Bảng xếp hạng đại học AI đầu tiên của thế giới: Stanford dẫn đầu, Harvard gây bất ngờ

Ba trường đại học dẫn đầu trong bảng xếp hạng đầu tiên trên thế giới chuyên đánh giá các trường đại học về năng lực phát triển AI. Ảnh: EPR News

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành động lực của cuộc cách mạng công nghiệp mới, việc đánh giá các trường đại học không còn dừng ở chất lượng đào tạo tổng thể hay uy tín học thuật truyền thống. Thay vào đó, năng lực tạo ra nguồn nhân lực AI, nghiên cứu tiên phong, doanh nghiệp khởi nghiệp và sức ảnh hưởng đối với ngành công nghiệp AI ngày càng được coi là thước đo quan trọng.

Đây cũng là tiêu chí của Chỉ số Giáo dục Đại học AI 5W năm 2026 (5W AI Higher Education Index) - bảng xếp hạng đầu tiên trên thế giới chuyên đánh giá các trường đại học về năng lực phát triển AI, do 5W - công ty truyền thông AI hàng đầu tại Mỹ thực hiện.

Đo lường “năng lực sản xuất AI”

Khác với các bảng xếp hạng nổi tiếng như QS hay Times Higher Education, Chỉ số 5W AI không đánh giá chất lượng học thuật tổng thể mà tập trung vào “năng lực sản xuất AI” (AI production capacity), tức khả năng đào tạo nhân tài, tạo ra các công trình nghiên cứu có ảnh hưởng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và cung cấp nguồn nhân lực cho ngành AI toàn cầu.

Các trường được chấm điểm dựa trên sáu nhóm tiêu chí gồm: mức độ kết nối với các phòng thí nghiệm AI hàng đầu; thành tựu nghiên cứu; chất lượng đào tạo AI; năng lực khởi nghiệp; hạ tầng tính toán; và mức độ hiện diện trong các hệ thống AI tạo sinh như ChatGPT, Claude, Gemini, Perplexity hay Google AI Overviews.

Theo nhóm nghiên cứu, bảng xếp hạng không nhằm phản ánh chất lượng tổng thể của một trường đại học.

“Một trường có thể đào tạo những luật sư hay bác sĩ xuất sắc nhưng nếu không có đóng góp đáng kể trong nghiên cứu các mô hình AI hiện đại thì sẽ không đạt điểm cao. Đó chính là mục tiêu của bảng xếp hạng này”, báo cáo nhấn mạnh.

Sinh viên làm việc trong không gian phòng thí nghiệm tại tòa nhà EXP thuộc Đại học Northeastern ở Boston, Mỹ - trường rất mạnh về đào tạo và nghiên cứu nhưng không có tên trong danh sách do nằm ngoài tiêu chí đánh giá. Ảnh: Bloomberg

Stanford tiếp tục thống trị AI toàn cầu

Đứng đầu bảng xếp hạng là Đại học Stanford, tiếp tục khẳng định vị thế trung tâm của hệ sinh thái AI thế giới.

Theo báo cáo, cùng với Viện Công nghệ Massachusetts (MIT), Đại học Carnegie Mellon và Đại học California Berkeley, Stanford đang cung cấp phần lớn đội ngũ lãnh đạo kỹ thuật cho các công ty AI hàng đầu như OpenAI, Anthropic, Google DeepMind và xAI.

Điều đáng chú ý là Đại học Harvard - cái tên luôn nằm trong nhóm đầu của hầu hết bảng xếp hạng đại học quốc tế - chỉ đứng thứ 17. Oxford xếp thứ 10 và Cambridge xếp thứ 11. Kết quả này phản ánh sự khác biệt giữa uy tín học thuật truyền thống và năng lực dẫn dắt đổi mới trong lĩnh vực AI.

Trung Quốc nổi lên mạnh mẽ

Bảng xếp hạng cũng phản ánh sự trỗi dậy của Trung Quốc trong cuộc đua AI. Đại học Thanh Hoa đứng thứ 5, còn Đại học Bắc Kinh xếp thứ 7 thế giới, khẳng định vị thế ngày càng lớn của các cơ sở nghiên cứu AI tại Trung Quốc.

Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu cho rằng thứ hạng của hai trường này có thể còn cao hơn nếu loại bỏ yếu tố thiên lệch về ngôn ngữ.

Hiện nay, các hệ thống AI tạo sinh chủ yếu được huấn luyện từ nguồn dữ liệu tiếng Anh. Điều này khiến tiêu chí đánh giá mức độ hiện diện trong các mô hình AI có thể chưa phản ánh đầy đủ ảnh hưởng của các trường sử dụng tiếng Trung.

Xu hướng mới trong giáo dục đại học

Theo nhóm xây dựng chỉ số, đây mới là phiên bản đầu tiên của bảng xếp hạng và sẽ được cập nhật hàng năm nhằm theo dõi sự thay đổi của các trường đại học trong cuộc cạnh tranh AI toàn cầu.

Trong các phiên bản tiếp theo, bảng xếp hạng dự kiến mở rộng thêm nhiều cơ sở giáo dục như Viện Khoa học Weizmann (Israel), Đại học Amsterdam (Hà Lan), Đại học Phúc Đán (Trung Quốc), KU Leuven (Bỉ) cùng nhiều trường đại học tại châu Á, Australia và Nam Mỹ.

Nhìn chung, kết quả bảng xếp hạng cho thấy giáo dục đại học đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi mới. Trong kỷ nguyên AI, danh tiếng truyền thống không còn là yếu tố quyết định. Những trường đại học tạo ra ảnh hưởng lớn nhất sẽ là những nơi hội tụ được các đột phá nghiên cứu, năng lực tính toán, tinh thần khởi nghiệp và mối liên kết chặt chẽ với các doanh nghiệp đang phát triển những hệ thống AI tiên tiến nhất thế giới.