Bảo đảm an ninh năng lượng: Điều kiện tiên quyết của tăng trưởng bền vững

Bộ Chính trị đưa ra mục tiêu đảm bảo vững chắc an ninh năng lượng đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045

Trụ cột của ổn định vĩ mô và phát triển bền vững

Bộ Công Thương cho rằng, an ninh năng lượng từ lâu đã vượt ra khỏi phạm vi bảo đảm đủ điện, đủ nhiên liệu cho sản xuất và sinh hoạt. Trong bối cảnh phát triển hiện nay, năng lượng trở thành một trong những trụ cột then chốt của ổn định kinh tế vĩ mô, gắn trực tiếp với tăng trưởng, an sinh xã hội và năng lực cạnh tranh quốc gia. Mọi mục tiêu phát triển công nghiệp, thương mại hay chuyển đổi mô hình tăng trưởng đều phụ thuộc vào khả năng bảo đảm nguồn năng lượng ổn định, liên tục và có chi phí hợp lý.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng nhấn mạnh, tinh thần đó được thể hiện xuyên suốt trong các chủ trương lớn của Đảng về phát triển đất nước đến năm 2030, tầm nhìn 2045, trong đó an ninh năng lượng được đặt ở vị trí nền tảng. Nghị quyết số 70-NQ/TW đã nhấn mạnh yêu cầu phải bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia, coi đây là điều kiện tiên quyết để thực hiện các mục tiêu chiến lược dài hạn. Điểm cốt lõi của nghị quyết không chỉ nằm ở việc bảo đảm đủ nguồn cung, mà ở tư duy “năng lượng phải đi trước một bước”, chủ động tạo dư địa cho tăng trưởng thay vì chạy theo nhu cầu phát sinh. Cách tiếp cận này phản ánh nhận thức rõ ràng rằng năng lượng không thể phát triển theo tư duy bị động, ngắn hạn.

Trong bối cảnh mới, yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng càng trở nên cấp bách khi nền kinh tế phải đối mặt với nhiều yếu tố bất định. Biến động địa chính trị, xu hướng bảo hộ thương mại, rủi ro gián đoạn nguồn cung nhiên liệu và áp lực giảm phát thải đang đặt ra những thách thức đan xen. Đồng thời, nhu cầu năng lượng cho tăng trưởng kinh tế tiếp tục gia tăng, trong khi yêu cầu phát triển xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu ngày càng khắt khe. Chính trong sự giao thoa của các áp lực đó, an ninh năng lượng được xác lập như điểm tựa chiến lược, bảo đảm cho nền kinh tế duy trì quỹ đạo tăng trưởng ổn định và bền vững trong dài hạn.

Nền móng của an ninh dài hạn

Để bảo đảm an ninh năng lượng một cách bền vững, bà Thắng cho biết, thể chế và hạ tầng được xác định là các trụ cột mang tính quyết định. Thể chế đóng vai trò định hướng, tạo khuôn khổ pháp lý ổn định và minh bạch, trong khi hạ tầng là điều kiện vật chất trực tiếp bảo đảm khả năng cung ứng năng lượng cho nền kinh tế. Việc hoàn thiện thể chế năng lượng theo hướng đồng bộ, hiện đại, thống nhất với pháp luật về đầu tư, quy hoạch, môi trường, đất đai và xây dựng được coi là yêu cầu tiên quyết nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn trong phát triển năng lượng.

Trong thời gian qua, khung khổ pháp lý về năng lượng đã từng bước được hoàn thiện thông qua việc ban hành và triển khai Luật Điện lực 2024 cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn. Song song với đó, việc nghiên cứu, đề xuất các cơ chế, chính sách triển khai các nghị quyết của Bộ Chính trị và Quốc hội về phát triển năng lượng đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho giai đoạn 2026-2030. Quy hoạch điện VIII điều chỉnh được phê duyệt và tổ chức triển khai là bước đi then chốt nhằm định hình không gian phát triển nguồn và lưới điện trong trung và dài hạn. Theo đánh giá của Thứ trưởng Phan Thị Thắng, việc hoàn thiện thể chế không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu trước mắt mà còn tạo dựng niềm tin ổn định cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Cùng với thể chế, phát triển hạ tầng năng lượng được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, có ý nghĩa quyết định đối với an ninh năng lượng quốc gia. Việc đẩy nhanh tiến độ các dự án nguồn và lưới điện trọng điểm, đặc biệt là các công trình truyền tải 500kV và 220kV, đã góp phần từng bước hoàn thiện kết cấu hạ tầng điện lực. Sự phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương trong triển khai quy hoạch phát triển điện lực quốc gia giúp bảo đảm tính đồng bộ giữa quy hoạch ngành và quy hoạch tỉnh. Đến nay, hệ thống nguồn và mạng lưới điện của Việt Nam đã đạt quy mô hàng đầu trong khu vực ASEAN, tạo nền móng quan trọng cho việc bảo đảm cung ứng điện an toàn, liên tục cho nền kinh tế.

Chuyển dịch năng lượng và thị trường điện

Trong bối cảnh xu hướng chuyển dịch năng lượng diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu, Việt Nam đứng trước yêu cầu phải lựa chọn con đường phát triển phù hợp, vừa bảo đảm an ninh năng lượng, vừa đáp ứng các cam kết về giảm phát thải và phát triển bền vững. Cách tiếp cận được xác định là phát triển đa dạng các nguồn năng lượng, kết hợp hài hòa giữa năng lượng truyền thống và năng lượng tái tạo, đồng thời nâng cao hiệu quả khai thác và sử dụng năng lượng trong nước. Việc thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả không chỉ góp phần giảm áp lực đầu tư mới mà còn nâng cao hiệu quả tổng thể của hệ thống năng lượng.

Song song với chuyển dịch nguồn năng lượng, việc xây dựng và hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh, minh bạch được coi là khâu đột phá trong bảo đảm an ninh năng lượng dài hạn. Lộ trình phát triển các cấp độ thị trường điện đang từng bước được triển khai, gắn với hoàn thiện cơ chế giá điện theo nguyên tắc thị trường có sự điều tiết của Nhà nước. Bài toán đặt ra là phải hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng, bảo đảm giá điện phản ánh đúng chi phí, khuyến khích đầu tư nhưng vẫn giữ được ổn định xã hội. Đây là quá trình đòi hỏi sự điều hành linh hoạt, thận trọng và nhất quán về chính sách.

Để hiện thực hóa các mục tiêu đó, đổi mới cơ chế đầu tư và huy động nguồn lực được xác định là giải pháp then chốt. Việc khuyến khích xã hội hóa đầu tư, thúc đẩy hợp tác công - tư và phát triển các công cụ tài chính xanh nhằm thu hút hiệu quả các nguồn vốn trong nước và quốc tế cho các dự án năng lượng chiến lược đang được chú trọng. Cùng với đó, việc ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý, điều hành hệ thống năng lượng góp phần nâng cao hiệu quả vận hành, giảm rủi ro và tăng tính minh bạch. Chuyển dịch năng lượng vì vậy được nhìn nhận như một quá trình dài hạn, đòi hỏi sự kiên định về mục tiêu và linh hoạt trong tổ chức thực hiện.

Trần Hương