Bảo đảm cơ hội tiếp cận chỗ ở an toàn, ổn định cho người dân

Đây là nhấn mạnh của ĐBQH Thái Thị An Chung (Nghệ An) tại phiên thảo luận tổ chiều nay, 22/10 về dự án Luật Nhà ở (sửa đổi).

Tạo động lực để doanh nghiệp đầu tư nhà ở cho thuê

Thảo luận tại tổ về dự án Luật Nhà ở (sửa đổi), ĐBQH Thái Thị An Chung tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật và định hướng phát triển đa dạng các loại hình nhà ở, hướng tới mục tiêu mọi người dân đều có chỗ ở phù hợp với nhu cầu và khả năng tài chính.

ĐBQH Thái Thị An Chung (Nghệ An) phát biểu.

Theo đại biểu, nhu cầu nhà ở hiện rất lớn, nhất là đối với người thu nhập thấp, công nhân, người lao động tại các đô thị và khu công nghiệp. Tuy nhiên, với nhiều người, thu nhập chỉ đủ trang trải sinh hoạt thiết yếu, khó tích lũy khoản tiền ban đầu hoặc đáp ứng điều kiện vay vốn để mua nhà. Nếu chính sách chủ yếu tập trung hỗ trợ người dân sở hữu nhà ở, một bộ phận lớn người thực sự khó khăn về chỗ ở vẫn chưa được đáp ứng nhu cầu. Mục tiêu quan trọng nhất của chính sách nhà ở không phải là mọi người đều phải sở hữu nhà, mà là mọi người đều có cơ hội tiếp cận chỗ ở an toàn, ổn định, phù hợp với thu nhập và điều kiện sống.

Từ cách tiếp cận này, đại biểu đề nghị xác định phát triển nhà ở cho thuê là một trụ cột quan trọng của chính sách nhà ở quốc gia, thay vì chỉ coi đây là hình thức bổ sung cho nhà ở để bán.

Dự thảo Luật đã dành Chương IV quy định về nhà ở cho thuê, trong đó Điều 31 mở rộng đối tượng được thuê; Điều 32 quy định Nhà nước đầu tư, tạo lập nhà ở cho thuê thông qua Quỹ nhà ở; Điều 33 quy định việc bố trí quỹ đất phát triển nhà ở cho thuê. Tuy nhiên, theo đại biểu, các quy định này mới chủ yếu tạo hành lang pháp lý, chưa giải quyết đầy đủ vấn đề tăng nguồn cung và tạo động lực để doanh nghiệp đầu tư.

Qua khảo sát thực tế, đại biểu nhận thấy các doanh nghiệp đầu tư nhà ở xã hội thường ưu tiên xây dựng để bán nhằm thu hồi vốn nhanh hơn. Trong khi đó, đầu tư nhà ở cho thuê phải thu hồi vốn trong nhiều năm, thậm chí hàng chục năm; doanh nghiệp còn phải chịu chi phí lãi vay, quản lý vận hành, bảo trì và rủi ro trong quá trình khai thác... Từ thực tế đó, đại biểu kiến nghị sửa đổi, bổ sung một số quy định cụ thể nhằm thúc đẩy phát triển nhà ở cho thuê.

Các ĐBQH tỉnh Nghệ An tham dự phiên thảo luận tổ

Trước hết, tại điểm b khoản 2 Điều 5 về chương trình phát triển nhà ở cấp tỉnh, đại biểu đề nghị bổ sung quy định xác định riêng chỉ tiêu phát triển nhà ở cho thuê, nhà ở xã hội cho thuê và nhà ở phục vụ học sinh, sinh viên, phù hợp với nhu cầu thực tế của địa phương. Qua đó, chuyển định hướng ưu tiên phát triển nhà ở cho thuê thành mục tiêu cụ thể để tổ chức thực hiện, phân bổ nguồn lực và đánh giá kết quả, thay vì chỉ dừng ở chủ trương chung.

Đối với Điều 61 về hình thức phát triển nhà ở xã hội, đại biểu đề nghị bổ sung quy định UBND cấp tỉnh căn cứ chương trình phát triển nhà ở và nhu cầu thực tế để xác định tỷ lệ nhà ở xã hội dành cho thuê trong các dự án được hưởng chính sách ưu đãi của Nhà nước; đồng thời giao Chính phủ quy định nguyên tắc xác định tỷ lệ này. Theo đại biểu, không nên áp dụng một tỷ lệ cứng cho tất cả các dự án, nhưng cần có cơ chế bảo đảm một phần nguồn cung nhà ở xã hội thực sự dành cho người có nhu cầu thuê.

Đặc biệt, đại biểu đề nghị sửa đổi Điều 64 và Điều 84 để có cơ chế tài chính đặc thù đối với nhà ở xã hội cho thuê. Đây là vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với khả năng huy động doanh nghiệp tham gia đầu tư.

Theo đó, các dự án nhà ở xã hội dành để cho thuê dài hạn cần được hưởng chính sách ưu đãi phù hợp với thời gian thu hồi vốn, tập trung vào tín dụng dài hạn, lãi suất ưu đãi, thời gian ân hạn trả nợ gốc, hỗ trợ chi phí đầu tư hạ tầng và chính sách thuế theo quy định của pháp luật.

Đồng thời, đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế Nhà nước hoặc đơn vị được giao quản lý quỹ nhà ở đặt hàng, thuê lại nhà ở của doanh nghiệp để bố trí cho các đối tượng chính sách. Cơ chế này có thể tạo nguồn thu ổn định, giảm rủi ro và tăng khả năng thu hồi vốn cho doanh nghiệp.

Các chính sách ưu đãi phải gắn với nghĩa vụ duy trì mục đích cho thuê, công khai giá thuê và trách nhiệm hoàn trả ưu đãi nếu chủ đầu tư vi phạm.

Liên quan đến khoản 5 Điều 67, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc xác định giá thuê nhà ở xã hội theo hướng hài hòa giữa khả năng chi trả của người dân với khả năng thu hồi vốn và lợi nhuận hợp lý của doanh nghiệp. Giá thuê cần được xác định trên cơ sở chi phí hợp lý, thời gian thu hồi vốn và các khoản ưu đãi của Nhà nước; đồng thời có chính sách hỗ trợ tiền thuê đối với người thực sự khó khăn, phù hợp với khả năng cân đối ngân sách.

Bổ sung chính sách riêng về nhà ở cho học sinh, sinh viên

Đối với chính sách phát triển chỗ ở cho học sinh, sinh viên, ĐBQH Thái Thị An Chung cho rằng đây là vấn đề thiết thực nhưng chưa được quan tâm tương xứng trong dự thảo Luật.

Theo đại biểu, số lượng học sinh, sinh viên phải học tập xa gia đình rất lớn, trong khi hệ thống ký túc xá tại nhiều cơ sở đào tạo chỉ đáp ứng được một phần nhỏ nhu cầu. Phần lớn sinh viên phải thuê nhà bên ngoài với chi phí tương đối cao so với khả năng tài chính của gia đình; tại nhiều nơi, điều kiện sinh hoạt, an ninh, an toàn và phòng cháy, chữa cháy chưa được bảo đảm.

Toàn cảnh phiên thảo luận Tổ.

Chỗ ở không chỉ là vấn đề sinh hoạt mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến điều kiện học tập, sức khỏe, sự an toàn và cơ hội tiếp cận giáo dục của người học.

Dự thảo Luật đã bước đầu quan tâm đến vấn đề này khi đưa học sinh, sinh viên vào nhóm ưu tiên thuê nhà ở đầu tư bằng vốn nhà nước tại điểm d khoản 2 Điều 31; đồng thời yêu cầu dành quỹ đất phát triển nhà ở cho thuê tại khu vực gần các trường đại học, cao đẳng theo khoản 1 Điều 33.

Tuy nhiên, theo đại biểu, sinh viên mới chỉ là một trong nhiều nhóm đối tượng được ưu tiên thuê nhà ở, chưa có cơ chế riêng để xác định nhu cầu, bố trí nguồn lực và phát triển chỗ ở phù hợp với đặc thù của người học.

Mặt khác, phát triển nhà ở sinh viên không thể chỉ trông chờ vào ký túc xá trong khuôn viên trường, bởi nhiều cơ sở đào tạo không còn quỹ đất để mở rộng, trong khi nguồn lực đầu tư hạn chế. Vì vậy, cần huy động sự tham gia của chính quyền địa phương, cơ sở giáo dục và doanh nghiệp.

Từ thực tiễn này, đại biểu Thái Thị An Chung đề nghị bổ sung một điều riêng về phát triển nhà ở cho học sinh, sinh viên tại Chương IV của dự thảo Luật, có thể bố trí sau Điều 33, với 5 nội dung cơ bản.

Trước hết, xác định Nhà nước có chính sách phát triển nhà ở cho học sinh, sinh viên thuê trong và ngoài khuôn viên cơ sở giáo dục; ưu tiên người học có hoàn cảnh khó khăn, thuộc diện chính sách và phải học tập xa gia đình.

Cùng với đó, quy định trách nhiệm của UBND cấp tỉnh phối hợp với các cơ sở đào tạo xác định nhu cầu chỗ ở của sinh viên, bố trí quỹ đất và tổ chức thực hiện chỉ tiêu phát triển nhà ở sinh viên trong chương trình phát triển nhà ở cấp tỉnh.

Về hình thức phát triển, đại biểu đề nghị quy định các phương thức gồm Nhà nước đầu tư, cơ sở giáo dục đầu tư, doanh nghiệp đầu tư hoặc hợp tác giữa cơ sở giáo dục và doanh nghiệp theo quy định của pháp luật.

Đồng thời, cần có chính sách ưu đãi về đất đai, tín dụng và đầu tư đối với các dự án nhà ở dành cho sinh viên thuê, gắn với cam kết về giá thuê, chất lượng và thời gian phục vụ người học.

Đối với quản lý, sử dụng nhà ở sinh viên, đại biểu đề nghị quy định nguyên tắc bảo đảm an toàn, điều kiện sinh hoạt thiết yếu, công khai giá thuê và có cơ chế hỗ trợ sinh viên có hoàn cảnh khó khăn. Các nội dung về tiêu chuẩn nhà ở, điều kiện hưởng ưu đãi, cơ chế phối hợp và quản lý vận hành cần giao Chính phủ quy định chi tiết.

Từ hai nhóm kiến nghị trên, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu thay đổi cách tiếp cận chính sách nhà ở, từ chủ yếu hỗ trợ người dân mua nhà sang đồng thời phát triển mạnh nhà ở cho thuê, bảo đảm chỗ ở phù hợp với khả năng chi trả của từng nhóm đối tượng.