Báo Pháp: Công nghiệp quốc phòng Ukraine 'trỗi dậy', Nga vẫn áp đảo về tiềm lực

Ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine đang hồi sinh ngay giữa cuộc xung đột với Nga. Chỉ trong vài năm, đã có hàng trăm doanh nghiệp tư nhân tham gia sản xuất máy bay không người lái, xuồng không người lái, tên lửa, hệ thống tác chiến điện tử và nhiều loại vũ khí khác, tạo nên một hệ sinh thái quốc phòng năng động hơn nhiều so với trước xung đột.

Binh sĩ Ukraine chuẩn bị phóng một máy bay không người lái (UAV) tại tỉnh Kharkiv, ngày 24/9/2025. (Nguồn: Getty Images)

Một mô hình công nghiệp quốc phòng kiểu mới

Trong 4 năm qua, khu vực quốc phòng tư nhân Ukraine mới là nơi thu hút sự chú ý đặc biệt của các nhà đầu tư và truyền thông quốc tế, thay vì các tập đoàn quốc phòng nhà nước. Những mắt xích của nền công nghiệp thời chiến đã phát triển thành công và đưa vào sản xuất quy mô lớn nhiều công nghệ đang làm thay đổi cách thức tác chiến, nổi bật là các hệ thống không người lái, với bước “nhảy vọt” chỉ trong một thời gian rất ngắn.

Trên chiến trường, máy bay không người lái (UAV) đã trở thành tâm điểm ngay từ năm 2022, từ chỗ chủ yếu phục vụ trinh sát, nhanh chóng được sử dụng cho các nhiệm vụ tấn công. Từ năm 2023, UAV cảm tử góc nhìn thứ nhất (FPV) và các loại UAV mang bom có kích thước, tải trọng lớn hơn được triển khai rộng rãi và trở thành một trong những loại vũ khí gây thương vong nhiều nhất trong xung đột. Thống kê sơ bộ cho thấy, “thành tích” của UAV chiếm 60–80% số thương vong trên chiến trường vào năm 2024 và làm thay đổi sâu sắc chiến thuật tác chiến.

UAV cỡ nhỏ không đòi hỏi vốn lớn hay công nghệ quá phức tạp, nhiều doanh nghiệp mới đã nhanh chóng nhập cuộc. Nếu tháng 1/2022, Ukraine chỉ có 7 doanh nghiệp sản xuất UAV, đến tháng 10/2024, con số này là hơn 250 và đạt công suất lên tới 2 triệu chiếc, thậm chí 4 triệu chiếc vào cuối năm 2025.

Chính nhờ khu vực tư nhân, Ukraine từng có lợi thế về số lượng UAV so với Nga trong các năm 2023 và 2024.

Giới phân tích quốc tế cho biết, ngành sản xuất UAV đã giúp Ukraine hình thành năng lực tấn công tầm trung và tầm xa vào sâu trong lãnh thổ Nga. Thậm chí, không chỉ trên chiến trường, tấn công bằng UAV giúp Kiev mở rộng không gian tác chiến, hướng mục tiêu sang suy giảm nền tảng kinh tế và quân sự của đối phương.

Sang năm 2026, Kiev đã có khả năng thường xuyên đánh vào các cơ sở quân sự, tuyến hậu cần, cơ sở năng lượng và công nghiệp cách xa chiến trường hàng trăm, thậm chí hàng nghìn km. Xu hướng này đặc biệt rõ nét từ cuối tháng 6, khi Tổng thống Zelensky phê chuẩn “chiến dịch 40 ngày” nhằm gây sức ép buộc Moscow phải chấm dứt xung đột.

Theo số liệu của Kiev, trong nửa đầu năm 2026, các đơn vị Ukraine đã tấn công gần 700 mục tiêu tại Nga, riêng các cuộc tập kích vào cơ sở năng lượng từng làm gián đoạn tới 43% công suất lọc dầu của Moscow trong một số thời điểm.

Song UAV chỉ là một phần phát triển vượt bậc trong công nghiệp quốc phòng Ukraine. Họ còn sở hữu nhiều “năng lực mới” khác như, xuồng không người lái (USV) tác chiến trên biển có thể tấn công trực thăng, máy bay quân sự và tàu ngầm, tác chiến điện tử và robot… Trên mặt đất, các hệ thống không người lái cũng được phát triển nhanh chóng, đảm nhiệm đa dạng nhiệm vụ, từ vận chuyển vật tư, rải gỡ mìn và cả thay thế con người trong những nhiệm vụ nguy hiểm.

Bên cạnh các hệ thống không người lái, ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine còn mở rộng sang pháo binh, tác chiến điện tử, hệ thống định vị và tên lửa... Từng bước khôi phục năng lực quốc phòng bằng cách kết hợp công nghệ mới với những nền tảng sản xuất truyền thống, Ukraine đang hình thành một hệ sinh thái công nghiệp quốc phòng mới với khả năng rút ngắn khoảng cách đáng kể giữa nghiên cứu, sản xuất và thực địa.

Đặc điểm nổi trội trong mô hình công nghiệp quốc phòng “kiểu mới” của Ukraine là tốc độ đổi mới và khả năng sản xuất. Thay thế vai trò trung tâm của một số tập đoàn lớn với chu kỳ phát triển vũ khí kéo dài nhiều năm trong mô hình cũ là một hệ sinh thái phân tán hơn với hàng trăm doanh nghiệp nhỏ, nhưng có khả năng nhanh chóng thử nghiệm, sản xuất và cải tiến sản phẩm dựa trên phản hồi trực tiếp từ chiến trường.

Đối thủ có tiềm lực vượt trội

Trang areion24.news chuyên về địa chính trị, quan hệ quốc tế, ngoại giao và chiến lược quân sự đánh giá, cho dù đã có những bước tiến lớn, ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine vẫn phải đối mặt với rất nhiều thách thức trong cuộc đối đầu với Nga, một đối thủ có tiềm lực vượt trội.

Trong cuộc chạy đua đổi mới, lợi thế công nghệ rất hiếm khi tồn tại lâu. Một giải pháp mới, chẳng hạn từ UAV điều khiển bằng cáp quang đến các hệ thống chống UAV hay phương thức tác chiến điện tử đều có thể nhanh chóng bị đối phương đưa vào phân tích và tìm ra biện pháp thích nghi.

Điều này tạo ra một nghịch lý, lợi thế của Kiev nằm ở khả năng đổi mới nhanh, nhưng đối phương cũng có thể bắt kịp với tốc độ tương tự. Trong cuộc xung đột quân sự tiêu hao, một công nghệ tạo ưu thế trong vài tuần khó có thể mang lại những kết quả quyết định. Giá trị thực sự nằm ở khả năng liên tục đưa ra thế hệ công nghệ tiếp theo trước khi đối phương hoàn tất quá trình thích nghi. Cuộc xung đột vì thế không chỉ là cuộc đua giữa các loại vũ khí mà còn là cuộc đua giữa các chu kỳ đổi mới.

Thách thức thứ hai đối với công nghiệp quốc phòng Ukraine là quy mô sản xuất. Đối đầu với một nền tảng công nghiệp-quân sự rộng lớn, lâu đời và sở hữu lợi thế về quy mô của Nga, hệ sinh thái quốc phòng “kiểu mới” của Kiev bộc lộ rõ điểm yếu, khi hàng trăm doanh nghiệp nhỏ và độc lập, đổi mới rất nhanh nhưng lại rất khó mở rộng.

Thực tế, một nền công nghiệp tập trung hơn cho phép Moscow chuẩn hóa dây chuyền, dồn nguồn lực vào các mẫu chủ lực và nhanh chóng tăng sản lượng, tạo nên một khoảng cách đáng kể với đối phương. Năm 2026, Nga tiếp tục tăng mạnh sản lượng UAV tầm xa, đặt mục tiêu nâng sản lượng cả năm khoảng 40%, qua đó có thể tiến hành những đợt tập kích với hàng trăm, thậm chí hàng nghìn chiếc cùng lúc.

Thách thức thứ ba là khả năng bảo vệ chính ngành công nghiệp quốc phòng của Kiev. Khi năng lực sản xuất ngày càng trở thành yếu tố quyết định, các nhà máy quốc phòng đương nhiên trở thành mục tiêu ưu tiên của Nga. Vì thế, Ukraine ưu tiên mô hình sản xuất phân tán, với các dây chuyền được chia nhỏ, các khâu sản xuất được bố trí tách biệt, nhằm giảm nguy cơ bị tê liệt toàn bộ khi một cơ sở bị tấn công.

Tuy nhiên, lợi thế tiềm tàng của mô hình công nghiệp phân tán, cũng chính là điểm yếu lớn đối với khâu hậu cần, kiểm soát chất lượng và mở rộng sản xuất. Công nghiệp quốc phòng Ukraine vì thế chưa giải được “bài toán” cần vừa đủ lớn để đạt hiệu quả sản xuất, nhưng cũng vừa đủ phân tán để có thể sống sót sau các cuộc tập kích của đối phương.

Sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng bên ngoài là thách thức thứ tư đối với ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine. Ngay cả khi Kiev đã làm chủ được từ khâu thiết kế đến lắp ráp cuối cùng, nhưng dù chỉ một mắt xích bị gián đoạn vẫn có thể ảnh hưởng đến toàn bộ dây chuyền. Đây chính là một điểm yếu của Kiev, khi khả năng tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị vẫn là một điểm trừ của họ.

Vốn và nguồn lực vốn không chỉ là thách thức riêng đối với ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine. Thành công với mô hình công nghiệp quốc phòng kiểu mới, Kiev đã tăng năng lực sản xuất khoảng 50 lần kể từ khi xung đột với Moscow bùng nổ (2/2022), đạt công suất theo ước tính tự công bố là khoảng 50 tỷ USD và đáp ứng hơn một nửa nhu cầu vũ khí, trang thiết bị của lực lượng vũ trang. Tuy nhiên, để duy trì được quy mô này trong một nền kinh tế bị tàn phá không phải việc dễ dàng. Và càng khó khăn hơn nữa khi họ vẫn đang trong cuộc đối đầu quân sự với một đối thủ có nguồn lực, quy mô sản xuất và khả năng thích nghi lớn hơn.

Ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine đã thay đổi đáng kể từ cuộc xung đột quân sự. Từ một nền công nghiệp suy yếu, nước này đã hình thành một hệ sinh thái công nghiệp quân sự thực chiến.

Tuy nhiên, các chuyên gia của areion24.news đánh giá, sự hồi sinh đó có lẽ chưa đủ làm thay đổi tương quan công nghiệp quốc phòng với Nga. Về quy mô sản xuất, nguồn lực tài chính, nền tảng công nghiệp và khả năng duy trì một cuộc xung đột tiêu hao dài ngày, Nga vẫn vượt xa Ukraine. Lợi thế của Kiev nằm ở khả năng thích nghi và đưa công nghệ mới vào chiến trường nhanh chóng, nhưng lợi thế này khó phát huy đầy đủ nếu thiếu vốn, đơn hàng ổn định và nguồn cung linh kiện lâu dài.