Chính sách nhà ở phải đảm bảo người dân có khả năng tiếp cận

Đề xuất cơ chế bồi thường thỏa đáng khi cải tạo chung cư

Góp ý thảo luận tại tổ, đại biểu Lý Hương (Đoàn Lào Cai) cơ bản thống nhất với chủ trương sửa đổi Luật Nhà ở, đồng thời đề nghị bổ sung cơ chế hỗ trợ vốn từ ngân sách Trung ương cho Quỹ nhà ở tại các địa phương chưa tự cân đối được ngân sách; hoàn thiện quy định về bồi thường, bàn giao mặt bằng khi cải tạo chung cư và minh bạch quản lý kinh phí bảo trì.

Đại biểu Lý Hương (Đoàn Lào Cai). Ảnh: Media Quốc hội.

Cụ thể, về cải tạo, xây dựng lại chung cư, đại biểu đề nghị quy định rõ cơ chế bồi thường bằng tiền hoặc bố trí tái định cư theo giá trị thị trường tại thời điểm phá dỡ đối với chủ sở hữu không đóng góp kinh phí xây dựng lại. Chủ sở hữu có trách nhiệm nhận bồi thường, bàn giao mặt bằng; trường hợp cố tình không chấp hành, UBND cấp tỉnh ban hành quyết định cưỡng chế theo quy định của pháp luật về nhà ở và đất đai.

Về quản lý nhà chung cư, đại biểu Lý Hương cho rằng, việc cho phép thuê đơn vị chuyên nghiệp thực hiện một số nhiệm vụ sẽ nâng cao tính chuyên môn, giảm áp lực cho ban quản trị. Tuy nhiên, cần phân định rõ phạm vi ủy quyền, trách nhiệm của các bên, minh bạch tài khoản ngân hàng và công khai các giao dịch duyệt chi kinh phí bảo trì, bảo đảm đầy đủ hóa đơn, chứng từ hợp pháp.

Cùng đó, đánh giá việc bổ sung Chương IV về nhà ở cho thuê và quy định tư cách pháp lý của Quỹ nhà ở địa phương là những điểm mới quan trọng, đại biểu cho rằng, dự thảo Luật thể hiện định hướng chuyển từ tập trung phát triển nhà ở xã hội để bán sang ưu tiên nhà ở cho thuê dài hạn.

Tuy nhiên, các địa phương chưa tự cân đối được ngân sách có thể gặp khó khăn nếu Quỹ nhà ở phụ thuộc chủ yếu vào nguồn lực tại chỗ. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung nguồn ngân sách Trung ương hỗ trợ có mục tiêu, đồng thời đa dạng hóa nguồn vốn từ các định chế tài chính quốc tế, quỹ đầu tư phát triển địa phương và các nguồn huy động hợp pháp khác. 

Cũng quan tâm đến quyền lợi của cư dân chung cư, đại biểu Nguyễn Đào Tùng (Đoàn Vĩnh Long) đề nghị mở rộng cơ chế bồi thường tương tự hệ số K đối với một số chung cư thuộc diện phải phá dỡ; bắt buộc hỗ trợ người cao tuổi, hộ nghèo, người có công thông qua các hình thức như cho vay ưu đãi, trả chậm hoặc bố trí nhà ở xã hội, nhà thuê trong cùng địa bàn.

Đại biểu Nguyễn Đào Tùng (Đoàn Vĩnh Long). Ảnh: Media Quốc hội.

Đại biểu Tùng cũng đề nghị quy định tỷ lệ đồng thuận tối thiểu khi lựa chọn nhà đầu tư, phê duyệt phương án cải tạo chung cư; bảo đảm hỗ trợ tạm cư liên tục đến khi bàn giao nhà. Chủ đầu tư cần có bảo lãnh tài chính và không được cưỡng chế di dời khi chưa bố trí chỗ ở tạm thời đủ điều kiện sinh hoạt.

Ngoài ra, từ thực tế sạt lở, ngập lụt và xâm nhập mặn tại Vĩnh Long, đại biểu Nguyễn Đào Tùng đề nghị bổ sung cơ chế liên thông với chính sách hỗ trợ đất đai trong Luật Đất đai, tránh loại trừ các hộ không có đất ở; ưu tiên hòa giải tại cấp xã, hướng dẫn người dân tiếp cận trợ giúp pháp lý khi xảy ra tranh chấp nhà ở.

Hoàn thiện chính sách ưu tiên về nhà ở, đảm bảo đúng đối tượng

Theo đại biểu Nguyễn Đào Tùng, chính sách nhà ở không chỉ được đánh giá bằng số lượng căn nhà được xây dựng mà còn ở khả năng tiếp cận của người dân và mức độ bảo vệ họ trước các rủi ro.

Về nhà ở xã hội, đại biểu đề nghị quy định tiền ứng trước của người mua phải được gửi vào tài khoản riêng, giải ngân theo tiến độ và có mức trần thu trước. Trường hợp chủ đầu tư chậm bàn giao quá thời hạn quy định, người mua có quyền yêu cầu hoàn trả tiền kèm lãi. Nếu giá bán tăng sau khi người mua đã được xác nhận đủ điều kiện hoặc đặt cọc, người mua cần được quyền rút lui và nhận lại đầy đủ số tiền đã nộp, không bị phạt.

Đại biểu Ngô Sỹ Cương (Đoàn Vĩnh Long). Ảnh: Media Quốc hội.

Đối với trường hợp hợp đồng vô hiệu, chấm dứt hoặc phát sinh thừa kế, đại biểu đề nghị bảo đảm quyền lợi của người mua, thuê, thuê mua ngay tình; hoàn trả số tiền đã nộp sau khi khấu trừ tiền thuê tương ứng với thời gian đã ở. Bên có lỗi trong việc xác nhận sai phải bồi thường; chỉ được cưỡng chế thu hồi nhà khi đã hoàn trả hoặc có bảo đảm hoàn trả.

Đối với người thuê nhà, đại biểu đề nghị quy định rõ căn cứ đơn phương chấm dứt hợp đồng, nghĩa vụ thông báo trước bằng văn bản; không điều chỉnh giá thuê trong thời hạn hợp đồng ngoài mức đã thỏa thuận và hạn chế mức đặt cọc. Dự thảo Luật cần nghiêm cấm hành vi cắt điện, nước, khóa cửa để buộc người thuê rời đi.

Riêng nhà lưu trú công nhân, cần có thời gian chuyển tiếp hợp lý sau khi chấm dứt hợp đồng lao động, trừ trường hợp người lao động bị sa thải, kỷ luật. Với nhà ở công vụ, gia đình người thuê qua đời cần tối thiểu 90 ngày để thu xếp chỗ ở và được xem xét thuê, mua nhà ở xã hội.

Về đối tượng ưu tiên, đại biểu đề nghị dành tỷ lệ tối thiểu quỹ nhà ở cho nhóm ưu tiên với giá thấp hơn khung chung; thống nhất danh sách đối tượng giữa các điều khoản. Đồng thời, cần thay cụm từ "con đẻ" bằng "con đẻ hoặc con nuôi hợp pháp" và "nữ giới độc thân" bằng "người đơn thân có con" nhằm bảo đảm bình đẳng giới và xác định đầy đủ đối tượng được hưởng chính sách.

Cùng góp ý về chính sách ưu tiên nhà ở, đại biểu Ngô Sỹ Cương (Đoàn Vĩnh Long) đề nghị hoàn thiện cơ chế thuê, mua nhà ở dành cho tổng công trình sư, nhân tài khoa học, công nghệ. Đại biểu đánh giá dự thảo Luật đã bổ sung chính sách ưu tiên thuê nhà ở đối với các đối tượng này tại điểm g, khoản 2, Điều 131 và điểm d, khoản 1, Điều 150.

Theo đại biểu Ngô Sỹ Cương, chính sách nhà ở dành cho nhân tài khoa học, công nghệ cần được triển khai tương xứng với chính sách dành cho cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang. Việc bố trí nhà ở tại vị trí thuận lợi, giá phù hợp thông qua chính sách ưu đãi về đất đai sẽ góp phần thu hút nhân tài.

Từ đó, đại biểu Cương đề nghị tăng cường liên thông giữa pháp luật về nhà ở với pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, bảo đảm các kiến trúc sư, tổng công trình sư, nhà khoa học và chuyên gia đầu ngành thực sự được hưởng chính sách ưu tiên thuê, mua nhà ở. Tiêu chuẩn nhà ở dành cho lực lượng này cũng cần quan tâm đến trang thiết bị, diện tích không gian phục vụ nghiên cứu, sáng tạo; đồng thời rà soát các quy định tại Điều 131 và Điều 150 để bảo đảm thực hiện thống nhất.