Bàn về vị thế Thư pháp Quốc ngữ trong không gian văn hóa Phật giáo

Ông Nguyễn Văn Thanh, Ủy viên đoàn Chủ tịch, Trưởng ban Dân tộc và Tôn giáo Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam phát biểu đề dẫn tại buổi Tọa đàm. Ảnh: Lê Khánh.

Ông Nguyễn Văn Thanh, Ủy viên đoàn Chủ tịch, Trưởng ban Dân tộc và Tôn giáo Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Hòa thượng Thích Thọ Lạc, Ủy viên Hội đồng trị sự, Trưởng ban văn hóa Trung ương GHPGVN cùng đông đảo các chư tăng, học giả, các nhà nghiên cứu, nghệ nhân, thư pháp gia, các nhân sĩ trí thức, các tăng ni, phật tử… đã về tham dự.

Các đại biểu tham dự tọa đàm. Ảnh: Lê Khánh.

Trong phát biểu khai mạc tọa đàm, hòa thượng Thích Bửu Chánh, Ủy viên Ban thư ký Thường trực Giáo hội phật giáo Việt Nam, Phó Trưởng ban Văn hóa trung ương GHPGVN khẳng định: Trong truyền thống văn hóa Việt Nam, chữ viết không chỉ là phương tiện ghi lại ngôn ngữ, mà còn là nơi lưu giữ tư tưởng, tình cảm và ký ức của cộng đồng. Trong không gian Phật giáo, chữ đã hiện diện bền bỉ qua kinh văn, pháp ngữ, hoành phi, câu đối, minh văn và thư pháp, góp phần truyền trì giáo pháp, giáo dục con người và kiến tạo không gian văn hóa - tâm linh của các tự viện.

Hòa thượng Thích Bửu Chánh, Ủy viên Ban thư ký Thường trực Giáo hội phật giáo Việt Nam, Phó Trưởng ban Văn hóa trung ương GHPGVN phát biểu khai mạc buổi tọa đàm. Ảnh: Lê Khánh.

Ngày nay, thư pháp Quốc ngữ ngày càng hiện diện rộng rãi trong các tự viện, lễ hội, triển lãm và nhiều sinh hoạt văn hóa. Tuy vậy, đây vẫn là lĩnh vực cần được nghiên cứu một cách hệ thống, trên cơ sở trả lời những câu hỏi căn bản: Đặc trưng thẩm mỹ của thư pháp Quốc ngữ Phật giáo là gì? Mối quan hệ giữa chữ, nghĩa, hình và tâm được biểu đạt như thế nào? Những giá trị nào của thư pháp Hán - Nôm có thể được kế thừa và chuyển hóa? Và thư pháp Quốc ngữ có thể đóng góp gì cho đời sống văn hóa Phật giáo hôm nay?

 “Với tinh thần đó, chúng tôi mong muốn thư pháp Việt từng bước đi vào đời sống tự viện, hướng tới mục tiêu hiện diện tại khoảng 20.000 ngôi chùa trên cả nước - trong kiến trúc, không gian thờ tự, thư viện, phòng đọc, các hoạt động giáo dục Phật giáo và sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Đó chính là con đường lan tỏa đạo pháp bằng văn hóa: gần gũi, trang nhã và giàu bản sắc dân tộc” – Hòa thượng Thích Bửu Chánh nhấn mạnh.

PGS.TS Đinh Quang Hải, nguyên Viện Trưởng Viện Sử học, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử trình bày đề dẫn tọa đàm khoa học. Ảnh: Lê Khánh.

Trình bày đề dẫn tọa đàm, PGS.TS. Đinh Quang Hải, nguyên Viện trưởng Viện Sử học, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử cho biết: Chủ đề “Thư pháp Quốc ngữ trong không gian văn hóa Phật giáo: Nền tảng - Giá trị và Hướng phát triển”,  vừa có tính học thuật, vừa có ý nghĩa thực tiễn, bởi thư pháp Quốc ngữ đang ngày càng hiện diện trong đời sống văn hóa đương đại: từ chùa chiền, lễ hội, thư quán, triển lãm, đường hoa đến giáo dục, thiết kế, truyền thông và các không gian sáng tạo khác. Đây cũng là một trong những tọa đàm khoa học đầu tiên về nghệ thuật thư pháp Quốc ngữ - đánh dấu một cột mốc quan trọng trong hành trình phát triển của bộ môn nghệ thuật còn non trẻ này.

TS Nguyễn Đăng Khang, Phó Tổng biên tập Báo Đại đoàn kết tham dự tại buổi tọa đàm. Ảnh: Lê Khánh.

Trong buổi tọa đàm này, Ban Tổ chức đã nhận được sự quan tâm và hưởng ứng tích cực của giới nghiên cứu, với 20 tham luận được gửi về là những cách nhìn, tiếng nói, nhưng cùng gặp nhau ở một câu hỏi chung: Thư pháp Quốc ngữ đang đứng ở đâu trong đời sống văn hóa Việt Nam hôm nay và chúng ta cần làm gì để nghệ thuật này phát triển có nền tảng, có bản sắc và có sức sống lâu dài, đặc biệt trong không gian văn hóa Phật giáo?

Tại buổi tọa đàm, các học giả, nhà nghiên cứu đã đóng góp nhiều tham luận giá trị. Hầu hết cùng khẳng định: Thư pháp Quốc ngữ không chỉ là nghệ thuật tạo hình bằng chữ viết, mà còn hàm chứa những giá trị sâu sắc về văn hóa, giáo dục và đời sống tinh thần của người Việt. Từ truyền thống chữ Hán, chữ Nôm đến chữ Quốc ngữ, nghệ thuật chữ Việt đã không ngừng kế thừa, vận động và sáng tạo. Để nghệ thuật ấy phát triển bền vững, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về cơ sở lý luận, đặc trưng nghệ thuật, giá trị văn hóa, cũng như những định hướng vừa phù hợp với truyền thống dân tộc, vừa đáp ứng yêu cầu của thời đại.

Hòa thượng Thích Thọ Lạc phát biểu kết luận buổi tọa đàm. Ảnh: Lê Khánh.

Phát biểu bế mạc buổi tọa đàm, hòa thượng Thích Thọ Lạc khẳng định: Tọa đàm khép lại, song những vấn đề được đặt ra và những định hướng được gợi mở sẽ tiếp tục là cơ sở để chúng ta triển khai các hoạt động cụ thể. Hòa thượng Thích Thọ Lạc tin tưởng rằng, với sự chung tay của Giáo hội, giới nghiên cứu, đội ngũ thư pháp gia và cộng đồng xã hội, thư pháp Quốc ngữ Phật giáo sẽ ngày càng phát triển; để mỗi nét bút không chỉ làm đẹp cho chữ, mỗi con chữ không chỉ chuyên chở một ý nghĩa, mà còn trở thành nhịp cầu đưa con người đến gần hơn với văn hóa dân tộc, với các giá trị chân - thiện - mỹ và với trí tuệ, từ bi của Đức Phật.

Triển lãm Thư pháp Quốc ngữ Phật giáo được tổ chức như một minh chứng sống động cho những ý kiến tham luận của các đại biểu tham gia tại sự kiện. Ảnh: Nguyễn Chung.

Song song với buổi tọa đàm, Triển lãm Thư pháp Quốc ngữ Phật giáo được tổ chức như một minh chứng sống động cho những ý kiến tham luận của các đại biểu tham gia tại sự kiện.

Các đại biểu tham quan triển lãm thư pháp. Ảnh: Duy Hưng.

Triển lãm lần này đã quy tụ hơn 150 tác phẩm của các tác giả đến từ khắp ba miền Bắc - Trung - Nam. Mỗi tác phẩm mang một phong cách sáng tạo riêng, song cùng hội tụ ở tình yêu nghệ thuật thư pháp, lòng tôn kính lời Phật dạy và tâm nguyện lan tỏa những giá trị cao đẹp của đạo Phật. Qua các tác phẩm thể hiện kinh văn, pháp ngữ và lời dạy của Chư Tổ, triển lãm không chỉ giới thiệu vẻ đẹp của nghệ thuật chữ Việt, mà còn mở ra cơ hội để công chúng tiếp cận giáo lý Phật giáo bằng một hình thức gần gũi, giàu tính thẩm mỹ và đậm đà bản sắc dân tộc.

Hòa thượng Thích Thọ Lạc trao tặng lá bồ đề cho ông Nguyễn Văn Thanh, Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Trưởng ban Dân tộc và Tôn giáo, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam. Ảnh: Đình Minh.

Qua các tác phẩm được trưng bày có thể thấy, giá trị của thư pháp trong không gian Phật giáo không chỉ nằm ở nét bút đẹp hay bố cục hài hòa, mà còn ở chiều sâu tư tưởng và khả năng khơi dậy thiện tâm nơi con người. Một câu kinh, một bài kệ, một lời Phật dạy, khi được thể hiện bằng nghệ thuật thư pháp phù hợp, có thể trở thành phương tiện truyền tải giáo pháp gần gũi, giúp người thưởng lãm tiếp cận các giá trị từ bi, trí tuệ và tỉnh thức. Đây chính là định hướng Ban Văn hóa Trung ương mong muốn thúc đẩy: Phát triển thư pháp Quốc ngữ như một phương tiện lan tỏa đạo pháp bằng văn hóa.

Ra mắt Câu lạc bộ thư pháp Phật giáo. Ảnh: Lê Khánh

Nhân dịp này, Ban văn hóa Trung ương GHPGVN công bố và trao Quyết định thành lập Câu lạc bộ thư pháp Phật giáo.