Bảo đảm nguyên tắc đóng - hưởng và cân đối quỹ

Ưu tiên sàng lọc và chăm sóc sức khỏe ban đầu

Bộ Y tế đang xây dựng và lấy ý kiến về dự thảo Nghị định quy định việc tăng mức hưởng và phạm vi hưởng bảo hiểm y tế (BHYT) theo lộ trình, đối tượng ưu tiên phù hợp với mức đóng và khả năng cân đối Quỹ BHYT.

Theo dự thảo, Nghị định gồm 4 chương, 10 điều, tập trung vào lộ trình tăng mức hưởng và mở rộng phạm vi hưởng BHYT gắn với mức đóng và các cơ chế hỗ trợ phù hợp. Một trong những nội dung trọng tâm là xây dựng lộ trình tăng mức hưởng BHYT đối với một số nhóm đối tượng ưu tiên. Cùng với đó, dự thảo đề xuất danh mục bệnh được khám sàng lọc, chẩn đoán và điều trị sớm thuộc phạm vi chi trả của Quỹ BHYT theo lộ trình.

Bệnh nhân khám chữa bệnh tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cơ sở Hoàng Mai. Ảnh minh họa: Luyện Vũ

Phạm vi chi trả của Quỹ BHYT cũng được định hướng mở rộng đối với khám sàng lọc, chẩn đoán và điều trị sớm một số bệnh thuộc danh mục; chi phí điều trị dinh dưỡng; một số dịch vụ phòng bệnh, quản lý bệnh mạn tính và khám sức khỏe định kỳ. Đáng chú ý, dự thảo còn đề cập việc ngân sách nhà nước chi cho khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc, chẩn đoán và điều trị sớm một số bệnh.

Những đề xuất này cho thấy định hướng chuyển dịch chính sách BHYT từ trọng tâm “chữa bệnh” sang “phòng bệnh và chăm sóc sức khỏe ban đầu”. Việc Quỹ BHYT tham gia chi trả cho các hoạt động sàng lọc, phát hiện sớm và quản lý bệnh mạn tính được kỳ vọng giúp người dân tiếp cận dịch vụ y tế sớm hơn, qua đó nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe.

Một cấu phần khác của dự thảo là chính sách hỗ trợ mức đóng và hỗ trợ chi phí cùng chi trả cho một số nhóm đối tượng. Theo đó, ngân sách trung ương bảo đảm mức hỗ trợ tối thiểu đối với các nhóm cận nghèo, học sinh - sinh viên, hộ nông, lâm, ngư, diêm nghiệp có mức sống trung bình. Đồng thời, dự thảo tạo điều kiện để địa phương và các nguồn lực xã hội tham gia hỗ trợ thêm, góp phần nâng cao tỷ lệ bao phủ BHYT.

Việc thiết kế cơ chế hỗ trợ mức đóng có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh lộ trình tăng mức đóng được đặt ra song song với việc mở rộng quyền lợi. Với các nhóm có khả năng đóng góp hạn chế, hỗ trợ từ ngân sách nhà nước và các nguồn lực khác sẽ giúp giảm tác động của việc điều chỉnh mức đóng, đồng thời duy trì khả năng tiếp cận chính sách BHYT. Dự thảo cũng đề cập cơ chế hỗ trợ chi phí đồng chi trả cho người tham gia BHYT, hướng tới tăng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của những nhóm còn khó khăn.

Tăng mức hưởng gắn với lộ trình tăng mức đóng

Việc mở rộng phạm vi chi trả đồng nghĩa với yêu cầu bổ sung nguồn lực tài chính. Vì vậy, dự thảo không chỉ đặt vấn đề tăng quyền lợi mà đồng thời tính toán lộ trình điều chỉnh mức đóng BHYT để bảo đảm cân đối Quỹ.

Theo Bộ Y tế, việc mở rộng danh mục và lộ trình thực hiện khám sàng lọc, chẩn đoán, điều trị sớm một số bệnh, cũng như tăng mức hưởng BHYT trong phạm vi được hưởng của người tham gia sẽ được tính toán đồng bộ với lộ trình điều chỉnh mức đóng BHYT.

Dự thảo đã đề xuất phương án tăng mức đóng phù hợp, nhằm hạn chế tối đa tác động lớn cùng một thời điểm đến các nhóm đối tượng tham gia BHYT. Đây là điểm đáng chú ý trong cách thiết kế chính sách. Thay vì mở rộng quyền lợi mà không tính toán nguồn lực bảo đảm, dự thảo đặt việc tăng mức hưởng trong mối quan hệ với mức đóng và khả năng cân đối Quỹ BHYT. Lộ trình thực hiện được tính toán để tránh tạo ra cú hích chi phí quá lớn đối với Quỹ cũng như tác động dồn vào người tham gia trong cùng một thời điểm.

Chia sẻ tại hội nghị lấy ý kiến về dự thảo nghị định mới đây, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, việc xây dựng Nghị định về lộ trình tăng mức hưởng, phạm vi hưởng BHYT gắn với điều chỉnh mức đóng và cân đối Quỹ là nhiệm vụ lớn, phức tạp, đòi hỏi sự kết hợp hài hòa giữa chính sách an sinh xã hội và tính toán khoa học về tài chính - y tế.

Quan điểm được Bộ Y tế nhấn mạnh là mở rộng quyền lợi BHYT phải được thực hiện trên cơ sở hài hòa giữa mục tiêu an sinh xã hội và yêu cầu bảo đảm tính bền vững của Quỹ BHYT. Mỗi chính sách cần có lộ trình rõ ràng, đánh giá đầy đủ tác động và phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Theo đó, việc mở rộng danh mục và lộ trình thực hiện khám sàng lọc, chẩn đoán, điều trị sớm một số bệnh, tăng mức hưởng BHYT trong phạm vi được hưởng của người tham gia sẽ được cân đối với lộ trình tăng mức đóng BHYT.

Cách tiếp cận này đặt ra yêu cầu không chỉ tính toán người dân được hưởng thêm quyền lợi gì, mà còn phải xác định nguồn lực nào để bảo đảm quyền lợi đó. Khi phạm vi chi trả được mở rộng, chi phí của Quỹ có thể tăng lên; do đó, lộ trình điều chỉnh mức đóng, cơ chế hỗ trợ và các giải pháp kiểm soát chi phí sẽ trở thành những yếu tố quan trọng để bảo đảm chính sách có thể vận hành ổn định.

Dự thảo cũng đặt yêu cầu tăng cường quản lý, phân tích và dự báo chi phí, kiểm soát lạm dụng, trục lợi Quỹ BHYT. Đây được xem là một trong những giải pháp để tạo thêm dư địa cho việc mở rộng quyền lợi mà không gây áp lực quá lớn lên cân đối Quỹ.

Cho ý kiến về dự thảo Nghị định này, Phó Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam Nguyễn Đức Hòa nhấn mạnh, mở rộng mức hưởng và phạm vi chi trả BHYT là yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao quyền lợi cho người tham gia. Tuy nhiên, quá trình triển khai cần bám sát nguyên tắc đóng - hưởng, chia sẻ rủi ro và đặc biệt chú trọng bảo đảm cân đối Quỹ BHYT trong dài hạn.

Theo ông Nguyễn Đức Hòa, việc xây dựng và khai thác hiệu quả nền tảng dữ liệu lớn phục vụ quản lý, phân tích và dự báo chi phí có ý nghĩa quan trọng. Đây là cơ sở để hoạch định lộ trình điều chỉnh chính sách theo hướng khoa học, minh bạch và khả thi. Cùng với mở rộng quyền lợi, cần tiếp tục tăng cường các giải pháp kiểm soát chi phí, ngăn ngừa lạm dụng, trục lợi Quỹ BHYT và nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, bảo đảm tốt hơn quyền lợi của người tham gia.