Báo & Đài Nghệ An: Nơi bắt đầu với bao kỷ niệm yêu thương

PGS.TS. Nhà văn Nguyễn Thế Kỷ
Trình bày: Trần Hải
(28/10/2026)
******

Tôi vào học Khoa Ngữ văn, khóa 22, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội năm 1977, tốt nghiệp cuối năm 1981, được xếp là sinh viên có kết quả nằm ở nhóm đầu của khóa học. Với học lực và kết quả như thế, cơ hội ở lại Hà Nội có lẽ không phải bàn. Tuy nhiên, do hoàn cảnh gia đình (tôi là người con duy nhất của cha mẹ), nên ngay khi chưa bảo vệ khóa luận tốt nghiệp, tầm mắt, suy nghĩ, tình cảm của tôi đã chạm đến, đã hướng về quê hương Nghệ Tĩnh yêu thương.

Hồ sơ sinh viên tốt nghiệp của tôi được Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội chuyển về Ban Tổ chức chính quyền tỉnh Nghệ Tĩnh, để ban này chuyển cho Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm Vinh. Trường Đại học Sư phạm Vinh tiếp nhận tôi và hẹn tầm 7 - 10 ngày nữa thì vào nhận việc. Tôi về quê, tranh thủ khoảng thời gian ít ỏi ở bên cha mẹ, hít thở khí trời trong lành, ăn bữa cơm quê tuy đạm bạc nhưng ngon hơn hẳn những bữa cơm, suất cơm mỳ hạt, rau muống ở ký túc xá Mễ Trì, Hà Nội:

“Cái thời lọ mực sẻ ba
Đĩa rau muống luộc nửa già nửa ôi
Cơm mỳ lưng bát chơi vơi
Lâm râm cái đói suốt thời sinh viên…”.
(NTK, thơ “Tìm về).

Đồng chí Nguyễn Thế Kỷ (thứ 3 từ trái sang) cùng cán bộ cốt cán của Đài năm 1993. Ảnh tư liệu

Gần đến ngày hẹn của Trường Đại học Sư phạm Vinh, tôi đạp xe vào Vinh, nhưng chưa đến trường mà đến thăm một số anh, chị làm ở Đài Truyền hình Vinh (thuộc Ủy ban Phát thanh và Truyền hình Việt Nam). Trời đất sắp đặt thế nào, tôi gặp ngay bác Phạm Đình Nguyên - Giám đốc Đài. Bác Nguyên có khuôn mặt, dáng hình khá nghệ sĩ. Tóc dài, mắt sắc, giọng nói vang ấm, tiếng Diễn Châu dễ nghe. Bác Nguyên hỏi: Cậu ở đâu mà cũng đẹp trai phết nhỉ (cũng tóc dài như bác, da trắng, trẻ hơn hẳn bác, lại còn cái khoản quần loe vừa độ, lại học Ngữ văn Tổng hợp Hà Nội oách xà lách). Đến câu hỏi tiếp: Cha mẹ cậu làm gì ngoài Yên Thành? Tôi trả lời: Mẹ cháu làm nghề nông, cha cháu trước đây làm Phó Bí thư Huyện ủy, Chủ tịch UBND huyện Yên Thành thời chống Mỹ bác ạ. Bác Nguyên chuyển sang thân mật hơn: Con ông Nguyễn Bá Tờn đúng không? Dạ đúng ạ! Răng bác biết? Thì mi giống cha mi chơ răng, hồi làm Phó ban Tuyên huấn Tỉnh ủy, tau hay ra ngoài đó, cũng quý cha mi đáo để. Yên Thành nhà bây, rượu quốc lủi và trứng vịt lộn là nhất. Tôi nhanh nhảu: Còn thịt chuột đồng và lươn đồng nữa bác ơi. Hai bác cháu cùng cười.

Nhà báo Nguyễn Thế Kỷ những ngày mới công tác tại Đài PT - TH Nghệ An.

Bác Nguyên hỏi tiếp: Thế tốt nghiệp đại học rồi thì dừ sẽ mần nghề chi. Dạ, cháu về Đại học Sư phạm Vinh, Khoa Ngữ văn, trước là học việc, sau nữa là làm giáo viên, bác ạ. Bác Nguyên cắt lời: Nghề dạy học thì đúng là cao quý, nhưng làm phóng viên truyền hình lại có nhiều thú vị, lại oách xà lách. Nghe ba từ cuối thì tôi bật cười to. Đúng “tủ” của mình, ông bác có vẻ chèo kéo đây! Tôi hỏi tiếp: Nhưng mà cháu đã nộp hồ sơ dưới… Không để tôi nói hết câu, bác Nguyên nói luôn: Cậu về đây đi, đây đang thiếu người, thiếu những người được đào tạo cơ bản, chính quy. Nếu đồng ý, tôi cho anh em Tổ chức của Đài xin Ban Tổ chức chính quyền tỉnh tiếp nhận cậu.

Tôi vào nghề báo như thế đó, ngẫu nhiên, ngẫu hứng, chóng vánh mà như có sự sắp đặt ở nơi cao xanh. Nhưng, trước hết là nhờ ơn bác Phạm Đình Nguyên, sự ủng hộ của bác Nguyễn Văn Cổn, sự giúp đỡ, động viên của các cô chú, anh chị ở Đài Vinh, Đài Nghệ Tĩnh lúc đó. Tôi quen dần với nghề phóng viên, biên tập viên, đạo diễn, kể cả nghề quay phim qua tự học. Nhớ về những năm tháng làm phóng viên vất vả, thiếu thốn, quăng mình trong mưa bão, lụt lội, nhiều phen tai nạn cận kề cái chết trên sông Lam, trên đường vào Mường Lống, ở vùng đá đỏ Quỳ Châu, ở phà Địa Lợi… Nhà báo, nhà thơ Dương Huy có 4 câu thơ vui ở thời kỳ đó: “Phóng viên nhà báo tỉnh nhà/Xe đạp cọc cạch, huyện xa huyện gần/Qua sông, đứng lại tần ngần/Tiền không dính túi, cởi quần lội qua”.

Nhà báo Nguyễn Thế Kỷ khi đang công tác tại Đài PT - TH Nghệ An. Ảnh tư liệu

Rồi qua nhiều biến đổi, bể dâu, khi Ủy ban Phát thanh và Truyền hình Việt Nam sắp giải thể, Đài Truyền hình Vinh được chuyển giao cho tỉnh Nghệ Tĩnh, sáp nhập với Đài Phát thanh Nghệ Tĩnh thành Đài PT-TH Nghệ Tĩnh. Cuối năm 1991, khi tỉnh Nghệ Tĩnh chia tách thành 2 tỉnh Hà Tĩnh và Nghệ An, tôi và nhiều anh em khác ở lại Đài PT-TH Nghệ An. Năm 1994, tôi được bổ nhiệm làm Phó Giám đốc Đài, đến năm 2000, tôi được luân chuyển và bổ nhiệm làm Tổng Biên tập Báo Nghệ An. Đại hội Đảng bộ Nghệ An nhiệm kỳ XV bầu tôi vào Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, làm Tổng Biên tập Báo Nghệ An kiêm Phó Trưởng ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Nghệ An. Tính đến thời điểm năm 2003, tôi đã có hơn 21 năm công tác ở Đài và Báo Nghệ An. Xây dựng gia đình ở đó, sinh thành, dưỡng dục hai con ở đó, có ngôi nhà nhỏ ở đó, bao kỷ niệm vui buồn, thành bại cũng ở đó. Tôi có 18 năm làm việc ở Đài Vinh, Đài Nghệ Tĩnh, Đài Nghệ An, trong đó có 6 năm làm Phó Giám đốc Đài PT-TH Nghệ An (1994 - 2000); có 3 năm làm Tỉnh ủy viên, Tổng Biên tập Báo Nghệ An (2000 - 2003).

Đài PT-TH Nghệ An tổ chức lễ đón nhận Studio Sen Vàng của lãnh đạo và tập thể cán bộ Đài Tiếng nói Việt Nam trao tặng năm 2018. Ảnh tư liệu

Năm 2003, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Nghệ An luân chuyển tôi về huyện Nam Đàn, là Tỉnh ủy viên, Bí thư Huyện ủy. Từ năm 2005, theo sự điều động của Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương, tôi được chuyển từ Nghệ An ra Hà Nội làm Vụ trưởng Vụ Báo chí, sau đó là Vụ Báo chí - Xuất bản. Từ tháng 8/2010, tôi được Ban Bí thư bổ nhiệm là Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, kiêm Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương; Ủy viên Đảng đoàn, Ủy viên Ban Thường vụ Hội Nhà báo Việt Nam; Ủy viên Đảng đoàn Ủy ban Toàn quốc Liên hiệp Các hội văn học, nghệ thuật Việt Nam; nhiều năm liền giúp Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương phụ trách mảng công tác rất quan trọng, sôi động, phong phú và phức tạp là báo chí, xuất bản, văn hóa, văn nghệ. Đơn vị của tôi và cá nhân tôi được cấp trên giao tham gia sơ kết, tổng kết, xây dựng, bổ sung, hoàn thiện nhiều nghị quyết, chỉ thị, quy định quan trọng của Đảng, Chính phủ liên quan đến các lĩnh vực tư tưởng, lý luận, báo chí, xuất bản, văn hóa, văn nghệ.

PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ cùng các đại biểu tham quan mô hình Tòa soạn hội tụ của Báo Nghệ An, tháng 11/2021. Ảnh: Đức Anh

Đại hội XII của Đảng tổ chức tháng 1/2016, tôi được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Đầu tháng 3/2016, Bộ Chính trị phân công và Thủ tướng Chính phủ bổ nhiệm tôi làm Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam. Bộ Chính trị, Ban Bí thư chỉ định và phân công tôi tiếp tục làm Ủy viên Đảng đoàn, Ủy viên Ban Thường vụ Hội Nhà báo Việt Nam; kiêm nhiệm Chủ tịch Hội đồng Lý luận, Phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương. Từ tháng 2/2021, tôi được Bộ Chính trị giao làm Chủ tịch Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương. Từ ngày 1/6/2021, tôi được Ban Bí thư giao làm Chủ tịch chuyên trách Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương - một cơ quan lý luận về văn hóa, văn nghệ của Đảng trực thuộc Ban Bí thư, sự chỉ đạo trực tiếp của Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương; được giao làm Chủ tịch Ủy ban Đoàn kết và Hợp tác Á - Phi - Mỹ - Latinh.

PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ trao tặng kỷ vật cho Đài PT-TH Nghệ An là chiếc máy quay phim do đồng chí sưu tầm, cũng là hạng mục thiết bị mà Đài PT-TH Nghệ An đã từng sử dụng.

PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ cùng các đại biểu thăm và làm việc tại Đài PT-TH Nghệ An năm 2021.

PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ tặng Ban Biên tập Báo Nghệ An bộ tiểu thuyết "Nước non vạn dặm". Ảnh: Thành Cường

PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ cùng các đồng nghiệp tại Phòng truyền thống Báo Nghệ An. Ảnh tư liệu

Cùng với sự nghiệp báo chí suốt gần 45 năm qua, tôi đồng thời tham gia nghiên cứu lý luận và quản lý văn hóa, văn nghệ; là nhà văn, nhà biên kịch của 11 vở kịch, 3 bộ tiểu thuyết (riêng bộ tiểu thuyết “Nước non vạn dặm” về Chủ tịch Hồ Chí Minh có 5 tập), tác giả (phần tiểu thuyết) của bộ phim truyện điện ảnh “Chuyện tình Khau Vai”; 2 tập thơ, 2 tập sách lý luận về văn hóa, văn nghệ, 1 tuyển tập kịch và gần 15 đầu sách giáo trình, chuyên khảo về văn hóa, văn nghệ, báo chí, xuất bản; khá nhiều bài thơ được phổ nhạc thành các ca khúc lôi cuốn người nghe, người xem. Tôi cũng tham gia giảng dạy, nghiên cứu, làm ủy viên hội đồng khoa học, đào tạo tiến sĩ, thạc sĩ của một số học viện và trường đại học trong nước.

Một số tác phẩm của PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ.

Trong suốt gần 45 năm công tác trên mặt trận tư tưởng, văn hóa, văn nghệ, báo chí, xuất bản của Đảng và Nhà nước, tôi được Đảng, Nhà nước, các ban, bộ, ngành, địa phương tặng nhiều phần thưởng cao quý. Năm 2020, tôi được bầu là Chiến sĩ thi đua toàn quốc, là Đại biểu chính thức Đại hội Thi đua yêu nước toàn quốc lần thứ X (2015-2020). Năm 2017, tôi được tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Ba của Chủ tịch nước; năm 2021, tôi vinh dự được Đảng, Nhà nước tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng Ba. Tôi cũng được tặng thưởng các huân chương của Quốc vương Campuchia, của Nhà nước Lào; của Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Liên bang Nga trực tiếp trao tặng Kỷ niệm chương 90 năm Cách mạng Tháng Mười Nga và nhiều phần thưởng cao quý khác.