Bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân

ĐBQH Trần Thị Oanh (Lâm Đồng) tham gia góp ý dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi)

Minh bạch, bình đẳng

Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) tiếp tục khẳng định rõ nguyên tắc: mọi công dân đều bình đẳng, không bị phân biệt đối xử trong việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin. Đặc biệt, Nhà nước có trách nhiệm hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các nhóm yếu thế như: người khuyết tật, đồng bào dân tộc thiểu số, người sinh sống tại khu vực biên giới, hải đảo, miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn và đặc biệt khó khăn. Đây là điểm nhấn thể hiện tính nhân văn, bao trùm của chính sách, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình tiếp cận thông tin.

Một trong những nội dung cốt lõi của luật là yêu cầu thông tin được cung cấp phải chính xác, đầy đủ, kịp thời; việc cung cấp phải đúng trình tự, thủ tục theo quy định pháp luật. Đồng thời, luật nhấn mạnh việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, tăng cường cung cấp thông tin trên môi trường số.

Qua đó, nâng cao tính minh bạch, thuận tiện cho người dân và doanh nghiệp. Luật cũng quy định rõ các trường hợp hạn chế quyền tiếp cận thông tin, chỉ được thực hiện khi thật sự cần thiết và phải do luật định, nhằm bảo đảm các lợi ích quan trọng như: quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội và sức khỏe cộng đồng. Đồng thời, việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin không được xâm phạm lợi ích quốc gia, dân tộc, cũng như quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác.

Đáng chú ý, luật đã bổ sung, làm rõ các hành vi bị nghiêm cấm như: cố ý cung cấp thông tin sai lệch, không đầy đủ; trì hoãn hoặc không cung cấp thông tin theo quy định; hủy hoại, làm giả thông tin; lợi dụng thông tin để chống phá Nhà nước, kích động bạo lực, chia rẽ dân tộc; xâm phạm danh dự, nhân phẩm, quyền riêng tư, dữ liệu cá nhân; hoặc cản trở, đe dọa người yêu cầu, người cung cấp thông tin. Những quy định này góp phần siết chặt kỷ cương, nâng cao trách nhiệm trong cung cấp và sử dụng thông tin...

Trong quá trình thảo luận, một số nội dung của dự thảo luật đã nhận được nhiều ý kiến góp ý tâm huyết từ các ĐBQH, đặc biệt là quy định liên quan đến trách nhiệm cung cấp thông tin của UBND cấp xã. Theo luật hiện hành năm 2016, cấp xã không chỉ cung cấp thông tin do mình tạo ra mà còn phải cung cấp thông tin do mình có được. Tuy nhiên, dự thảo sửa đổi lại chỉ quy định trách nhiệm đối với thông tin do cấp xã tạo ra.

Nhiều đại biểu phân tích, cách tiếp cận này chưa thật sự thuyết phục, bởi không phù hợp với nguyên tắc tạo điều kiện thuận lợi, kịp thời cho công dân tiếp cận thông tin. Thực tiễn cho thấy, nhiều thông tin phục vụ quản lý, điều hành ở cấp cơ sở không chỉ do cấp xã tạo ra mà còn liên quan đến văn bản, dữ liệu từ cấp tỉnh, Trung ương. Nếu không quy định rõ trách nhiệm cung cấp, có thể dẫn đến tình trạng đùn đẩy, gây khó khăn cho người dân.

Nâng cao trách nhiệm, siết chặt kỷ luật

Cùng quan điểm, nhiều đại biểu nhấn mạnh yêu cầu xây dựng chính quyền địa phương theo hướng tinh gọn, gần dân, sát dân, phục vụ Nhân dân. Do đó, cấp xã cần có trách nhiệm cung cấp cả thông tin do mình tạo ra và thông tin mình có được. Những khó khăn về nhân lực, cơ sở vật chất cần được giải quyết bằng đầu tư, nâng cấp, không nên là lý do để thu hẹp quyền tiếp cận thông tin của người dân.

Góp ý vào dự thảo luật, đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm (Đoàn Lâm Đồng) nhấn mạnh yêu cầu hài hòa giữa mở rộng quyền tiếp cận thông tin và bảo đảm an ninh, an toàn dữ liệu. Theo đó, cần “mở rộng nhưng không để bị lợi dụng; minh bạch nhưng không làm suy yếu bảo mật; đơn giản cho người dân nhưng chặt chẽ trong trách nhiệm của cơ quan nhà nước”. Nếu thực hiện tốt, luật không chỉ giúp người dân tiếp cận thông tin thuận lợi hơn mà còn góp phần xây dựng nền hành chính minh bạch, trách nhiệm giải trình cao, hiện đại và an toàn hơn.

Để luật đi vào cuộc sống, vấn đề đặt ra là phải bảo đảm tính khả thi, nhất là ở cấp cơ sở. Các đại biểu đề nghị quy định rõ đầu mối cung cấp thông tin tại cấp tỉnh, cấp xã; công khai để người dân dễ dàng tiếp cận; tránh tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm. Đồng thời, cần quy định chặt chẽ về việc gia hạn, từ chối cung cấp thông tin phải thông báo trước, nêu rõ lý do và có cơ chế giám sát việc thực thi.