Bảo đảm cung ứng điện năm 2027-2028: Quản trị rủi ro, chuẩn bị các phương án từ sớm

Ngày 7/11/2026, tại Hà Nội, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng chủ trì Hội nghị về phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia năm 2027 và công tác bảo đảm cung ứng điện năm 2027-2028. Hội nghị được tổ chức trực tiếp kết hợp trực tuyến với UBND 34 tỉnh, thành phố, cùng sự tham dự của đại diện các bộ, ngành, địa phương, Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện quốc gia (NSMO); các tập đoàn, tổng công ty, doanh nghiệp trong lĩnh vực năng lượng.

Đây là lần thứ năm Bộ Công Thương tổ chức cuộc họp về phương thức vận hành hệ thống điện năm 2027 và năm 2028. Đáng chú ý, công tác tính toán, đánh giá khả năng cung ứng điện đã được lãnh đạo Bộ chỉ đạo triển khai từ tháng 5/2026, cho thấy yêu cầu chuẩn bị sớm trước những thách thức ngày càng lớn của hệ thống điện.

Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị về phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia năm 2027 và công tác bảo đảm cung ứng điện năm 2027-2028.

Năm 2026: Vượt áp lực phụ tải và biến động nguồn cung

Theo báo cáo tại hội nghị, năm 2026, hệ thống điện quốc gia phải đối mặt đồng thời với nhiều yếu tố bất lợi, từ căng thẳng địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng nhiên liệu đến thời tiết cực đoan và biến động thủy văn.

Việt Nam hiện là quốc gia nhập khẩu ròng năng lượng sơ cấp với tỷ lệ xấp xỉ 44%. Vì vậy, khủng hoảng tại Trung Đông, xung đột tại Ukraine cùng những biến động trên thị trường năng lượng quốc tế đã tạo sức ép đáng kể lên chi phí và khả năng cung ứng nhiên liệu cho phát điện. Trong các tháng 4, 5 và 6, hệ thống điện phải đồng thời xử lý tình trạng nắng nóng, gián đoạn nguồn cung nhiên liệu, biến động giá LNG và khó khăn trong nhập khẩu than.

Ở phía phụ tải, nhu cầu điện tăng cao hơn dự kiến. Điện sản xuất và nhập khẩu toàn hệ thống năm 2026 ước đạt 356,2 tỷ kWh, tăng 10,3% so với năm 2025 và cao hơn kịch bản cơ sở khoảng 6,2 tỷ kWh. Công suất cực đại toàn hệ thống đạt 57.537 MW vào tháng 6/2026.

Đáng chú ý, miền Bắc tiếp tục là khu vực chịu áp lực lớn nhất với sản lượng điện ước đạt 170,8 tỷ kWh, tăng 11,9%. Trong quý IV/2026, phụ tải toàn quốc dự kiến tăng khoảng 13%, riêng miền Bắc tăng khoảng 14%; tại nhiều tỉnh miền Bắc và Bắc Trung Bộ, mức tăng xấp xỉ 20%.

Không chỉ chịu áp lực từ nhu cầu tiêu thụ, khả năng cung ứng của các nguồn điện cũng gặp khó khăn. Hiện tượng El Niño tác động từ nửa cuối tháng 10 khiến lượng nước về các hồ thủy điện chỉ còn khoảng 80% trung bình nhiều năm. Sản lượng thủy điện cả năm dự kiến thấp hơn năm 2025 khoảng 18,5 tỷ kWh. Trong khi đó, các nhà máy nhiệt điện phải xử lý nhiều sự cố, sửa chữa; việc đưa các nguồn điện nền mới vào vận hành vẫn còn hạn chế.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng phát biểu chỉ đạo hội nghị.

Dù vậy, hệ thống điện vẫn đáp ứng đủ nhu cầu. Kết quả này đến từ sự chỉ đạo chủ động của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Bộ Công Thương, cùng sự phối hợp của các đơn vị trong toàn ngành.

Một số giải pháp đáng chú ý đã được triển khai như điều chỉnh kế hoạch sửa chữa các tổ máy; tăng cường huy động nguồn than, khí, LNG; đẩy mạnh nhập khẩu điện và đưa các công trình lưới truyền tải trọng điểm vào vận hành. Điện mặt trời mái nhà tại miền Bắc cũng có sự phát triển rõ rệt. Nhà máy nhiệt điện Quảng Trạch I đang vận hành thử nghiệm, dự kiến chính thức vận hành thương mại vào cuối năm 2026.

Cùng với đó, công tác điều hành đã được chuẩn bị sớm cho năm 2027. Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp và Môi trường thống nhất chủ trương cho các hồ thủy điện tiếp tục tích, giữ nước đến hết quý I/2027, thay vì chỉ đến ngày 31/12 như thông lệ trước đây. Đây là giải pháp nhằm tăng dự phòng nguồn nước cho mùa khô năm tới, đồng thời phải tính toán hài hòa yêu cầu phát điện và cấp nước cho hạ du.

Năm 2027-2028: Áp lực tăng trưởng và khoảng trống nguồn điện nền

Nếu năm 2026 cho thấy khả năng ứng phó của hệ thống trước những biến động bất lợi, thì giai đoạn 2027-2028 đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực dự báo, chuẩn bị nguồn lực và tổ chức vận hành.

Theo nhận định tại hội nghị, nhu cầu điện năm 2027 tiếp tục tăng khoảng 10% trên nền phụ tải cao của năm 2026. Trong khi đó, nhiều dự án nguồn điện nền cần thêm thời gian đầu tư, chưa thể kịp bổ sung công suất theo tốc độ tăng trưởng nhu cầu.

Rủi ro thủy văn cũng là vấn đề cần đặc biệt lưu ý. El Niño có thể kéo dài đến khoảng tháng 6/2027, khiến lượng nước về các hồ thủy điện diễn biến phức tạp. Việc điều hành các hồ chứa vì thế phải giải quyết đồng thời hai yêu cầu: bảo đảm nguồn nước phục vụ phát điện và đáp ứng nhu cầu sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt ở hạ du.

Ở bên ngoài, bất ổn địa chính trị tiếp tục tiềm ẩn nguy cơ tác động đến chuỗi cung ứng và giá nhiên liệu nhập khẩu, nhất là than và LNG. Trong bối cảnh tỷ trọng năng lượng nhập khẩu còn lớn, những biến động này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sản xuất điện cũng như khả năng huy động các nguồn điện.

Ông Phan Tử Giang, Phó Tổng Giám đốc PETROVIETNAM phát biểu tại Hội nghị

Đáng chú ý, năm 2028 được dự báo còn nhiều khó khăn hơn. Điều đó đòi hỏi phương thức vận hành năm 2027 không chỉ giải quyết bài toán trước mắt mà phải có tầm nhìn dài hạn, tính đến khả năng bổ sung nguồn điện, phát triển lưới truyền tải và các giải pháp linh hoạt cho toàn hệ thống.

Tại hội nghị, NSMO đề xuất 8 nhóm giải pháp, đồng thời kiến nghị Bộ Công Thương thành lập Ban Chỉ đạo cung ứng điện của ngành Công Thương cho giai đoạn 2027-2028, xem xét đến năm 2030.

Chủ động kịch bản, gắn phương thức vận hành với trách nhiệm thực hiện

Một trong những yêu cầu xuyên suốt được đặt ra tại hội nghị là phải chuyển từ tư duy xử lý tình huống sang quản trị rủi ro và chuẩn bị các phương án từ sớm.

Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh, bài học lớn nhất từ công tác điều hành năm 2026 là chủ động nhận diện rủi ro, xây dựng các kịch bản và bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ, thống nhất, đồng bộ giữa các cơ quan, đơn vị. Đây cũng là nguyên tắc cần tiếp tục được triển khai trong năm 2027.

Theo Bộ trưởng, yêu cầu đặt ra không chỉ là cung ứng đủ điện mà còn phải bảo đảm hiệu quả kinh tế trong vận hành hệ thống. Các giải pháp cần cụ thể, khả thi, đi kèm nhiệm vụ, trách nhiệm và thời hạn thực hiện rõ ràng.

Đáng chú ý, việc chuẩn bị phương thức vận hành phải tính đến các tình huống bất lợi, bao gồm khả năng xảy ra sự cố đồng thời, sự cố kép; bảo đảm độ ổn định và dự phòng của hệ thống. NSMO được giao phối hợp với Cục Điện lực hoàn thiện phương thức vận hành, xây dựng các kịch bản cơ sở, điều hành và kiểm tra cho cao điểm mùa khô.

Bên cạnh các nguồn điện truyền thống, những giải pháp bổ sung công suất đỉnh cũng được đặt ra như phát triển hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS), thúc đẩy điện mặt trời mái nhà, tăng cường nhập khẩu điện và quản lý nhu cầu phụ tải. Đặc biệt, Bộ trưởng yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ bản sao số (Digital Twins), đưa vào vận hành chậm nhất trong quý I/2027, nhằm nâng cao năng lực mô phỏng, dự báo và hỗ trợ điều hành hệ thống.

Có thể thấy, bài toán cung ứng điện trong giai đoạn tới không chỉ nằm ở việc bổ sung thêm nguồn điện, mà còn ở khả năng phối hợp đồng bộ giữa nguồn, lưới, nhiên liệu, thủy văn và quản lý nhu cầu. Khi nhu cầu điện tiếp tục tăng cao trong khi dư địa bổ sung nguồn điện nền còn hạn chế, việc chuẩn bị sớm các kịch bản và gắn trách nhiệm cụ thể cho từng đơn vị sẽ có ý nghĩa quyết định đối với khả năng bảo đảm an ninh cung ứng điện năm 2027-2028.