Bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ: Thành quả đến từ những chính sách đúng đắn
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo, sở hữu trí tuệ đang trở thành trụ cột của mô hình tăng trưởng mới.
Với Việt Nam, việc đẩy mạnh bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ không chỉ là yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế mà còn là điều kiện then chốt để chuyển hóa tri thức thành nguồn lực phát triển, hiện thực hóa các định hướng lớn từ Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Tiệm cận chuẩn mực quốc tế
Lãnh đạo Hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Thành phố Hồ Chí Minh trình bày giải pháp sử dụng tem AI phát hiện hàng giả. Ảnh: Linh Sơn/TTXVN
Trong những năm qua, hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ của Việt Nam được xây dựng theo lộ trình rõ ràng, có kế thừa và phát triển. Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, có hiệu lực ngày 1/7/2006 là dấu mốc quan trọng, lần đầu tiên thiết lập một khung pháp lý tương đối đầy đủ cho việc xác lập, bảo hộ và thực thi quyền. Đây được coi là bước đi mang tính nền tảng trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế. Tiếp theo đó, Luật Sở hữu trí tuệ tiếp tục được sửa đổi vào các năm 2009, 2019, 2022 luôn theo hướng tiệm cận chuẩn mực quốc tế, đồng thời cập nhật với thực tiễn phát triển trong nước.
Gần đây nhất, ngày 10/12/2025, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ (Luật số 131/2025/QH15), có hiệu lực từ ngày 1/4/2026. Luật sửa đổi năm 2025 tiếp tục đặt trọng tâm vào cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính và thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động sở hữu trí tuệ. Thời gian xử lý đơn sở hữu công nghiệp được rút ngắn đáng kể: Thẩm định nội dung đơn sáng chế giảm từ 18 tháng xuống còn 12 tháng; đơn nhãn hiệu từ 9 tháng xuống còn 5 tháng; đơn kiểu dáng công nghiệp từ 7 tháng xuống 5 tháng; thời gian công bố đơn giảm từ 2 tháng xuống còn 1 tháng.
Đặc biệt, Luật đã bổ sung cơ chế thẩm định nhanh đơn đăng ký sáng chế, nhãn hiệu trong thời hạn 3 tháng khi đáp ứng các điều kiện nhất định - một cơ chế mà hiện chỉ rất ít quốc gia áp dụng. Cùng với đó, yêu cầu chuyển đổi số toàn diện được đặt ra, bao gồm việc ứng dụng công nghệ mới, trí tuệ nhân tạo trong xử lý đơn, đơn giản hóa quy trình và tăng cường hậu kiểm. Đây là bước đi quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của xã hội đối với dịch vụ sở hữu trí tuệ.
Không chỉ dừng lại ở cải cách thủ tục, Luật sửa đổi năm 2025 còn mở rộng phạm vi bảo hộ đối với một số đối tượng mới, như kiểu dáng công nghiệp của phần không tách rời sản phẩm, hay sản phẩm phi vật lý như giao diện đồ họa, biểu tượng (icon). Quyền tác giả cũng được bảo hộ đối với tín hiệu cáp mang chương trình được mã hóa.
Đặc biệt, lần đầu tiên các vấn đề liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) được đề cập rõ trong luật. Theo đó, việc khai thác dữ liệu để huấn luyện AI được cho phép nhưng phải bảo đảm không xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu. Đồng thời, luật khẳng định chỉ bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với đối tượng do con người tạo ra, từ chối cấp văn bằng nếu xác định chủ thể sáng tạo không phải con người. Những quy định này thể hiện nỗ lực của Việt Nam trong việc bắt kịp xu hướng toàn cầu, đồng thời giải quyết các thách thức mới phát sinh trong kỷ nguyên số.
Chính sách đúng đắn đã cho ra những "trái ngọt". Theo ông Lưu Hoàng Long, Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, trong giai đoạn 2021–2025, Việt Nam tiếp nhận trên 423.000 đơn sở hữu công nghiệp, tăng 26,5% so với giai đoạn trước; xử lý trên 436.000 đơn, tăng 69%; cấp trên 255.000 văn bằng bảo hộ, tăng 55,4%. Riêng năm 2025, hơn 250.900 đơn đã được xử lý và hơn 83.300 văn bằng được cấp, qua đó cơ bản giải quyết tình trạng tồn đọng kéo dài nhiều năm.
Cùng với đó, số đơn đăng ký sáng chế của các tổ chức, cá nhân trong nước tăng 36%, trong khi số văn bằng được cấp tăng tới 134,2%, vượt xa mục tiêu đề ra. Điều này cho thấy năng lực sáng tạo của đất nước đang từng bước được nâng lên và chuyển hóa thành tài sản trí tuệ có giá trị. Sở hữu trí tuệ giờ đây đã trở thành một mắt xích trong chuỗi giá trị đổi mới sáng tạo.
Thanh long Chợ Gạo của tỉnh Đồng Tháp đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp bảo hộ nhãn hiệu tập thể. Ảnh: Hữu Chí/TTXVN
Thể chế chính sách về sở hữu trí tuệ ngày càng hoàn thiện
Trong chuyến thăm và làm việc tại Việt Nam từ ngày 25-26/9/2025 của Tổng Giám đốc Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) Daren Tang, ông đã chia sẻ quan điểm về sở hữu trí tuệ trong bối cảnh hiện nay. Theo ông Daren Tang, trước đây, bảo hộ sở hữu trí tuệ chủ yếu dừng ở việc đăng ký và bảo vệ quyền. Như vậy chưa đủ. Điều quan trọng là phải thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ, biến sáng chế, ý tưởng thành sản phẩm, dịch vụ và giá trị kinh tế cụ thể. Đây cũng chính là hướng tiếp cận mà WIPO đang hợp tác cùng Việt Nam. WIPO muốn tạo ra lộ trình để ý tưởng thực sự đi ra thị trường, góp phần thúc đẩy tăng trưởng. Trong cách tiếp cận mới này, quyền sở hữu trí tuệ không còn là câu chuyện liên quan đến quy định, mà trở thành hệ sinh thái, gắn kết các trường đại học, viện nghiên cứu với doanh nghiệp, từ startup đến tập đoàn lớn.
Cũng theo ông Daren Tang, đổi mới sáng tạo như một con sông chảy từ núi ra biển. Đầu nguồn chính là các hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) mà Việt Nam đang đầu tư. Đầu tư càng nhiều, dòng chảy càng mạnh. Tuy nhiên, để con sông này chảy suôn sẻ và hài hòa, cần có hệ thống hỗ trợ, giúp những ý tưởng của người Việt đi đúng hướng, trở thành điển hình không chỉ trong khu vực mà còn trên thế giới. Quyền sở hữu trí tuệ không chỉ là vấn đề pháp lý mà sẽ trở thành cầu nối, một phần của hệ sinh thái phát triển.
Tổng Giám đốc Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới Daren Tang giao lưu với học sinh, sinh viên Việt Nam. Ảnh: Hoàng Hiếu/TTXVN
Như vậy, Việt Nam đang đi đúng hướng khi Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi ) 2025 đã bước đầu thiết lập khung chính sách để quyền sở hữu trí tuệ có thể trở thành tài sản trong các giao dịch dân sự, thương mại và đầu tư; đồng thời đặt nền móng cho việc hình thành thị trường định giá và trung gian tài sản trí tuệ.
Không thể phủ nhận, trong bối cảnh thương mại điện tử và môi trường số phát triển nhanh, các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn còn diễn biến phức tạp với nhiều phương thức ngày càng tinh vi. Tuy nhiên, đây là thách thức phổ biến, không chỉ riêng tại Việt Nam mà cả trong khu vực và trên thế giới. Điều cần nhìn nhận là thể chế chính sách về sở hữu trí tuệ của Việt Nam ngày càng hoàn thiện; năng lực xử lý và thực thi cũng được nâng lên. Vai trò của sở hữu trí tuệ đang dịch chuyển từ bảo vệ quyền sang tạo lập giá trị và thương mại hóa tài sản trí tuệ.
Tổng Giám đốc Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới Daren Tang tham quan các gian trưng bày các sáng kiến, thành tựu khoa học. Ảnh: Hoàng Hiếu/TTXVN
Trong bối cảnh hiện nay, cách tiếp cận của Việt Nam đối với lĩnh vực sở hữu trí tuệ không chỉ góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể mà còn tạo nền tảng để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, hướng tới một mô hình tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo; phù hợp với những giá trị mà toàn cầu đang hướng tới.
Tin nóng
Với lợi thế rõ nét về vị trí địa lý và hệ thống cảng biển, tài chính hàng hải được xác định là một trong bốn trụ cột quan trọng trong định hướng xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC).
Các trạm xăng đang phải phân phối nhiên liệu theo định mức. Bệnh viện cạn kiệt vật tư y tế. Người dân tích trữ túi nhựa, còn các nhà máy đối mặt với tình trạng thiếu bao bì. Tất cả những điều đó đang diễn ra ở châu Á. Nhưng điều đó có thể sẽ nhanh chóng trở thành vấn đề đối với nước Mỹ, bởi khoảng một nửa hàng hóa người Mỹ mua có nguồn gốc từ châu Á.
Khi mô hình vang vỉa dần bão hòa, các wine bar tại Hà Nội bắt đầu chi mạnh tay cho bếp và menu, chuyển từ bán đồ uống sang xây dựng một trải nghiệm ẩm thực hoàn chỉnh hơn.
Sự chênh lệch giàu nghèo được thể hiện qua tính toán của báo cáo: một tỷ phú trung bình chỉ cần chưa đầy 2 giờ để kiếm được số tiền tương đương cả năm lương của một người lao động hạng trung.
Một trong những thông tin được dư luận quan tâm nhất tuần qua là Chính phủ đã ban hành Nghị định 141/2026/NĐ-CP ngày 29/4 nâng gấp đôi ngưỡng doanh thu miễn thuế cho hộ kinh doanh lên 1 tỷ đồng có hiệu lực từ đầu năm nay. Động thái này vừa giảm gánh nặng tuân thủ, vừa tạo 'đòn bẩy' thúc đẩy chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp.
Phường Tây Tựu (Hà Nội) đang tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, trong đó chú trọng chuyển đổi số, tạo việc làm và nâng cao chất lượng đời sống người dân.
Tin mới
Đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp không chỉ là xu thế tất yếu, mà còn là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Việc khơi dậy tinh thần khởi nghiệp trong học sinh, sinh viên vì thế mang ý nghĩa chiến lược lâu dài, góp phần hình thành thế hệ trẻ năng động, dám nghĩ, dám làm.
Chính phủ giao cho Bộ Nội vụ chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan ngang bộ tham mưu ban hành Nghị định về tổ chức hoạt động của thôn, tổ dân phố và một số chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố.
Theo Đề án phát triển kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam, các mục tiêu giảm phát thải được cụ thể hóa rõ ràng, hướng tới giảm ít nhất 15% cường độ phát thải khí nhà kính trên GDP vào năm 2030 so với năm 2014. Để hiện thực hóa mục tiêu này, việc hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp được xem là yếu tố then chốt.
Bộ Tài chính đề xuất bỏ điều kiện kinh doanh đối với 58 ngành, nghề trong nhiều lĩnh vực như tài chính, tư pháp, xây dựng, giáo dục, giao thông vận tải và nông nghiệp nhằm giảm điều kiện kinh doanh và đẩy nhanh sang cơ chế hậu kiểm.
Theo báo cáo của BofA, giá nhiên liệu cao tiêu tốn của người dân Mỹ khoảng 19 tỷ USD và chi phí năng lượng tăng vọt đã làm suy giảm đáng kể hiệu quả kích cầu tiêu dùng từ các chính sách tài khóa.
Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đã ký Quyết định số 779/QĐ-TTg ngày 2/5 ban hành Kế hoạch quốc gia phòng, chống các bệnh cúm gia cầm, lở mồm long móng và dịch tả lợn châu Phi, giai đoạn 2026 – 2030.
Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Luật Thương mại điện tử nhằm bảo đảm tổ chức thực hiện kịp thời, thống nhất, hiệu quả trên phạm vi cả nước. Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15 được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 10-12-2025, có hiệu lực từ ngày 1-7-2026.
Giá vàng thế giới hôm nay (2/5) tiếp đà giảm nhẹ do chịu sức ép từ giá năng lượng tăng cao, giao dịch ở mức 4.613,4 USD/ounce. Trong nước, giá vàng miếng, vàng nhẫn SJC đi ngang do thị trường đang trong kỳ nghỉ lễ dài ngày từ 30/4 đến hết ngày 3/5, niêm yết lần lượt ở mức 166 triệu đồng/lượng và 165,5 triệu đồng/lượng.