Bảo đảm nguồn thu từ cơ cấu lại vốn nhà nước được sử dụng hiệu quả

Hoạt động bảo dưỡng máy bay của Vietnam Airlines. (Ảnh: KHIẾU MINH)

Trong kế hoạch cơ cấu lại vốn giai đoạn 2026-2030, Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) xác định bán toàn bộ vốn tại 66 doanh nghiệp, tiếp tục đầu tư, nắm giữ vốn tại 21 doanh nghiệp.

Cùng với việc lựa chọn doanh nghiệp tiếp tục nắm giữ hay bán vốn là công việc theo dõi nguồn tiền phát sinh. Một phương án được phê duyệt chưa đồng nghĩa đã có khoản thu. Sau khi giao dịch hoàn thành, việc xác định nghĩa vụ và thực hiện thu, nộp tiếp tục được theo dõi để làm rõ số phải nộp, số đã nộp và khoản còn phải xử lý.

Theo dõi đến cùng khoản phải thu

Danh mục SCIC dự kiến bán toàn bộ vốn trải rộng trên nhiều lĩnh vực. Trong đó có Nhựa Thiếu niên Tiền Phong, Xuất nhập khẩu Y tế Domesco, Tổng công ty Thép Việt Nam, Tập đoàn Dệt may Việt Nam, Tổng công ty LICOGI. SCIC lưu ý danh mục cơ cấu lại có thể được điều chỉnh tùy tình hình kinh doanh, diễn biến thị trường và yêu cầu tuân thủ quy định.

Đây là kế hoạch cho cả giai đoạn 2026-2030, chưa phải kết quả bán vốn. Việc theo dõi nguồn thu cũng phải phân biệt rõ khoản dự kiến với khoản đã phát sinh nghĩa vụ và số tiền thực tế được thu, nộp. Sự khác nhau này có ý nghĩa trực tiếp khi đánh giá tiến độ thực hiện và xây dựng dự toán ngân sách.

Ở phạm vi cả nước, Công điện số 52/CĐ-TTg ngày 7/8/2026 giao Bộ Tài chính tổng hợp, báo cáo việc ban hành kế hoạch cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp trong quý IV/2026; đồng thời theo dõi, hướng dẫn, đôn đốc và giám sát việc thực hiện ở các bộ, ngành, địa phương, tập đoàn, tổng công ty.

Trong bối cảnh đó, ngày 15/9/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 357/2026/NĐ-CP về quản lý, sử dụng nguồn thu từ cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp, chuyển đơn vị sự nghiệp công lập thành công ty cổ phần (Nghị định 357). Nghị định có hiệu lực từ ngày 1/11/2026. Một nội dung đáng chú ý là xác định rõ nơi nhận nguồn thu và cơ quan quản lý thu.

Theo nghị định, khoản thu từ cơ cấu lại doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Trung ương nộp vào ngân sách Trung ương; khoản thu thuộc địa phương nộp vào ngân sách địa phương. Cơ quan thuế quản lý thu theo pháp luật về ngân sách nhà nước, quản lý thuế và quy định của nghị định. Việc kê khai được thực hiện theo từng lần phát sinh, kèm tài liệu xác định các khoản phải nộp.

Nhờ theo dõi từng khoản, cơ quan quản lý có căn cứ đối chiếu số phải nộp với số đã nộp. Số tiền thu được từ giao dịch, nghĩa vụ nộp ngân sách và kết quả thực nộp phản ánh những bước khác nhau. Hồ sơ xác định nghĩa vụ và chứng từ nộp tiền giúp làm rõ khoản nào đã hoàn thành, khoản nào còn phải tiếp tục xử lý.

Đối với các khoản phải thu về Quỹ Hỗ trợ sắp xếp và phát triển doanh nghiệp trước đây, Nghị định 357 quy định SCIC chủ trì, phối hợp với doanh nghiệp đã chuyển giao quyền đại diện chủ sở hữu về SCIC, bao gồm cả doanh nghiệp SCIC đã thoái hết vốn, và cơ quan đại diện chủ sở hữu trung ương trước khi chuyển giao để rà soát, xác định khoản phải thu. Các khoản này bao gồm nợ gốc và lãi chậm nộp được xác định theo nguyên tắc của nghị định.

Nghị định nêu rõ, sau khi hoàn thành rà soát, SCIC lập biên bản làm việc và gửi biên bản của doanh nghiệp còn khoản phải thu, kèm hồ sơ liên quan, cho cơ quan thuế trực tiếp quản lý doanh nghiệp. SCIC chịu trách nhiệm về tính chính xác, đầy đủ, kịp thời của thông tin nghĩa vụ phải nộp ngân sách; thông báo cho cơ quan thuế khi thông tin liên quan có thay đổi.

Điểm đáng chú ý ở đây là doanh nghiệp đã được bán vốn vẫn thuộc phạm vi đối chiếu nếu có khoản phải thu liên quan theo quy định. Thay đổi chủ sở hữu phần vốn không đồng nghĩa hồ sơ tài chính trước đó được khép lại. Việc xác định nghĩa vụ tiếp tục dựa trên căn cứ phát sinh khoản phải thu và quy định áp dụng.

Tập trung nguồn lực cho đầu tư

Sau khâu xác định nghĩa vụ và thu, nộp là việc bố trí sử dụng nguồn tiền. Theo khoản 2 Điều 3 Nghị định 357, các khoản thu quy định tại khoản 1 Điều 6 được tổng hợp đầy đủ vào ngân sách nhà nước để chi đầu tư vốn nhà nước vào doanh nghiệp và đầu tư các công trình kết cấu hạ tầng trọng điểm, quan trọng của quốc gia, địa phương theo quy định.

Trong đó, nghị định cho phép sử dụng toàn bộ khoản thu từ cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp để đầu tư vốn nhà nước vào doanh nghiệp mạnh, quy mô lớn, đóng vai trò dẫn dắt trong các ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược của nền kinh tế. Việc bố trí cho doanh nghiệp hoặc nhiệm vụ cụ thể vẫn thực hiện theo quy định pháp luật và thẩm quyền tương ứng.

Thực tế hoạt động của SCIC có những trường hợp cho thấy vai trò của đầu tư vốn đối với doanh nghiệp. Thông tin từ SCIC cho biết, SCIC đã giải ngân 6.894,9 tỷ đồng mua cổ phiếu Vietnam Airlines theo nhiệm vụ được giao, trong bối cảnh hãng hàng không chịu ảnh hưởng nặng nề của đại dịch Covid-19. Khoản đầu tư góp phần bổ sung vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh và cải thiện khả năng thanh toán ngắn hạn của doanh nghiệp.

Đây là trường hợp đầu tư trước khi Nghị định 357 được ban hành, minh họa vai trò bổ sung nguồn lực cho doanh nghiệp trong hoàn cảnh khó khăn. Căn cứ quyết định đầu tư và nguồn vốn thực hiện thuộc cơ chế áp dụng tại thời điểm đó.

Với nguồn thu thuộc phạm vi Nghị định số 357, văn bản quy định tổng hợp đầy đủ vào ngân sách nhà nước để chi đầu tư vốn nhà nước vào doanh nghiệp và đầu tư các công trình kết cấu hạ tầng trọng điểm, quan trọng của quốc gia, địa phương.

Trong đó, nghị định cho phép sử dụng toàn bộ khoản thu từ cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp để đầu tư vốn vào doanh nghiệp mạnh, quy mô lớn, có vai trò dẫn dắt trong các ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược của nền kinh tế. Việc bố trí cho doanh nghiệp hoặc nhiệm vụ cụ thể vẫn thực hiện theo quy định pháp luật và thẩm quyền tương ứng.

Về định hướng đầu tư của SCIC, Thứ trưởng Tài chính Nguyễn Đức Chi cho rằng tổng công ty cần tập trung nguồn lực từ quá trình cơ cấu lại vốn và các nguồn lực Nhà nước giao để thu hút thêm vốn đầu tư trong và ngoài nước; phát triển doanh nghiệp quy mô lớn, hiệu quả cao; đầu tư các dự án công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; hỗ trợ doanh nghiệp nhà nước đầu tư ra nước ngoài để tiếp cận, làm chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược.

Các định hướng đó đặt việc tích lũy nguồn lực đi cùng chất lượng quản trị và lựa chọn đầu tư. Với nguồn thu sau cơ cấu lại vốn, quy định cho phép sử dụng toàn bộ khoản thu không có nghĩa tiền được tự động chuyển cho một doanh nghiệp hoặc dự án.

Nghị định 357 đồng thời quy định, cơ quan đại diện chủ sở hữu trung ương và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xác định dự toán thu, chi cho từng doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp công lập, tổng hợp gửi Bộ Tài chính. Bộ Tài chính chủ trì rà soát, cân đối, đưa vào dự toán ngân sách nhà nước hằng năm, báo cáo Chính phủ trình Quốc hội quyết định. Tại địa phương, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trình Hội đồng nhân dân cùng cấp quyết định dự toán thu, chi theo quy định.

Nguồn thu dự kiến được xây dựng trên cơ sở phương án phân loại, kế hoạch cơ cấu lại và cổ phần hóa đã phê duyệt. Kết quả thực thu lại gắn với việc hoàn thành nghĩa vụ thu, nộp. Theo dõi rõ từng bước giúp xác định nguồn tiền đã về ngân sách và căn cứ bố trí sử dụng.

Trong giai đoạn triển khai các kế hoạch mới, quản lý nguồn thu gắn với những kết quả cụ thể: xác định đầy đủ khoản phải nộp, theo dõi nghĩa vụ đến khi hoàn thành và bố trí đầu tư đúng thẩm quyền. Hồ sơ rõ ràng ở từng khâu tạo căn cứ kiểm tra nguồn tiền trong quá trình thu, nộp và sử dụng.