'Bản thiết kế' cho giai đoạn tăng trưởng mới của Nghệ An

Quang cảnh phường Thành Vinh, tỉnh Nghệ An. Ảnh: Sách Nguyễn

Định hình vị thế, động lực tăng trưởng mới

Điểm thay đổi đầu tiên nằm ở mục tiêu phát triển. Nếu quy hoạch trước đây đặt mục tiêu đưa Nghệ An trở thành tỉnh khá của cả nước, là trung tâm vùng Bắc Trung Bộ thì quy hoạch sau điều chỉnh nâng tầm lên trở thành “tỉnh khá của cả nước, cực tăng trưởng có vai trò động lực của vùng Bắc Trung Bộ và tầm quốc gia”.

Việc xác định vai trò cực tăng trưởng đồng nghĩa Nghệ An được kỳ vọng tạo động lực phát triển cho cả khu vực, thay vì chỉ hướng tới mục tiêu phát triển của riêng mình. Cách tiếp cận này phù hợp với xu hướng hình thành các trung tâm tăng trưởng mới để tạo động lực cho nền kinh tế quốc gia.

Vị trí và các mối liên hệ vùng của tỉnh Nghệ An. Ảnh: Thành Duy

Khát vọng ấy được lượng hóa bằng mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân từ 12% trở lên trong giai đoạn 2026-2030, mức tăng trưởng cao, chỉ có thể đạt được nếu nền kinh tế chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu, lấy năng suất, đổi mới sáng tạo và công nghệ làm động lực.

Đi cùng mục tiêu tăng trưởng là sự thay đổi về cách tổ chức không gian phát triển. Quy hoạch trước đây chủ yếu phân bổ nguồn lực theo địa giới hành chính. Quy hoạch mới chuyển sang phát triển theo cấu trúc không gian kinh tế, trong đó các cực tăng trưởng và hành lang kinh tế đóng vai trò dẫn dắt.

Theo đó, Nghệ An xây dựng "bộ khung" cho toàn bộ chiến lược phát triển của tỉnh trong nhiều thập niên tới theo mô hình: "1 trung tâm động lực, 2 cực tăng trưởng, 3 vùng không gian, 4 trụ cột phát triển, 5 hành lang kinh tế, 6 vùng đô thị động lực".

Trong cấu trúc này, Khu kinh tế Đông Nam được xác định là trung tâm động lực tăng trưởng chính. Hai cực tăng trưởng hình thành ở phía Nam với hạt nhân Vinh - Cửa Lò và phía Bắc với Hoàng Mai - Đông Hồi - Thái Hòa - Nghĩa Đàn. Hai cực phát triển theo những lợi thế khác nhau nhưng được kết nối bằng hệ thống hạ tầng chiến lược để tạo sức lan tỏa trên phạm vi toàn tỉnh.

Cùng với đó, 7 vùng liên huyện trước đây được tổ chức lại thành 3 vùng phát triển lớn gồm: Vùng đồng bằng, ven biển; vùng trung du; vùng miền núi phía Tây. Cách tổ chức này giúp khai thác hiệu quả hơn lợi thế của từng khu vực, đồng thời tăng tính liên kết giữa các không gian phát triển.

Một thay đổi quan trọng khác là việc xác định lại các động lực tăng trưởng. Lợi thế biển được nhìn nhận như một nguồn lực chiến lược cho tăng trưởng dài hạn, đặc biệt trong bối cảnh Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã ban hành Nghị quyết số 20 về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh.

Vì vậy, trong quy hoạch điều chỉnh, kinh tế biển lần đầu tiên được xác định là 1 trong 4 trụ cột phát triển độc lập, cùng với công nghiệp, dịch vụ và nông nghiệp.

Sơ đồ phương hướng tổ chức không gian kinh tế - xã hội tỉnh Nghệ An thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Ảnh: Thành Duy

So với quy hoạch trước, bên cạnh 4 hành lang kinh tế hiện hữu gồm: Hành lang ven biển, hành lang đường Hồ Chí Minh, hành lang Quốc lộ 7 kết nối Cửa khẩu Quốc tế Nậm Cắn và hành lang Quốc lộ 48, một điểm mới đáng chú ý là việc bổ sung hành lang kinh tế dọc tuyến cao tốc Vinh - Thanh Thủy gắn với Quốc lộ 46.

Hành lang này tạo thêm trục kết nối giữa Cảng Hàng không quốc tế Vinh, Cảng Cửa Lò với Cửa khẩu Thanh Thủy và nước bạn Lào, góp phần mở rộng không gian phát triển sang miền Tây, tăng cường liên kết với tiểu vùng sông Mê Kông và phát huy vai trò cửa ngõ giao thương của Nghệ An trong khu vực.

6 vùng đô thị động lực gồm: Vinh, Hoàng Mai, Thái Hòa, Diễn Châu, Đô Lương và Trà Lân (Con Cuông), hình thành mạng lưới đô thị có tính liên kết, tạo dư địa phát triển mới và nâng cao sức cạnh tranh của toàn tỉnh.

Song song với việc mở rộng không gian phát triển là sự thay đổi trong định hướng các ngành kinh tế. Công nghiệp ưu tiên công nghệ cao, công nghệ xanh, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu số và năng lượng tái tạo.

Nông nghiệp hướng tới sản xuất công nghệ cao và chế biến sâu. Dịch vụ phát triển theo hệ sinh thái hiện đại gắn với logistics, kinh tế biển, thương mại điện tử và kinh tế cửa khẩu.

Nếu mục tiêu, cấu trúc không gian và các trụ cột phát triển trả lời câu hỏi Nghệ An sẽ phát triển theo hướng nào thì 3 đột phá chiến lược lại trả lời câu hỏi phát triển bằng cách nào?

Đột phá thứ nhất, là hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng quản trị và cải thiện môi trường đầu tư. Đột phá thứ hai, tập trung phát triển nguồn nhân lực gắn với khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đột phá thứ ba, ưu tiên xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng hiện đại, đồng bộ.

3 đột phá này có mối quan hệ chặt chẽ với toàn bộ cấu trúc quy hoạch. Thể chế tạo môi trường thuận lợi cho đầu tư và sản xuất; nguồn nhân lực quyết định năng lực cạnh tranh; hạ tầng mở rộng dư địa phát triển và nâng cao khả năng kết nối. Đây cũng là 3 nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng bình quân từ 12% trở lên trong giai đoạn 2026-2030.

PGS.TS Trần Đình Thiên - nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, Ủy viên phản biện điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Nghệ An cho rằng,rằng, bản điều chỉnh lần này đáp ứng đúng yêu cầu của giai đoạn mới, thể hiện cách tiếp cận phù hợp với xu thế phát triển và những nhiệm vụ chiến lược mà đất nước đặt ra.

Đồ họa: Thành Duy

Quy hoạch không chỉ hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế mà còn phản ánh sứ mệnh của Nghệ An trong việc tạo động lực phát triển cho vùng và đóng góp vào năng lực cạnh tranh quốc gia. Đó là nền tảng để tỉnh phát huy vai trò, vị thế trong tiến trình phát triển chung của đất nước và hội nhập quốc tế.

Khơi mở một chu kỳ phát triển mới

Nhìn tổng thể, điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Nghệ An không chỉ mở rộng quy mô phát triển mà còn thay đổi căn bản cách tiếp cận. Tư duy phát triển dựa vào lợi thế sẵn có từng bước chuyển sang tư duy kiến tạo lợi thế mới; phát triển theo địa giới hành chính chuyển sang phát triển theo không gian kinh tế; tăng trưởng dựa vào nguồn lực truyền thống chuyển sang dựa vào khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng quản trị.

Chính sự thay đổi về tư duy ấy tạo nên điểm khác biệt lớn nhất của bản quy hoạch mới, đồng thời mở ra nền tảng để Nghệ An hiện thực hóa mục tiêu phát triển.

Quang cảnh Hội nghị thẩm định hồ sơ điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Nghệ An thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Ảnh: Thành Duy

Thực tế cho thấy, Nghệ An đang hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi để hiện thực hóa mục tiêu này. Tỉnh luôn nhận được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước cùng sự hỗ trợ của các bộ, ngành Trung ương. Đây là nguồn lực quan trọng giúp Nghệ An có thêm cơ chế, chính sách và điều kiện để bứt phá trong giai đoạn phát triển mới.

Cùng với đó, nhiều thế hệ lãnh đạo tỉnh đã kiên trì xây dựng nền tảng quy hoạch, hạ tầng và các định hướng phát triển dài hạn. Những kết quả đạt được trong thời gian qua tạo tiền đề để Nghệ An tiếp tục nâng tầm vị thế, mở rộng không gian phát triển và thu hút các nguồn lực đầu tư chất lượng cao.

Phối cảnh trục Đại lộ Vinh - Cửa Lò. Ảnh: Thành Duy

Một yếu tố quan trọng khác là sự đoàn kết, thống nhất trong hệ thống chính trị. Thường trực, Ban Thường vụ và Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh luôn giữ vững sự đồng thuận trong lãnh đạo, chỉ đạo; các đồng chí nguyên lãnh đạo tỉnh, các bậc lão thành cách mạng tiếp tục đồng hành, đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết cho sự phát triển. Đặc biệt, sự đồng thuận của người dân và cộng đồng doanh nghiệp tạo nên nền tảng xã hội vững chắc để triển khai các mục tiêu lớn.

Tuy nhiên, những lợi thế đó chỉ có thể phát huy hiệu quả khi được dẫn dắt bởi một quy hoạch có tầm nhìn và khả năng tổ chức thực hiện đồng bộ.

Đồng chí Võ Trọng Hải - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh, Chủ tịch Hội đồng thẩm định, nhiều lần nhấn mạnh việc điều chỉnh Quy hoạch tỉnh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, tạo cơ sở để tỉnh phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế, mở ra không gian phát triển mới trong giai đoạn tới.

Phối cảnh 1 đoạn trục Đại lộ Vinh - Cửa Lò. Ảnh: Thành Duy

Thực vậy, để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển, trước hết phải có một quy hoạch tốt, đủ tầm nhìn, đủ tính dự báo và đủ khả năng định hướng cho các quyết sách trong dài hạn.

Vì vậy, việc hoàn thành điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Nghệ An thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 và tổ chức công bố vào ngày 31/7 đánh dấu một cột mốc quan trọng trong tiến trình phát triển của tỉnh. Bản quy hoạch mở ra một chu kỳ tăng trưởng mới với khát vọng lớn hơn, tầm nhìn dài hạn hơn và phương thức phát triển hiện đại hơn.