ngoài ra, DN xuất khẩu thuế 0% phải chờ hoàn thuế nhiều tháng khiến dòng tiền bị kẹt, không quay vòng được vốn. Từ đó, Ban IV kiến nghị việc phân loại hồ sơ hoàn thuế được thực hiện đúng theo quy định của văn bản pháp luật