Bảo đảm tính thống nhất, khả thi trong thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội

Các kiến nghị trên được ĐBQH Nguyễn Ngọc Hà (Quảng Trị) đưa ra khi thảo luận tại Tổ 4 (gồm Đoàn ĐBQH TP. Đồng Nai và các tỉnh Quảng Trị, Điện Biên).

Quy định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp nền tảng trong đóng BHXH

Cơ bản nhất trí với sự cần thiết sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội nhằm đồng bộ với việc sắp xếp tổ chức bộ máy, thực hiện chính quyền địa phương hai cấp và chuyển đổi số, đại biểu Nguyễn Ngọc Hà ghi nhận dự thảo đã cắt giảm mạnh các quy định về hồ sơ, thủ tục, đồng thời phân công lại trách nhiệm quản lý nhà nước. Tuy nhiên, một số nội dung cần tiếp tục được rà soát, hoàn thiện để bảo đảm tính thống nhất và khả thi khi triển khai.

ĐBQH Nguyễn Ngọc Hà (Quảng Trị) phát biểu. Ảnh: Lâm Hiển

Về đối tượng tham gia BHXH, đại biểu đánh giá việc mở rộng sang người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số là hướng đi đúng. Tuy nhiên, dự thảo chưa có tiêu chí khung về thu nhập, thời gian làm việc và trách nhiệm của doanh nghiệp nền tảng. Do đó, đại biểu đề nghị luật hóa các tiêu chí này, đồng thời quy định rõ trách nhiệm khấu trừ, đóng thay của doanh nghiệp nền tảng để bảo đảm tính khả thi.

Liên quan đến việc chuyển các quy định về hồ sơ, thủ tục từ Luật xuống nghị định, đại biểu cho rằng chủ trương này phù hợp với yêu cầu xây dựng luật khung, song cần có quy định chuyển tiếp để tránh phát sinh khoảng trống pháp lý.

Theo đại biểu, các quy định về hồ sơ hiện nằm trong Luật sẽ hết hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Nếu nghị định ban hành chậm, việc giải quyết các chế độ BHXH có nguy cơ phát sinh khoảng trống pháp lý. Vì vậy, đại biểu đề nghị tiếp tục áp dụng các quy định hiện hành cho đến khi nghị định mới có hiệu lực; đồng thời rà soát, hoàn chỉnh câu chữ tại các điều khoản được sửa đổi. Đơn cử, Điều 82 mới chỉ đề cập “nguyện vọng” thay đổi nơi nhận lương hưu mà chưa xác định rõ hệ quả pháp lý.

Đối với hành vi chậm đóng, trốn đóng BHXH, đại biểu lưu ý thời hạn kê khai, đăng ký tham gia là căn cứ xác định hành vi trốn đóng, có liên quan đến việc xử lý hình sự theo Điều 216 Bộ luật Hình sự. Do đó, thay vì giao Chính phủ quy định, đại biểu đề nghị giữ thời hạn này ngay trong Luật nhằm bảo đảm tính ổn định, minh bạch.

Về chuyển đổi số và bảo vệ dữ liệu, đại biểu cho rằng sổ BHXH điện tử, chi trả qua tài khoản là xu hướng tất yếu, song cần tính đến điều kiện tiếp cận của người cao tuổi, đồng bào vùng sâu, biên giới, hải đảo. Theo đó, cần khẳng định quyền lựa chọn hình thức nhận lương hưu, trợ cấp của người thụ hưởng.

Đối với dữ liệu BHXH của quân đội, công an, cơ yếu có yếu tố bí mật nhà nước, đại biểu đề nghị bổ sung quy định riêng về quản lý dữ liệu của lực lượng vũ trang do Bộ Quốc phòng, Bộ Công an quản lý; đồng thời bảo đảm việc kết nối dữ liệu tuân thủ pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước.

Đề cập tổ chức bộ máy và trách nhiệm quản lý nhà nước, đại biểu Nguyễn Ngọc Hà cho biết, lĩnh vực BHXH hiện có sự tham gia quản lý của 3 bộ: Bộ Nội vụ về chính sách; Bộ Tài chính về quỹ và cơ quan BHXH; Bộ Y tế về trợ cấp hưu trí xã hội. Nếu không xác định rõ cơ chế phối hợp, quá trình thực hiện có thể phát sinh chồng chéo.

Đại biểu cũng lưu ý thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần hai chưa được xác định rõ, nhất là đối với BHXH Bộ Quốc phòng và BHXH Công an nhân dân. Từ đó, đề nghị quy định cụ thể cơ quan chịu trách nhiệm cuối cùng, cơ chế phối hợp liên bộ và bổ sung điều riêng về trách nhiệm của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an.

Nghiên cứu cơ chế nghỉ hưu trước tuổi đối với người đóng BHXH lâu năm

Liên quan đến chính sách nghỉ hưu, đại biểu Nguyễn Ngọc Hà đề cập thực trạng nhà giáo “đủ năm đóng, thiếu tuổi nghỉ”. Theo đại biểu, trong khi thời gian đóng BHXH tối thiểu để hưởng lương hưu đã giảm từ 20 năm xuống 15 năm, tuổi nghỉ hưu vẫn tăng dần theo lộ trình. Hai điều kiện vận động ngược chiều này đặt ra vấn đề đối với những người tham gia BHXH từ sớm, đặc biệt trong ngành giáo dục, nơi phần lớn giáo viên bắt đầu công tác ở độ tuổi 20 - 22.

Toàn cảnh thảo luận tại Tổ 4. Ảnh: Lâm Hiển

Dẫn chứng trường hợp một nữ giáo viên mầm non, tiểu học đã có 30 năm đóng BHXH khi mới 52 tuổi nhưng còn phải đứng lớp thêm khoảng 8 năm; một nam giáo viên có 35 năm đóng BHXH khi 57 tuổi vẫn phải công tác thêm khoảng 5 năm mới đến tuổi nghỉ hưu, đại biểu cho rằng cần có cơ chế phù hợp đối với những người đã đóng BHXH nhiều năm nhưng chưa đủ tuổi nghỉ hưu.

Theo đại biểu, nếu muốn nghỉ hưu trước tuổi theo diện suy giảm khả năng lao động, người lao động phải qua giám định và bị trừ tỷ lệ hưởng lương hưu. Điều này đặt ra vấn đề về sự công bằng đối với người đã đóng BHXH nhiều năm, đồng thời tạo áp lực về sức khỏe đối với giáo viên lớn tuổi, làm chậm quá trình trẻ hóa đội ngũ, trong khi giáo viên trẻ thiếu cơ hội vào nghề.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Hà cho biết, Luật Nhà giáo đã mở ra cơ chế nghỉ hưu sớm không bị trừ tỷ lệ hưởng lương hưu đối với giáo viên mầm non, nhưng chưa áp dụng cho các cấp học khác. Theo đại biểu, việc duy trì lộ trình tuổi nghỉ hưu chung là cần thiết để bảo đảm cân đối quỹ BHXH, song cũng cần nghiên cứu cơ chế phù hợp đối với những người đã có thời gian cống hiến lâu năm.

Từ thực tiễn đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định cho phép lao động nữ có đủ 30 năm, lao động nam có đủ 35 năm đóng BHXH được tự nguyện nghỉ hưu trước tuổi tối đa 5 năm mà không bị trừ tỷ lệ hưởng lương hưu. Có thể thí điểm cơ chế này đối với giáo viên tiểu học, đánh giá tác động đến quỹ BHXH trước khi xem xét mở rộng.

Bên cạnh các nội dung chính sách, đại biểu đề nghị rà soát kỹ thuật văn bản, trong đó có việc sửa số hiệu Luật Thanh tra tại phần đầu dự thảo thành 84/2025/QH15 để thống nhất với chú thích.

Nhấn mạnh BHXH là trụ cột của hệ thống an sinh xã hội, gắn với niềm tin của hàng chục triệu người lao động, đại biểu Nguyễn Ngọc Hà đề nghị Ban soạn thảo tiếp thu, hoàn thiện dự thảo Luật, bảo đảm các quy định chặt chẽ, khả thi và đi vào cuộc sống.