Bảo đảm quyền lợi của chủ Bằng bảo hộ giống cây trồng

Không để mất quyền bảo hộ chỉ vì chậm nộp lệ phí

Tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật và việc đưa bảo hộ giống cây trồng về chung một đầu mối với sáng chế, nhãn hiệu, đại biểu Nguyễn Văn Ngọc cho rằng, các quy định mới cần bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu cải cách thủ tục hành chính và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân sở hữu giống cây trồng.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành phiên họp. Ảnh: Quang Khánh

Góp ý về quy định đình chỉ Bằng bảo hộ khi chưa nộp lệ phí tại Điều 170, đại biểu Nguyễn Văn Ngọc cho rằng, dự thảo Luật quy định Bằng bảo hộ tự động bị đình chỉ nhưng bỏ yêu cầu thông báo cho chủ bằng và thời hạn khắc phục như quy định hiện hành. Cách tiếp cận này chưa bảo đảm điều kiện chủ bằng phải được yêu cầu thực hiện nghĩa vụ nộp phí theo Công ước UPOV.

Theo đại biểu, chủ Bằng bảo hộ giống cây trồng ở nước ta có cả những người nông dân, viện nghiên cứu, trường đại học sở hữu giống được tạo ra từ nguồn ngân sách nhà nước. Có trường hợp một nông dân tại tỉnh Hưng Yên sở hữu 14 giống lúa được bảo hộ. Trong khi đó, để chọn tạo được một giống cây trồng mới cần nhiều năm, thậm chí là công sức của cả một đời người. Vì vậy, không nên để quyền bảo hộ bị mất chỉ vì một lần chậm nộp lệ phí mà chủ bằng không được thông báo.

ĐBQH Nguyễn Văn Ngọc (Lâm Đồng) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Đại biểu cho rằng, việc đăng tải thông tin trên Công báo không thể thay thế thông báo trực tiếp đến đúng chủ thể có quyền; đồng thời, thời hạn khắc phục quy định trong thông tư có thể thay đổi, thiếu tính ổn định cần thiết.

Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 170 quy định cơ quan quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng phải gửi thông báo cho chủ Bằng bảo hộ qua phương thức điện tử. Chủ bằng được quyền yêu cầu phục hồi hiệu lực trong thời hạn 6 tháng kể từ ngày văn bằng bị đình chỉ; việc phục hồi không ảnh hưởng đến quyền của người đã khai thác giống một cách ngay tình trong thời gian Bằng bảo hộ bị đình chỉ.

Đối với điều khoản chuyển tiếp tại khoản 5 Điều 3, liên quan đến quy định về giống có nguồn gốc chủ yếu, đại biểu Nguyễn Văn Ngọc ủng hộ việc mở rộng phạm vi khái niệm này tại Điều 187 để phù hợp với Công ước UPOV. Tuy nhiên, đại biểu lưu ý, việc áp dụng quy định mới đối với tất cả các Bằng bảo hộ đã được cấp có thể làm phát sinh những hệ quả pháp lý đối với các chủ thể đang khai thác giống cây trồng hợp pháp.

Thực tế, trong lĩnh vực cây hoa, cây ăn quả, việc lựa chọn một cành đột biến từ giống đang được trồng để nhân lên là phương thức tạo giống khá phổ biến. Đây cũng là nhóm giống có nguy cơ chịu tác động lớn khi phạm vi giống có nguồn gốc chủ yếu được mở rộng.

Đại biểu nhấn mạnh, việc xác định giống có nguồn gốc chủ yếu cần căn cứ vào các tiêu chí theo quy định, nhưng không nên để quy định mới làm phát sinh trách nhiệm đối với những hoạt động đã được thực hiện hợp pháp trước ngày Luật có hiệu lực.

Các đại biểu Quốc hội tham dự phiên họp. Ảnh: Quang Khánh

Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định tại khoản 5 Điều 3 theo hướng không áp dụng quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 187 đối với giống cây trồng đã được nộp đơn đăng ký bảo hộ, công nhận lưu hành, tự công bố lưu hành hoặc đã được khai thác hợp pháp trước ngày Luật có hiệu lực thi hành.

Tránh phát sinh trách nhiệm hồi tố đối với hoạt động khai thác hợp pháp

Góp ý về quy định cho phép người đăng ký tự thực hiện khảo nghiệm DUS tại Điều 178, đại biểu Nguyễn Văn Ngọc đánh giá đây là hướng đi phù hợp, góp phần giảm chi phí và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp nhỏ, hộ nông dân. Qua thực tiễn tại Lâm Đồng, nhiều doanh nghiệp và nông hộ phản ánh chi phí khảo nghiệm giống mới còn cao.

Tuy nhiên, đại biểu lưu ý, khảo nghiệm DUS là quá trình theo dõi cây trồng qua nhiều vụ, đối chiếu với giống tương tự để đánh giá tính khác biệt, tính đồng nhất và tính ổn định. Nếu việc lựa chọn mẫu giống hoặc giống đối chứng không bảo đảm khách quan, kết quả khảo nghiệm có thể thiếu chính xác, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và tính pháp lý của văn bằng bảo hộ.

Vì vậy, đại biểu cho rằng, bên cạnh việc trao quyền tự khảo nghiệm cho tổ chức, cá nhân, cần thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát đủ chặt chẽ. Quy định về quyền kiểm tra tại hiện trường, lấy mẫu đối chứng và yêu cầu khảo nghiệm lại không nên chỉ dừng ở cấp nghị định mà cần được luật hóa, nhất là khi dự thảo mở rộng cơ chế tự khảo nghiệm đối với cả những hồ sơ đã nộp trước ngày Luật có hiệu lực.

Toàn cảnh phiên họp. Ảnh: Quang Khánh

Đại biểu đề nghị bổ sung vào khoản 2 Điều 178 trách nhiệm của tổ chức, cá nhân thực hiện khảo nghiệm trong việc lưu giữ mẫu giống, dữ liệu gốc và chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính trung thực của kết quả; đồng thời, quy định rõ quyền của cơ quan quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng trong việc kiểm tra tại hiện trường, lấy mẫu đối chứng và yêu cầu khảo nghiệm lại.

Nhấn mạnh giống cây trồng tốt là kết tinh của nhiều năm nghiên cứu, chọn tạo và công sức của người nông dân, đại biểu Nguyễn Văn Ngọc đề nghị Ban soạn thảo hoàn thiện dự thảo Luật theo hướng vừa đơn giản hóa thủ tục, vừa bảo đảm tính chặt chẽ, ổn định của pháp luật; qua đó, bảo vệ quyền lợi chính đáng của chủ thể sở hữu giống cây trồng và hạn chế phát sinh tranh chấp trong thực tiễn.