Bangladesh sau bầu cử: Kỳ vọng cải cách và phép thử đầu tiên

Sau khi chính quyền của cựu Thủ tướng Sheikh Hasina chấm dứt, Bangladesh đã tổ chức tổng tuyển cử và bầu ra Chính phủ mới. Ngày 17/2, ông Tarique Rahman tuyên thệ nhậm chức Thủ tướng, sau khi Đảng Quốc gia Bangladesh (BNP) giành hai phần ba số ghế trong Quốc hội.

Tuy nhiên, từ thay đổi chính trị đến cải cách thực chất là một chặng đường nhiều thách thức. Vấn đề đặt ra hiện nay là liệu tiến trình mới có mở ra một giai đoạn cải tổ sâu rộng hay chỉ là sự điều chỉnh trong khuôn khổ cũ dưới diện mạo mới.

Trong phát biểu sau khi nhậm chức, Thủ tướng Tarique Rahman cam kết khôi phục các cấu trúc dân chủ, tăng cường minh bạch và bảo đảm trách nhiệm giải trình. Theo đánh giá của giới quan sát, 180 ngày đầu nhiệm kỳ sẽ là khoảng thời gian then chốt để kiểm chứng mức độ quyết tâm của Chính phủ mới trong việc hiện thực hóa các cam kết này.

Ông Tarique Rahman - lãnh đạo Đảng Quốc gia Bangladesh (BNP) tuyên thệ nhậm chức Thủ tướng Bangladesh, ngày 17/2/2026. Ảnh: AP.

Cải cách hiến pháp - trọng tâm của chương trình nghị sự

Một trong những nội dung được quan tâm nhất là cải cách hiến pháp. Chính phủ lâm thời điều hành đất nước sau khi bà Sheikh Hasina từ chức đã nhấn mạnh yêu cầu thiết lập cơ chế kiểm soát và cân bằng quyền lực rõ ràng hơn, đồng thời đề xuất tổ chức trưng cầu dân ý về các sửa đổi hiến pháp song song với tổng tuyển cử.

Trong khi một số chính đảng ủng hộ cải cách nhanh chóng, BNP trước đó ưu tiên tổ chức bầu cử sớm. Cách tiếp cận này được cho là giúp đảng tận dụng lợi thế tổ chức và mạng lưới cơ sở vốn có, song cũng làm dấy lên băn khoăn về mức độ cam kết đối với cải cách thể chế.

Sau quá trình thương lượng giữa các đảng phái, một văn kiện cải cách mang tên “Hiến chương Quốc gia tháng Bảy” được công bố và ký kết. Cuộc trưng cầu dân ý tổ chức ngày 12/2 cho thấy, hơn 60% cử tri ủng hộ việc sửa đổi hiến pháp trong vòng 180 ngày.

Tuy nhiên, nội dung trưng cầu dân ý chỉ đặt câu hỏi chung về việc ủng hộ toàn bộ gói sửa đổi, không đi sâu từng điều khoản cụ thể. Điều này khiến quá trình triển khai trên thực tế có thể phát sinh nhiều vướng mắc, đặc biệt nếu Quốc hội gặp khó khăn trong việc thông qua đầy đủ các nội dung trong thời hạn đã đề ra.

Hướng tới cân bằng và minh bạch

Một nội dung khác đáng chú ý liên quan đến cơ chế thành lập và phân bổ ghế tại Thượng viện mới.

Phương án được đưa ra trong trưng cầu dân ý đề xuất áp dụng cơ chế đại diện theo tỷ lệ phiếu bầu nhằm tạo đối trọng với đảng chiếm đa số tại Hạ viện. Theo đó, các đảng nhỏ dù không thắng tại từng đơn vị bầu cử vẫn có thể giành ghế dựa trên tổng số phiếu toàn quốc.

BNP bày tỏ quan điểm thận trọng với phương án này và đề xuất phân bổ ghế Thượng viện dựa trên số ghế đạt được tại Hạ viện, nơi đảng hiện nắm 209/300 ghế. Tranh luận xoay quanh vấn đề này phản ánh bài toán cân bằng, giữa bảo đảm hiệu quả điều hành và tránh tập trung quyền lực quá mức.

Trong bối cảnh những chỉ trích trước đây về tình trạng quyền lực tập trung, cách thức thiết kế cơ chế lập pháp mới sẽ là thước đo quan trọng đối với định hướng cải cách của Chính phủ.

Bên cạnh cải cách hiến pháp, vấn đề minh bạch và chống tham nhũng cũng là trọng tâm của dư luận. Trước đây, một số lãnh đạo cấp cao của BNP từng vướng phải các cáo buộc liên quan đến tham nhũng. Bên cạnh đó, đảng này cũng từng bị cho là có xu hướng gia tăng ảnh hưởng chính trị trong hoạt động của bộ máy hành chính trong các nhiệm kỳ cầm quyền trước đó.

Trong chiến dịch tranh cử, Thủ tướng Tarique Rahman nhấn mạnh hình ảnh đổi mới của BNP, đồng thời cho biết sẽ ưu tiên lựa chọn những nhân sự không vướng điều tiếng vào nội các. Tuy nhiên, yêu cầu duy trì sự ủng hộ của các nhân tố kỳ cựu trong đảng cũng đặt ra bài toán cân bằng trong bố trí nhân sự và hoạch định chính sách.

Sức ép từ phe đối lập và xã hội

Dù nắm đa số áp đảo, BNP vẫn phải đối mặt với sự giám sát chặt chẽ từ phe đối lập. Với 68 ghế, đảng Hồi giáo Jamaat-e-Islami trở thành lực lượng lớn thứ hai trong Quốc hội và giành được gần 32% tổng số phiếu bầu - mức cao nhất trong lịch sử tham gia bầu cử của đảng này.

Đáng chú ý, Jamaat tập trung vào thông điệp chống tham nhũng và ủng hộ cải cách hiến pháp, thay vì nhấn mạnh yếu tố tôn giáo. Việc đảng này không tham dự lễ nhậm chức của Thủ tướng Tarique Rahman được xem là tín hiệu cho thấy vai trò đối lập tích cực trong thời gian tới.

Ngoài nghị trường, phong trào sinh viên từng đóng vai trò quan trọng trong biến động chính trị năm 2024 tiếp tục theo dõi sát tiến trình cải cách. Một bộ phận đã tham gia chính trường thông qua các liên minh chính trị, trong khi một số lãnh đạo sinh viên tuyên bố duy trì sức ép xã hội nếu các cam kết cải tổ không được thực hiện.

Giới quan sát nhận định, kết quả bầu cử đưa BNP trở lại cầm quyền, song kết quả trưng cầu dân ý cho thấy cử tri đặt kỳ vọng rõ ràng vào cải cách thể chế.

Những quyết sách trong những tháng đầu nhiệm kỳ sẽ quyết định hướng đi của Bangladesh trong giai đoạn hậu khủng hoảng: củng cố ổn định và từng bước hoàn thiện nhà nước pháp quyền, hay tiếp tục đối diện với tranh luận và sức ép chính trị.

Giai đoạn chuyển tiếp hiện nay vì vậy không chỉ là sự thay đổi nhân sự lãnh đạo, mà còn là phép thử đối với năng lực điều hành và cam kết cải cách của Chính phủ mới.

Như Ý