Bảo đảm an ninh năng lượng trước áp lực tăng trưởng hai con số
“Trong số ít quốc gia duy trì được trạng thái ổn định, Việt Nam cơ bản bảo đảm nguồn cung điện và xăng dầu phục vụ phát triển kinh tế - xã hội”, thông tin trên được cung cấp tại diễn đàn “Năng lượng cho phát triển bền vững” được tổ chức vào chiều 19/11 tại TPHCM.
Tại diễn đàn, các ý kiến tập trung phân tích những thách thức về bảo đảm nguồn cung, phát triển hạ tầng điện và chuyển dịch năng lượng sạch trong bối cảnh nền kinh tế đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Phát biểu tại diễn đàn, ông Hoàng Quang Phòng - Phó Chủ tịch VCCI cho biết, theo báo cáo an ninh năng lượng Việt Nam 2026 của Bộ Công thương, thị trường năng lượng toàn cầu trải qua một năm nhiều biến động. Đáng chú ý, việc eo biển Hormuz bị phong tỏa trong 6 tháng khiến giá dầu Brent có thời điểm tăng rất cao.
Theo thống kê, tính đến ngày 9/11, có 102/177 quốc gia được khảo sát gặp khó khăn về năng lượng. Trong số ít quốc gia duy trì được trạng thái ổn định, Việt Nam cơ bản bảo đảm nguồn cung điện và xăng dầu phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, ông Phòng lưu ý kết quả này chưa đồng nghĩa những thách thức về an ninh năng lượng đã được giải quyết.

Các chuyên gia, diễn giả tham dự diễn đàn, chiều 19/11. Ảnh: M.Q
Nhìn từ thực tế thị trường tiêu thụ điện Việt Nam, theo TS Nguyễn Đức Hiển - Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân hai con số giai đoạn 2026-2030 đòi hỏi điện thương phẩm tăng 11-12% mỗi năm. Trong khi đó, cơ cấu năng lượng sơ cấp vẫn phụ thuộc lớn vào nhiên liệu hóa thạch, với than chiếm 55%, dầu mỏ khoảng 26%, khí đốt 5% và năng lượng tái tạo, điện năng xấp xỉ 13%.
Đáng chú ý, từ năm 2025, lượng than nhập khẩu đã vượt sản lượng khai thác trong nước. Các nhà máy lọc dầu mới đáp ứng khoảng 70% nhu cầu xăng dầu nội địa. Nếu không có giải pháp đột phá, hệ thống điện có thể thiếu khoảng 4.300 MW công suất vào năm 2027 và 13.964 MW vào năm 2030, tương ứng sản lượng điện thiếu hụt khoảng 61,2 tỷ kWh.
Bên cạnh sự phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu, tiến độ triển khai Quy hoạch điện VIII điều chỉnh cũng là một điểm nghẽn đáng chú ý. Sau gần 3 năm, tỷ lệ dự án điện đưa vào vận hành thương mại mới đạt khoảng 5%, trong khi lưới điện truyền tải thực hiện được 40,2% kế hoạch.
Để bảo đảm an ninh năng lượng, TS Nguyễn Đức Hiển đề xuất tháo gỡ cơ chế tài chính cho điện khí LNG, điện gió ngoài khơi; sớm ban hành cơ chế đặc thù cho các trung tâm năng lượng tại Quảng Ngãi và Cà Mau; xử lý các dự án năng lượng tái tạo tồn đọng. Cùng với đó, cần hướng dẫn cơ chế tư nhân đầu tư lưới truyền tải 500 kV, 220 kV, hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh, DPPA và khuyến khích điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu.

Tại các tỉnh, thành phố phía Nam, EVNSPC đang phục vụ khoảng 8,7 triệu khách hàng. Ảnh: S.X
Từ thực tiễn khu vực phía Nam, ông Huỳnh Anh Tuyên - Phó Trưởng đại diện Văn phòng Bộ Công thương tại khu vực miền Trung - miền Nam thông tin, giai đoạn 2021-2025, điện thương phẩm tăng bình quân 8-9% mỗi năm. Nhu cầu điện lớn tại các trung tâm công nghiệp Đông Nam Bộ và chế biến nông, thủy sản ở Đồng bằng sông Cửu Long khiến yêu cầu bảo đảm nguồn cung ngày càng cấp thiết.
Đại diện Bộ Công thương nhấn mạnh, doanh nghiệp hiện không chỉ cần đủ điện mà còn cần điện sạch để đáp ứng các tiêu chuẩn phát thải và yêu cầu sử dụng năng lượng tái tạo từ các thị trường, tập đoàn đa quốc gia.
Khu vực phía Nam có lợi thế về năng lượng mặt trời, điện gió nhưng vẫn cần tháo gỡ những điểm nghẽn trong phát triển nguồn và hạ tầng truyền tải. Ngành Công thương định hướng thúc đẩy lưới điện thông minh, hệ thống lưu trữ năng lượng, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), phát triển năng lượng gắn với kinh tế biển và nông nghiệp, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp tiết kiệm năng lượng.
Ở góc độ vận hành hệ thống, ông Bùi Quốc Hoan - Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC) cho biết, khu vực tư nhân và các dự án BOT hiện chiếm 52% công suất nguồn điện cả nước, cho thấy mức độ xã hội hóa cao trong khâu phát điện.
Tại địa bàn 8 tỉnh, thành phố phía Nam, EVNSPC đang phục vụ khoảng 8,7 triệu khách hàng. Năm 2025, công suất phụ tải cực đại vượt 10.000 MW. Riêng điện mặt trời có tổng công suất khoảng 5.000 MW, tương đương gần 50% công suất phụ tải cực đại, đặt ra yêu cầu tăng cường giám sát và điều độ để bảo đảm an toàn hệ thống.
Ông Hoan khẳng định, EVNSPC đã đầu tư 58.000 tỷ đồng cho hạ tầng điện giai đoạn 2021-2025. Giai đoạn 2026-2030, nhu cầu vốn dự kiến lên tới 96.000 tỷ đồng, tập trung nâng cấp lưới điện phân phối và phấn đấu đưa 100% lưới điện 110 kV đạt tiêu chuẩn vận hành N-1 (hệ thống điện vẫn phải vận hành an toàn, liên tục khi xảy ra sự cố mất một phần tử bất kỳ) vào năm 2028.

