Bao giờ thế giới mới có vaccine chống chủng Ebola mới?

Ebola là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do virus Ebola gây ra.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), số ca tử vong do đợt bùng phát Ebola hiện nay đã vượt 220 trường hợp kể từ khi dịch được công bố vào giữa tháng 5. Trong bối cảnh dịch bệnh lan nhanh hơn khả năng kiểm soát của lực lượng y tế tại chỗ, các cuộc họp khẩn liên tục được tổ chức nhằm tìm giải pháp ứng phó. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có vaccine nào được cấp phép hoặc bước vào thử nghiệm lâm sàng để phòng chủng Bundibugyo.

Khác với chủng Ebola Zaïre từng gây ra các đợt dịch lớn tại châu Phi và đã có vaccine hỗ trợ kiểm soát dịch bệnh, Bundibugyo là biến thể ít được nghiên cứu hơn do trước đây hiếm khi gây bùng phát trên diện rộng. Điều này khiến giới khoa học phải đối mặt với nhiều thách thức khi dịch bệnh bất ngờ quay trở lại.

Trước yêu cầu cấp bách hiện nay, nhiều nhóm nghiên cứu đang tìm cách điều chỉnh các công nghệ vaccine Ebola hiện có để ứng phó với chủng virus mới. Một hướng tiếp cận được quan tâm là thay thế protein bề mặt của vaccine Ebola trước đây bằng glycoprotein đặc trưng của Bundibugyo nhằm kích hoạt phản ứng miễn dịch chống lại virus. Dù được đánh giá có tiềm năng, quá trình phát triển vaccine vẫn cần trải qua các bước nghiên cứu, thử nghiệm an toàn và đánh giá hiệu quả trước khi có thể đưa vào sử dụng.

Bên cạnh đó, công nghệ mRNA – nền tảng từng tạo bước đột phá trong đại dịch COVID-19 – cũng đang được nghiên cứu cho mục tiêu phòng ngừa Bundibugyo. Một số dự án hợp tác giữa các trường đại học châu Âu và doanh nghiệp công nghệ sinh học đã được triển khai, song các chuyên gia cho rằng vẫn còn khoảng cách đáng kể từ nghiên cứu trong phòng thí nghiệm đến ứng dụng thực tế.

Trong khi chưa có vaccine đặc hiệu, giới khoa học cũng xem xét khả năng sử dụng các vaccine Ebola hiện có nhằm tạo ra hiệu quả bảo vệ chéo đối với chủng Bundibugyo. Một số thử nghiệm trên động vật đã ghi nhận kết quả bước đầu, dù hiệu quả thực tế trên người vẫn cần được đánh giá thêm.

Xa hơn, nhiều nhà khoa học đang hướng tới mục tiêu phát triển vaccine có khả năng bảo vệ trước nhiều chủng Ebola khác nhau, thậm chí cả các loại filovirus nguy hiểm khác như Marburg. Một số nghiên cứu đã ghi nhận phản ứng miễn dịch tích cực trên động vật thí nghiệm khi kết hợp glycoprotein của nhiều chủng virus trong cùng một vaccine, song hiệu quả bảo vệ trên người vẫn chưa được khẳng định.

Theo các chuyên gia, đợt bùng phát dịch lần này cũng phản ánh thực tế rằng những căn bệnh chủ yếu xuất hiện tại các quốc gia nghèo thường chưa nhận được sự đầu tư nghiên cứu tương xứng trước khi khủng hoảng xảy ra. Bundibugyo từng không được xem là ưu tiên hàng đầu của các hãng dược, khiến thế giới gần như phải bắt đầu lại từ đầu khi dịch bệnh bùng phát.

Trong bối cảnh vaccine chưa thể sớm xuất hiện, các biện pháp như cách ly người bệnh, truy vết các trường hợp tiếp xúc và nâng cao nhận thức cộng đồng vẫn đóng vai trò then chốt trong kiểm soát dịch. Cuộc chạy đua phát triển vaccine Bundibugyo vì thế không chỉ là bài toán khoa học, mà còn là phép thử đối với khả năng ứng phó của thế giới trước những mối đe dọa dịch bệnh mới trong tương lai.