Bản thiết kế quốc gia số: Bài 1: Luật và khung chuyển đổi số xác lập nền tảng

Ngày 01/8/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng ký Quyết định số 1425/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, chính thức ban hành Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số phiên bản 1.0. Đây là bản thiết kế chung để toàn bộ hệ thống hành chính, từ Trung ương đến cấp phường, xã "nói cùng một ngôn ngữ" khi xử lý dữ liệu của người dân. Khung kiến trúc quy định dữ liệu phải được quản trị thống nhất trên phạm vi quốc gia và ứng dụng định danh điện tử VNeID cùng Cổng Dịch vụ công quốc gia phải trở thành một hệ sinh thái thống nhất.

Hai trụ cột kỹ thuật đã sẵn sàng

Để cắt giảm thủ tục hành chính cần có hai trụ cột kỹ thuật là Luật Chuyển đổi số và Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số. Luật Chuyển đổi số được Quốc hội thông qua tháng 12/2025, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, đưa Việt Nam trở thành một trong những quốc gia đầu tiên trên thế giới ban hành luật riêng về chuyển đổi số. Theo cơ quan soạn thảo, nhiều năm qua Việt Nam đã có một số luật chuyên ngành liên quan như Luật Giao dịch điện tử, Luật Viễn thông, Luật Công nghiệp công nghệ số, nhưng đây vẫn là những mảnh ghép rời rạc, thiếu một hệ thống khái niệm và định hướng chung về quốc gia số. Luật Chuyển đổi số ra đời để lấp khoảng trống đó, gồm 8 chương, 48 điều, được xây dựng theo hướng "luật khung".

Theo Cục Chuyển đổi số quốc gia, điểm mới đầu tiên là lần đầu Việt Nam có một hệ thống khái niệm thống nhất, đầy đủ về chuyển đổi số, trong khi trước đó nhiều thuật ngữ được dùng phổ biến nhưng chưa có cơ sở pháp lý chung để tham chiếu. Trên nền đó, luật thiết lập một loạt công cụ điều phối ở quy mô quốc gia: chương trình chuyển đổi số quốc gia, khung kiến trúc tổng thể quốc gia số, khung quản trị dữ liệu, khung năng lực số và một bộ chỉ số thống nhất. Luật này cũng quy định, cán bộ, công chức sẽ bị xử lý nếu yêu cầu người dân nộp lại giấy tờ đã được kết nối, khai thác, sử dụng trên cơ sở dữ liệu quốc gia hoặc chuyên ngành. Đây là một chốt chặn pháp lý mang tính bắt buộc, biến nguyên tắc "không hỏi lại cái đã có" thành một quy định có chế tài. Luật cũng lần đầu luật hóa nguồn lực cho chuyển đổi số, quy định ngân sách nhà nước dành cho hoạt động này hằng năm tối thiểu bằng 1% tổng chi ngân sách, đồng thời khuyến khích huy động thêm nguồn lực xã hội.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng chủ trì buổi làm việc về Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số với các bộ, ngành liên quan

Hạ tầng công nghệ gắn với cải cách hành chính

Nếu Luật Chuyển đổi số là phần "luật chơi", thì Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số là phần "bản vẽ kỹ thuật" đi kèm. Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số được xác định là bản thiết kế tổng thể ở cấp quốc gia, quy hoạch tổng thể quốc gia số, bảo đảm thống nhất, dùng chung, liên thông cho cả hệ thống chính trị từ Trung ương đến cơ sở và kết nối tới người dân, doanh nghiệp; đồng thời bảo đảm tính mở để bổ sung, điều chỉnh kịp thời và bảo đảm an ninh, an toàn. Nói theo cách khác, đây không phải một hệ thống công nghệ đơn lẻ do một bộ, ngành nào tự triển khai, mà là một "chuẩn chung" mà sau khi được phê duyệt, mọi bộ, ngành, địa phương phải tuân thủ nghiêm ngặt khi hoàn thiện khung kiến trúc riêng của mình, nhằm bảo đảm tính kết nối, liên thông dữ liệu. Định hướng được nêu tại cuộc họp cũng nói rõ: hệ thống nào còn sử dụng được thì nâng cấp, kết nối; hệ thống nào không thể liên thông thì phải làm lại theo khung kiến trúc mới.

Tại phiên họp ngày 03/7, Thủ tướng Lê Minh Hưng giao Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Bộ Công an và các cơ quan liên quan rà soát kỹ để hoàn thiện Khung kiến trúc, tiếp tục lắng nghe ý kiến, phản biện của doanh nghiệp và chuyên gia, trong đó có chuyên gia quốc tế. Đi kèm với thiết kế hệ thống, Thủ tướng lưu ý phải rà soát hệ thống văn bản pháp lý cần sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện, để các hệ thống điều hành, quản trị công trên nền tảng số có đủ cơ sở pháp lý khi vận hành. Đến ngày 01/8, quá trình đó đã có kết quả chính thức với Quyết định số 1425/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, ban hành Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số phiên bản 1.0, làm căn cứ để xây dựng, phát triển, nâng cấp, vận hành hạ tầng số, hệ thống thông tin, nền tảng số, cơ sở dữ liệu và dịch vụ số của toàn bộ hệ thống chính trị, từ cơ quan Đảng, Quốc hội, Mặt trận Tổ quốc đến Khung kiến trúc Chính phủ số cấp bộ và Khung kiến trúc Chính quyền số cấp tỉnh.

Mô hình khái quát những thành phần dùng chung giữa các cơ quan trong Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số

Khung kiến trúc kế thừa 7 nguyên tắc cốt lõi từ Quy định số 05-QĐ/BCĐTW, cập nhật, bổ sung cho phù hợp với quy định pháp luật liên quan. Trong đó, nguyên tắc về dữ liệu được diễn đạt chi tiết hơn. Dữ liệu phải được quản trị thống nhất trên phạm vi quốc gia theo tiêu chí "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung". Một nguyên tắc khác là ưu tiên ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào các quy trình nghiệp vụ phù hợp, cùng yêu cầu lấy người dùng làm trung tâm với hệ sinh thái dịch vụ hợp nhất. Cổng Dịch vụ công quốc gia và ứng dụng định danh điện tử VNeID phải trở thành một hệ sinh thái thống nhất, đồng bộ, liên thông, chấm dứt tình trạng phân mảnh, rời rạc trong trải nghiệm của người dân.

Một yêu cầu được nhấn mạnh nhiều lần trong cuộc họp là bảo đảm an ninh mạng, an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu. Dữ liệu là nền tảng của quản trị số, nên nếu bị sai lệch, bị can thiệp hoặc bị khai thác trái phép, hậu quả có thể rất nghiêm trọng. Vì vậy, bảo mật phải được đặt trong nhóm ưu tiên hàng đầu khi triển khai Khung kiến trúc, từ khâu thiết kế, kết nối dữ liệu đến vận hành các dịch vụ công trực tuyến, và Thủ tướng yêu cầu các bộ trưởng trực tiếp chỉ đạo, bảo đảm dữ liệu quốc gia đúng, đủ, sạch, sống và kết nối thực chất.

TPHCM chuyển nhiều thủ tục hành chính từ giải quyết trực tiếp sang trực tuyến, giảm thời gian đi lại cho người dân

Song song với khung pháp lý và kiến trúc số, một mảng việc khác cũng đang được xúc tiến là xây dựng cơ sở dữ liệu về công nghệ chiến lược. Bộ Khoa học và Công nghệ đang soạn văn bản hướng dẫn các bộ, ngành, địa phương rà soát, cập nhật và công bố các "bài toán lớn" về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Theo văn bản do Cục Công nghiệp công nghệ thông tin soạn thảo, mỗi bài toán lớn cần xuất phát từ nhu cầu thực tế, có quy mô tác động đến nhiều lĩnh vực hoặc liên vùng, có kết quả đo lường được, đồng thời thống nhất với các định hướng hiện hành về công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, bán dẫn, thông tin di động 5G, 6G. Một số nhóm bài toán được đánh giá có mức độ sẵn sàng cao, có khả năng tạo ra sản phẩm bước đầu ngay trong năm 2026, như AI camera, robot di động tự hành, thiết bị bay không người lái, nền tảng giáo dục thông minh. Đây là chi tiết cho thấy hạ tầng công nghệ nền và cải cách thủ tục hành chính không phải hai câu chuyện tách rời, mà cùng nằm trong một lộ trình chung hướng tới quốc gia số.