Bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động ở Hà Nội: Nhiều 'điểm nóng' cần siết chặt kiểm soát

Công trình nhỏ lẻ vẫn là “điểm nóng” mất an toàn

Cùng với tốc độ đô thị hóa, phát triển công nghiệp và mở rộng sản xuất, công tác an toàn, vệ sinh lao động trên địa bàn Hà Nội đứng trước nhiều áp lực mới. Những lĩnh vực như xây dựng, cơ khí, điện lực, hóa chất hay vận hành thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn luôn tiềm ẩn rủi ro cao, trong đó khu vực xây dựng dân dụng nhỏ lẻ tiếp tục là "điểm nóng" đáng lo ngại.

Các công trình trên cao, công trình nhỏ lẻ cần kiểm soát chặt chẽ để giảm nguy cơ mất an toàn vệ sinh lao động. Ảnh: Phạm Hùng

Theo thống kê của cơ quan chức năng, năm 2025, toàn thành phố xảy ra 217 vụ tai nạn lao động. Trong đó, khu vực có quan hệ lao động xảy ra 135 vụ, làm 41 người chết, 43 người bị thương nặng; khu vực không có hợp đồng lao động xảy ra 82 vụ, làm 55 người chết, 24 người bị thương nặng. Đặc biệt, có 8 vụ tai nạn lao động đặc biệt nghiêm trọng khiến 9 người tử vong và 17 người bị thương.

Đáng chú ý là tổng số vụ tai nạn lao động giảm 24,6% so với năm trước, song số người chết lại tăng tới 54,8%. Điều này phản ánh thực tế rằng, tần suất tai nạn giảm chưa đồng nghĩa rủi ro được kiểm soát bền vững, bởi mức độ nghiêm trọng của các vụ việc vẫn ở mức cao. Trong tổng số người tử vong, khu vực không có quan hệ lao động chiếm tới 57,3%, chủ yếu tập trung tại xây dựng dân dụng nhỏ lẻ, sửa chữa cơ khí và làng nghề.

Ở góc độ bệnh nghề nghiệp, công tác quản lý sức khỏe lao động tiếp tục duy trì ổn định. Năm 2025, ghi nhận 13 trường hợp mắc bệnh nghề nghiệp mới, giảm 12 trường hợp so với năm trước; hiện có 533 trường hợp đang hưởng trợ cấp bệnh nghề nghiệp hằng tháng. Tuy nhiên, những con số này cũng cho thấy yêu cầu phải tiếp tục kiểm soát nguy cơ tại môi trường lao động có yếu tố độc hại.

Theo Phó Trưởng phòng Việc làm, An toàn lao động (Sở Nội vụ Hà Nội) Nguyễn Mạnh Toàn, qua theo dõi, tổng hợp và điều tra tai nạn lao động, xây dựng vẫn là lĩnh vực tiềm ẩn nhiều rủi ro, nhất là công trình dân dụng nhỏ lẻ. Trong khi các công trình trọng điểm quy mô lớn cơ bản được kiểm soát khá tốt nhờ quản lý chặt chẽ, tuân thủ nghiêm quy định an toàn thì khu vực xây dựng nhỏ lẻ lại bộc lộ nhiều bất cập.

Đây là khu vực tập trung nhiều lao động thời vụ, lao động phi kết cấu hoặc không có hợp đồng lao động, trong khi điều kiện thi công, giám sát an toàn, trang bị bảo hộ và tuân thủ quy trình kỹ thuật nhiều nơi chưa được quan tâm đúng mức. Theo ông Nguyễn Mạnh Toàn, sự chênh lệch này lý giải vì sao nhiều vụ tai nạn nghiêm trọng vẫn xảy ra ở các công trình có quy mô nhỏ.

Qua công tác kiểm tra, tai nạn phổ biến vẫn tập trung vào ngã cao, sập giàn giáo, mất an toàn khi sử dụng thiết bị nâng hạ, tời tự chế hoặc các thiết bị chưa được kiểm định theo quy định. Nhiều vụ việc xuất phát từ thi công thiếu rào chắn, thiếu lan can bảo vệ, không che chắn đầy đủ, hoặc sử dụng thiết bị không đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật.

Theo ông Nguyễn Mạnh Toàn, nguyên nhân nổi bật vẫn là tâm lý chủ quan trong thi công. Chính sự xem nhẹ các biện pháp phòng ngừa, sử dụng thiết bị chưa được kiểm định và thiếu trang bị bảo hộ đã làm gia tăng nguy cơ tai nạn tại khu vực công trình nhỏ lẻ, nơi đang trở thành “điểm cần chú ý” trong công tác an toàn vệ sinh lao động của thành phố.

Thực trạng này cho thấy tình hình an toàn vệ sinh lao động trên địa bàn Hà Nội đang có chuyển biến tích cực nhưng chưa đồng đều. Khu vực sản xuất, xây dựng có quản trị bài bản đã có cải thiện rõ nét, song khu vực phi chính thức, sản xuất nhỏ lẻ vẫn là mắt xích dễ tổn thương, cần giải pháp sát thực tế hơn.

Cần xây dựng văn hóa an toàn lao động

Phó Trưởng phòng Việc làm, An toàn lao động (Sở Nội vụ Hà Nội) Nguyễn Mạnh Toàn và Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm định kỹ thuật an toàn Hà Nội (Sở Nội vụ Hà Nội) Nguyễn Lê Minh chia sẻ về vấn đề an toàn vệ sinh lao động. Ảnh: Phan Anh

Phân tích nguyên nhân dẫn đến tai nạn lao động, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm định kỹ thuật an toàn Hà Nội (Sở Nội vụ Hà Nội) Nguyễn Lê Minh cho rằng có hai nhóm nguyên nhân cốt lõi: Thiết bị không an toàn và hành vi không an toàn của con người.

Theo ông Nguyễn Lê Minh, đối với nhóm nguyên nhân từ thiết bị, vấn đề then chốt là kiểm định đúng hạn, bảo trì, bảo dưỡng theo quy định và bảo đảm các hệ thống an toàn luôn sẵn sàng hoạt động. Những thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng số máy móc tại nhà máy, công trường, song khi xảy ra sự cố thường gây hậu quả rất lớn về người và tài sản.

Với yếu tố con người, ông Nguyễn Lê Minh nhận định, rủi ro thường xuất phát từ thiếu đào tạo, thiếu kỹ năng, sử dụng bảo hộ không đúng quy cách hoặc bỏ qua quy trình an toàn. Cùng với đó là trách nhiệm của người sử dụng lao động trong bảo đảm điều kiện làm việc an toàn, tổ chức huấn luyện đầy đủ, trang bị bảo hộ và duy trì kỷ luật lao động.

Ông Nguyễn Lê Minh cho rằng, giải pháp căn cơ không dừng ở xử lý từng vụ việc mà phải biến an toàn lao động thành văn hóa làm việc hằng ngày. Khi người lao động và người sử dụng lao động cùng coi an toàn là ưu tiên đầu tiên trước mỗi công việc, nguy cơ tai nạn sẽ được chặn từ gốc.

Cần xây dựng môi trường lao động an toàn từ nhận thức đến công tác quản trị và văn hóa làm việc. Ảnh: Phạm Hùng

Phó Trưởng phòng Việc làm, An toàn lao động (Sở Nội vụ Hà Nội) Nguyễn Mạnh Toàn cho biết, thành phố đang tập trung triển khai ba nhóm giải pháp trọng tâm. Trước hết là tăng cường vai trò lãnh đạo, trách nhiệm của các cấp, các ngành trong công tác an toàn, vệ sinh lao động, coi đây là nhiệm vụ thường xuyên gắn với phát triển kinh tế - xã hội.

Giải pháp thứ hai là đổi mới công tác tuyên truyền, giáo dục, giúp người lao động chủ động nhận diện nguy cơ và phòng ngừa rủi ro. Trọng tâm không dừng ở phổ biến quy định mà hướng đến thay đổi nhận thức, hình thành thói quen tuân thủ an toàn trong lao động.

Giải pháp thứ ba là nâng cao năng lực quản lý, giám sát, nhất là tại khu vực lao động phi kết cấu, nơi tiềm ẩn nhiều nguy cơ nhưng còn hạn chế về kiểm soát. Thành phố đang đẩy mạnh tập huấn cho đội ngũ cán bộ cấp xã, phường để nâng cao năng lực phát hiện nguy cơ, giám sát và tham mưu biện pháp phòng ngừa từ cơ sở.

Theo ông Nguyễn Mạnh Toàn, việc rà soát nhóm lao động ngoài khu vực có quan hệ lao động cũng được chú trọng nhằm tăng cường tuyên truyền, giúp người lao động hiểu rõ rủi ro nghề nghiệp, trách nhiệm tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật và hệ lụy pháp lý nếu vi phạm quy định an toàn.

Song song với đó, Tháng hành động về an toàn, vệ sinh lao động năm 2026 tiếp tục được xem là đợt cao điểm thúc đẩy các giải pháp đi vào thực chất. Các đoàn kiểm tra liên ngành với sự tham gia của lực lượng phòng cháy, chữa cháy, chuyên gia và đơn vị kiểm định được tổ chức nhằm kiểm tra sâu hơn các thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động, kịp thời phát hiện nguy cơ và kiến nghị khắc phục.

Theo ông Nguyễn Mạnh Toàn, điểm đáng chú ý là các hoạt động kiểm tra năm nay đi cùng tập huấn, tuyên truyền rộng khắp cho cán bộ cơ sở, doanh nghiệp và người lao động, tạo sự kết hợp giữa giám sát, cảnh báo nguy cơ với nâng cao năng lực phòng ngừa.

Phải khẳng định, công tác an toàn, vệ sinh lao động tại Hà Nội đã có chuyển biến tích cực, song thách thức vẫn còn lớn, nhất là ở khu vực sản xuất nhỏ lẻ và lao động phi chính thức. Từ những nguyên nhân đã được nhận diện, bài toán đặt ra không chỉ là siết chặt kiểm tra hay xử lý vi phạm, mà quan trọng hơn là xây dựng môi trường lao động an toàn từ nhận thức đến công tác quản trị và văn hóa làm việc.