Bảo đảm minh bạch, công bằng, khả thi trong hiến, ghép mô, tạng

Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH thành phố Trần Thị Diệu Thuý phát biểu. Ảnh: Hoa Lê

Hoàn thiện quy định để đáp ứng thực tiễn

Đại diện Hội Luật gia TP. Hồ Chí Minh Phạm Thanh Tuyền bày tỏ thống nhất cao với việc sửa đổi Luật, đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát một số quy định để bảo đảm tính chặt chẽ, phù hợp thực tế.

Về điều kiện đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác, đại diện Hội Luật gia thành phố đề nghị cân nhắc bổ sung quy định về độ tuổi từ đủ 14 đến dưới 18 tuổi. Theo đó, đối với người chưa thành niên cần có những ràng buộc phù hợp với Bộ luật Dân sự và các quy định pháp luật liên quan. Trong trường hợp cần thiết như hiến cho anh, chị, em ruột hoặc cha, mẹ, nếu bảo đảm các điều kiện về sức khỏe, tâm lý và có sự giám hộ phù hợp thì có thể xem xét cho phép.

Đại diện Hội Luật gia TP. Hồ Chí Minh Phạm Thanh Tuyền phát biểu. Ảnh: Hoa Lê

Ngoài ra, cần quy định chặt chẽ hơn việc thay đổi, hủy bỏ hoặc đăng ký hiến lại nhằm tránh trường hợp người đăng ký hiến bị ép buộc, đe dọa, xúi giục hoặc quyết định trong tình trạng thiếu hiểu biết, đồng thời hạn chế những phát sinh không cần thiết đối với bệnh viện, bác sĩ và cơ quan hành chính.

Từ góc độ chuyên môn y tế, PGS. TS. BS. Đỗ Kim Quế, đại diện Bệnh viện Thống nhất, đánh giá việc sửa đổi Luật là cần thiết trong bối cảnh hoạt động hiến, ghép mô, tạng tại Việt Nam đang phát triển nhanh. Theo ông, sau khoảng 20 năm, Luật hiện hành đã bộc lộ những điểm không còn phù hợp, trong khi nhu cầu ghép tạng ngày càng lớn.

PGS. TS. BS. Đỗ Kim Quế, đại diện Bệnh viện Thống nhất phát biểu. Ảnh: Hoa Lê

Một trong những vấn đề được PGS. TS. BS. Đỗ Kim Quế nhấn mạnh là trường hợp trẻ em chết não. Đây là nhóm đối tượng có nhu cầu ghép tạng rất lớn, trong khi nguồn tạng phù hợp với trẻ em còn hạn chế. Vì vậy, việc dự thảo Luật đưa nội dung liên quan đến trẻ em chết não vào quy định là cần thiết. Bên cạnh đó, ông đề nghị tiếp tục nghiên cứu quy định về hiến tạng từ người chết tim, nội dung đã được nhiều quốc gia luật hóa nhưng Việt Nam chưa có quy định đầy đủ.

Theo đại diện Bệnh viện Thống nhất, cùng với hoàn thiện quy định về đối tượng hiến, cần quan tâm đến điều kiện thực hiện trên thực tế, nhất là kinh phí. Hiện các cơ sở y tế gặp nhiều khó khăn trong việc bố trí nguồn lực cho hoạt động vận động hiến, lấy mô, tạng từ người chết não. Do đó, cần có chính sách rõ ràng về chi phí, bảo đảm công khai, minh bạch để các cơ sở y tế có điều kiện thực hiện tốt hơn.

Minh bạch trong điều phối, ngăn ngừa thương mại hóa

Các đại biểu tham dự hội nghị. Ảnh: Hoa Lê

Một trong những vấn đề được nhiều ý kiến đặc biệt quan tâm là cơ chế điều phối hiến, ghép mô, tạng. PGS. TS. BS. Đỗ Kim Quế cho rằng, đây là lĩnh vực liên quan trực tiếp đến sự sống của người bệnh nên cần một cơ chế điều phối công bằng, minh bạch. Cùng với đó là yêu cầu xây dựng hệ thống công nghệ thông tin phù hợp và bảo đảm quyền riêng tư của cả người hiến và người nhận.

TS.BS Dư Thị Ngọc Thu, nguyên Trưởng Đơn vị Điều phối ghép các bộ phận cơ thể người tại Bệnh viện Chợ Rẫy cho rằng, hệ thống điều phối cần được thiết kế theo hướng tách biệt các chức năng quản lý người hiến, quản lý người nhận và lựa chọn người nhận. Bởi nếu một người đồng thời thực hiện nhiều khâu thì khi hệ thống phát triển lớn sẽ khó bảo đảm tính công tâm.

TS.BS Dư Thị Ngọc Thu, nguyên Trưởng Đơn vị Điều phối ghép các bộ phận cơ thể người tại Bệnh viện Chợ Rẫy phát biểu. Ảnh: Hoa Lê

Từ kinh nghiệm thực tế, TS.BS Dư Thị Ngọc Thu đề nghị xây dựng hệ thống thông tin có sự phân tách rõ ràng, trong đó hệ thống quản lý người nhận chỉ quản lý người bệnh chờ ghép; hệ thống quản lý người hiến không quản lý người nhận; còn hệ thống matching chỉ quản lý thông tin về sự phù hợp để đưa ra kết quả người được tiếp nhận. Việc chỉnh sửa thông tin cũng phải được kiểm soát chặt chẽ và xác định rõ người có thẩm quyền, trách nhiệm.

Đại diện Bệnh viện Quân y 175 Trần Xuân Toàn cũng tập trung vào yêu cầu ngăn ngừa thương mại hóa hoạt động hiến, nhận mô, bộ phận cơ thể người. Theo đó, quy định cấm quảng cáo, môi giới việc hiến, nhận mô không tái sinh, bộ phận cơ thể người “vì mục đích thương mại” đã tạo hành lang pháp lý bước đầu để đấu tranh với hành vi mua bán mô, tạng.

Đại diện Bệnh viện Quân y 175 Trần Xuân Toàn phát biểu. Ảnh: Hoa Lê

Tuy nhiên, theo đại diện Bệnh viện Quân y 175 thực tiễn cho thấy ranh giới giữa hỗ trợ tự nguyện và thương mại hóa rất mong manh. Các đối tượng có thể ngụy trang dòng tiền dưới hình thức hỗ trợ chi phí, đi lại, ăn ở hoặc bồi thường tổn hại sức khỏe. Khi đó, cơ quan chức năng sẽ gặp khó khăn trong việc chứng minh yếu tố thu lợi bất chính hoặc giao dịch tài chính liên quan đến hoạt động hiến, nhận.

Từ thực tế này, đề nghị nghiên cứu bỏ cụm từ “vì mục đích thương mại” trong quy định về hành vi bị cấm, bởi bản thân hành vi môi giới, quảng cáo đã tác động đến quyền tự nguyện của người hiến và tính nhân văn của hoạt động hiến, ghép.

Đồng thời đề nghị nghiên cứu lại quy định về trường hợp người chết não, chết tuần hoàn chưa đăng ký hiến nhưng gia đình có nguyện vọng hiến mô, tạng để cứu người. Trong thực tế, có những trường hợp tai nạn giao thông xảy ra đột ngột, người bệnh không kịp thể hiện nguyện vọng trước khi chết. Vì vậy, quy định cần chặt chẽ nhưng cũng phải đủ linh hoạt để không tạo ra những vướng mắc pháp lý không cần thiết, làm mất cơ hội cứu sống người bệnh.