Nông thôn mới Hà Nội: Chuyển dịch từ đạt chuẩn tiêu chí sang nâng cao chất lượng sống

Đạt chuẩn không phải đích đến cuối cùng

Giai đoạn 2021-2025, Hà Nội đã hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới trước một năm so với mục tiêu của Chương trình số 04-CTr/TU của Thành ủy. Đây là nền tảng quan trọng để khu vực nông thôn Thủ đô chuyển sang giai đoạn phát triển mới với những yêu cầu cao hơn.

Trước khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp vào tháng 7/2025, Hà Nội có 100% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, 229 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao và 109 xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu; toàn bộ các huyện, thị xã đạt chuẩn hoặc hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới. Ngày 22/6/2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1226/QĐ-TTg công nhận Hà Nội hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới năm 2024.

Đoàn viên thanh niên xã Thường Tín hỗ trợ người dân tiếp cận, sử dụng các tiện ích số tại Trung tâm Phục vụ hành chính công. Ảnh: Hà Phượng

Khi những điều kiện cơ bản đã được hoàn thiện, yêu cầu đặt ra không còn đơn thuần là đạt thêm tiêu chí hay đầu tư thêm công trình, mà là phát huy hiệu quả các thành quả hiện có, trực tiếp cải thiện đời sống người dân.

Giai đoạn 2026-2030, Hà Nội phấn đấu có 80% số xã đạt chuẩn nông thôn mới và 20% số xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại vào năm 2030. Thành phố xác định trọng tâm là nâng cao chất lượng các tiêu chí, phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường, gìn giữ bản sắc văn hóa, đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả quản trị ở cơ sở. Những định hướng này đang được cụ thể hóa tại các địa phương bằng những mô hình gắn với nhu cầu thực tế, từ cải thiện cảnh quan, ứng dụng công nghệ đến phát huy công năng của các thiết chế văn hóa.

Từ đường làng xanh, sạch đến tiện ích số

Tại xã Bát Tràng, người dân đang chung tay làm đẹp những không gian công cộng sau đầu tư. Theo Chủ tịch Hội Nông dân xã Bát Tràng Trần Thị Hải, trong giai đoạn 2021-2025, địa phương đã chi hơn 133 tỷ đồng để cải tạo, kè 6 ao, hồ tại thôn Trung Quan và Chử Xá, lắp đặt đồng bộ lan can, đèn chiếu sáng và sân chơi. Sau khi hoàn thành, người dân tiếp tục đóng góp ghế đá, hoa, cây cảnh, đồng thời thường xuyên dọn vệ sinh, chăm sóc cây xanh, giúp các ao hồ trở thành không gian sinh hoạt chung sạch đẹp, gắn kết cộng đồng.

Tại xã Thường Tín, chuyển đổi số không chỉ là công cụ nâng cao hiệu quả quản lý mà còn hướng tới giải quyết những nhu cầu cụ thể trong sinh hoạt, sản xuất và kinh doanh của người dân.

Xã đặt mục tiêu hỗ trợ ít nhất 30% doanh nghiệp, hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và vừa, làng nghề truyền thống ứng dụng công nghệ số. Địa phương đồng thời hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, các ứng dụng VNeID, iHanoi, eTax Mobile; thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt và hỗ trợ hộ kinh doanh, làng nghề đưa sản phẩm lên các nền tảng thương mại điện tử.

Phát huy thiết chế văn hóa, nâng cao đời sống cộng đồng

Cùng với hạ tầng và tiện ích số, thiết chế văn hóa đang được các địa phương Hà Nội khai thác theo hướng đa chức năng, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, học tập, rèn luyện thể chất và giao lưu cộng đồng.

Nhà văn hóa - Khu thể thao của xã Kim Anh phục vụ đa dạng nhu cầu văn hóa, thông tin của người dân. Ảnh: CSCC

Tại xã Kim Anh, mô hình điểm Nhà văn hóa - Khu thể thao thôn Phú Hạ vừa được ra mắt, hướng tới mở rộng công năng của không gian sinh hoạt chung. Bên cạnh hội họp và hoạt động đoàn thể, công trình được định hướng phục vụ đa dạng nhu cầu văn hóa, thể thao của người dân.

Theo ông Đỗ Minh Tuấn, Chủ tịch UBND xã Kim Anh, cùng với phát triển kinh tế và hoàn thiện hạ tầng, địa phương xác định nâng cao chất lượng đời sống văn hóa, xây dựng môi trường sống văn minh, sạch đẹp là nhiệm vụ quan trọng trong quá trình nâng cao chất lượng nông thôn mới. Xã tiếp tục vận động người dân thực hiện các quy ước, hương ước thôn, làng và nâng cao hiệu quả khai thác các thiết chế văn hóa, thể thao.

Tại xã Ô Diên, cuối tháng 8/2026, địa phương đưa vào hoạt động mô hình điểm nâng cao hiệu quả Nhà văn hóa - Khu thể thao, Điểm sinh hoạt cộng đồng tại thôn Thượng Hội.

Điểm mới của mô hình là tổ chức lại không gian sẵn có để đáp ứng nhiều nhu cầu hơn. Phòng Chuyển đổi số cộng đồng được trang bị máy tính, internet và các thiết bị cần thiết, hỗ trợ người dân sử dụng VNeID, dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt. Phòng đọc sách kết hợp các hoạt động cờ vua, cờ tướng; hội trường đa năng phục vụ hội họp, tập huấn, tuyên truyền và các hoạt động như khiêu vũ thể thao, yoga. Sân nhà văn hóa được sử dụng cho luyện tập, giao lưu và thi đấu thể thao quần chúng.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Ô Diên Bùi Thị Thu Hằng, giá trị của mô hình không nằm ở số lượng phòng chức năng hay trang thiết bị, mà ở khả năng biến những không gian đó thành nơi người dân thực sự muốn đến và thường xuyên sử dụng.

Cách làm tại Kim Anh và Ô Diên cho thấy hiệu quả của thiết chế văn hóa cần được đánh giá bằng mức độ đáp ứng nhu cầu cộng đồng, thay vì chỉ dựa vào quy mô đầu tư. Khi được khai thác thường xuyên, nhà văn hóa có thể trở thành không gian kết nối các thế hệ, nâng cao đời sống tinh thần và hỗ trợ người dân tiếp cận những tiện ích mới.

Lấy chất lượng sống làm thước đo

Từ Thường Tín, Kim Anh, Ô Diên đến Hát Môn, các mô hình đang triển khai cho thấy xây dựng nông thôn mới có thể bắt đầu từ những thay đổi gần gũi với đời sống: tuyến đường sạch đẹp hơn, thủ tục hành chính thuận tiện hơn, nhà văn hóa được sử dụng tốt hơn hay một bộ máy cơ sở hoạt động hiệu quả hơn.

Lễ hội tưởng nhớ Đức thánh Lý Nam Đế của nhân dân các thôn khu vực Di Trạch, xã Hoài Đức

Yêu cầu đặt ra là sử dụng nguồn lực có trọng tâm, bảo đảm mỗi công trình và mô hình đều phát huy công năng, tạo giá trị lâu dài. Các tiêu chí không chỉ cần được duy trì mà phải chuyển hóa thành lợi ích thiết thực, giúp người dân nâng cao thu nhập, cải thiện môi trường sống và có thêm cơ hội thụ hưởng các dịch vụ văn hóa, tiện ích xã hội.

Trên nền tảng đã đạt được, Hà Nội hướng tới xây dựng vùng nông thôn hiện đại, văn minh nhưng vẫn giữ gìn những giá trị đặc trưng của làng quê Thủ đô. Thành công của giai đoạn mới không chỉ nằm ở diện mạo hạ tầng hay số lượng tiêu chí đạt được, mà ở những chuyển biến thực chất trong đời sống và sự hài lòng của người dân.

* Trang thông tin có sự phối hợp của Văn phòng Điều phối các Chương trình mục tiêu quốc gia TP Hà Nội