Báo động rác thải nhựa từ đơn hàng trực tuyến

Các đơn hàng trực tuyến được đóng gói với rất nhiều lớp gói, bọc từ ni lông.

Hệ lụy từ một gói hàng nhiều lớp bọc

Chuẩn bị đón Tết, nhu cầu mua sắm của người dân tăng mạnh. Chỉ bằng vài cú nhấp chuột là một đơn hàng dễ dàng được đặt thành công, thanh toán thuận lợi và được giao hàng nhanh chóng. Sự bùng nổ của thương mại điện tử kéo theo sự gia tăng nhanh chóng của việc sản xuất, tiêu thụ các loại bao bì đóng gói hàng. Chị Nguyễn Vân Khánh (phường Khương Đình) cho biết: “Chuẩn bị đón Tết nên tôi mua sắm nhiều vật dụng, quần áo, giày dép cho cả gia đình. Số lượng ni lông bọc các loại hàng nhiều khủng khiếp nhưng lại không thể tái sử dụng được, phải gom riêng vào một chỗ để gửi đến các nơi tái chế”.

Thông thường, hàng hóa khi được đóng gói sẽ được bọc bằng hai hoặc ba lớp để bảo đảm đến tay người tiêu dùng một cách an toàn, tránh việc nứt, vỡ, móp méo trong quá trình vận chuyển. Với những mặt hàng dễ vỡ, đòi hỏi đóng gói kỹ lưỡng hơn với rất nhiều lớp bọc kín từ ni lông, mút xốp, đến các loại màng bọc hạt nổ, túi đệm khí chống sốc, hộp các tông, bìa đệm hàng, giấy chèn hàng, băng dính,... Tuy nhiên, nhiều khi các mặt hàng được đóng gói quá kỹ dẫn tới việc sử dụng bao bì nhiều hơn mức cần thiết, làm tăng cao lượng rác thải, trong khi đây hầu hết đều là những bao bì dùng một lần nhưng lại thuộc loại rác thải khó phân hủy.

Theo báo cáo của Tổ chức quốc tế về Bảo tồn thiên nhiên (WWF), năm 2023, ngành thương mại điện tử ở Việt Nam sử dụng khoảng 332.000 tấn bao bì, trong đó khoảng 170.000 tấn là bao bì nhựa các loại. Con số này cho thấy quy mô sử dụng bao bì với thành phần vật liệu, dụng cụ nhựa trong đóng gói là rất cao. Với tốc độ tăng trưởng trung bình trên 25% mỗi năm, đến năm 2030, quy mô thương mại điện tử ở Việt Nam có thể gấp 4,7 lần hiện tại và lượng rác thải nhựa từ thương mại điện tử có thể lên tới 800.000 tấn.

Bên cạnh những kết quả tích cực, sự phát triển thần tốc của thương mại điện tử kéo theo nhiều hệ lụy, trong đó có những tác động tiêu cực tới môi trường. Theo báo cáo của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), có 5 tác động tiêu cực chính, đó là sử dụng nhiều vật liệu cho bao bì đóng gói và dụng cụ khó phân hủy; việc sản xuất và giao hàng khiến tiêu thụ nhiều năng lượng hơn; sự tiện lợi và dễ dàng đặt mua hàng dẫn đến tiêu dùng thái quá, lãng phí tài nguyên và phát sinh nhiều rác thải; những hoạt động của dịch vụ hoàn tất đơn hàng như lưu kho, phân loại hàng hóa, chuyển phát và hoàn trả sản phẩm phải sử dụng ở quy mô lớn dịch vụ vận tải, từ đó dẫn đến tăng mật độ giao thông, tiếng ồn và khí thải carbon; dịch vụ gọi đồ ăn công nghệ phát sinh nhiều rác thải nhựa.

Hướng tới thương mại điện tử bền vững

Đặt mua hàng trực tuyến, hầu hết người tiêu dùng hiện chỉ quan tâm đến chất lượng hàng hóa, giá cả và tốc độ giao hàng. Do chi phí thấp, nhẹ, khó hư hỏng và tiện lợi trong sử dụng nên đa số các hộ kinh doanh nhỏ lẻ chọn vật liệu ni lông để đóng gói, mà chưa có sự quan tâm đúng mức đến mức độ ảnh hưởng tới môi trường. Hệ quả là mỗi ngày một khối lượng lớn bao bì nhựa sau các đơn hàng trực tuyến phải thải bỏ ra môi trường, đã và đang đặt ra bài toán cấp thiết về phát triển bền vững cho ngành thương mại điện tử.

Theo Tiến sĩ Đỗ Thị Kim Anh, Viện Địa lý nhân văn và phát triển bền vững (Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam), rác thải nhựa hiện là một trong những thách thức môi trường nghiêm trọng nhất. Những vật liệu rất quen thuộc như túi ni lông, xốp, màng nhựa hay băng dính mang lại sự tiện lợi trước mắt, nhưng khi thải ra môi trường lại tồn tại hàng trăm, thậm chí hàng nghìn năm. Chúng gây ô nhiễm đất, nguồn nước, sông biển và làm suy thoái hệ sinh thái. Điều đáng lo ngại là rác nhựa không biến mất, mà phân rã thành các hạt vi nhựa và chất hóa học nguy hại, xâm nhập vào chuỗi thực phẩm và đi thẳng vào cơ thể con người. Đây là mối nguy âm thầm, lâu dài đối với sức khỏe cộng đồng.

“Ở góc độ xã hội, rác thải nhựa không chỉ làm mất mỹ quan đô thị, ảnh hưởng đến chất lượng sống, mà còn tạo gánh nặng lớn cho hệ thống thu gom, xử lý rác và ngân sách nhà nước. Nhiều địa phương đang phải chi trả chi phí rất cao để xử lý hậu quả của rác thải nhựa, trong khi nguyên nhân chủ yếu lại đến từ thói quen tiêu dùng của cuộc sống hiện đại, dùng một lần rồi bỏ”, Tiến sĩ Đỗ Thị Kim Anh nói.

Hiện một số doanh nghiệp đã bắt đầu triển khai các giải pháp “xanh” như sử dụng bao bì tái chế, tối giản lớp đóng gói… Tuy nhiên, những nỗ lực này còn như “muối bỏ bể” so với quy mô của thị trường. Theo Tiến sĩ Đỗ Thị Kim Anh, để giải quyết khủng hoảng rác thải nhựa từ thương mại điện tử, không thể chỉ dừng ở việc thu gom hay kêu gọi người dân không xả rác. Điều quan trọng hơn là phải thay đổi mô hình sản xuất và tiêu dùng bền vững. Cần giảm mạnh các sản phẩm nhựa dùng một lần, thúc đẩy các vật liệu thân thiện với môi trường, buộc doanh nghiệp chịu trách nhiệm với toàn bộ vòng đời sản phẩm, đồng thời thực hiện phân loại rác tại nguồn và đầu tư công nghệ tái chế hiện đại. Cùng với đó là tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cộng đồng, thực thi pháp luật về quản lý rác thải.

Chỉ khi rác thải nhựa được nhìn nhận như một bài toán cần giải quyết để phát triển bền vững, chứ không chỉ là vấn đề vệ sinh môi trường, thì chúng ta mới có thể tạo ra sự chuyển biến tích cực và lâu dài.

Hạ Yến