Bảo quản, tu bổ, phục hồi tháp Chăm hàng trăm năm tuổi tại Đắk Lắk

Chứng tích cổ hấp dẫn du khách trong và ngoài nước

Tháp Nhạn là một tháp cổ Champa, nằm trên núi Nhạn thuộc trung tâm thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên (nay là phường Tuy Hòa, tỉnh Đắk Lắk). Tháp nằm ở bờ bắc sông Chùa, một phụ lưu của sông Đà Rằng, xây dựng vào khoảng thế kỷ XI.

Tháp Chạn tọa lạc tại phường Tuy Hòa, tỉnh Đắk Lắk bên bờ sông Chùa.

Người Kinh gọi là Tháp Chàm còn người Chăm gọi là Đền Kalan. Sau này, có thể vì núi hình cánh nhạn, hoặc nơi đây nhiều chim nhạn, nên cải thành tháp Nhạn và núi Nhạn.

Kiến trúc Tháp Nhạn gồm ba phần theo quan niệm của người Chăm, đại diện cho trần tục, tâm linh và thần linh. Trên đỉnh tháp là một trụ đá hình chóp nhọn, biểu tượng của linga. Đây cũng là phần duy nhất của tháp được làm bằng đá. Linga là sinh thực khí nam, tượng trưng cho thần Shiva, một trong ba vị thần tối cao của Ấn Độ giáo.

Tháp có bốn mặt được xây dựng đối xứng bằng gạch nung.

Nhiều giả thuyến cho rằng, người Chăm dựng tháp hoàn toàn bằng gạch, sau đó được nung lên nên xếp khít với nhau, không hề thấy mạch hồ lộ ra. Tháp có bốn mặt nhưng chỉ có một cửa vào duy nhất ở phía Đông, ba cửa còn lại đều bịt kín.

Tháp Nhạn là công trình kiến trúc nghệ thuật có giá trị lịch sử, trở thành biểu tượng văn hóa của tỉnh Phú Yên, nay là Đắk Lắk. Năm 1988, tháp Nhạn được công nhận là Di tích Kiến trúc - Nghệ thuật cấp Quốc gia.

Hằng năm, cứ vào rằm tháng Giêng Âm lịch, tháp Nhạn là nơi tổ chức Hội thơ Nguyên tiêu truyền thống

Hằng năm, cứ vào ngày rằm tháng Giêng Âm lịch, tháp Nhạn là nơi diễn ra Hội thơ Nguyên tiêu thu hút đông đảo giới văn nghệ sĩ tới ngâm vịnh, chia sẻ thơ ca. Đây cũng là dịp thu hút đông đảo du khách đến tham quan, trải nghiệm văn hóa.

Bà Suzy Falcon Buttery (du khách nước Úc) chia sẻ, tôi cùng 12 người bạn trong đoàn của tôi tự lái mô tô xuyên Việt, bắt đầu từ Tp. Hồ Chí Minh. Từ xa, tôi đã thấy ngọn tháp này đứng sừng sững và cổ kính, đầy tính biểu tượng và lịch sử. Tôi cùng đoàn ghé thăm, chụp ảnh và trò chuyện cùng người dân bản địa. Được biết, tháp này đã xây dựng từ nhiều thế kỷ trước, đầy thú vị.

Bà Suzy Falcon Buttery (du khách nước Úc) chụp ảnh và giao lưu cùng du khách Việt Nam.

Đưa tháp Nhạn thành trung tâm văn hóa, tín ngưỡng của tỉnh Đắk Lắk

Đến nay, tháp Nhạn vẫn giữ được nét cổ kính, uy nghiêm. Dù đã được tu bổ nhưng trải qua thời gian và tác động của các yếu tố ngoại cảnh, nhiều hạng mục tại Tháp Nhạn đang trong tình trạng xuống cấp, gạch bị mủn nát, xuất hiện các vết nứt trên thân tháp, sụt lún sân tháp…

Trước thực trạng đó, Phó Thủ tướng Chính phủ Mai Văn Chính ký Quyết định số 2838/QĐ-TTg phê duyệt nhiệm vụ lập Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia đặc biệt Tháp Nhạn, tỉnh Đắk Lắk.

Tháp Nhạn cần quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi để trở thành trung tâm văn hóa, tín ngưỡng của tỉnh Đắk Lắk

Phạm vi nghiên cứu lập quy hoạch có tổng diện tích hơn 10 ha, bao gồm địa giới hành chính của các phường Phú Yên, Tuy Hòa và Bình Kiến (thuộc Tp.Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên cũ). Diện tích khu vực bảo vệ di tích trên núi Nhạn hơn 3,2 ha, gồm khu vực bảo vệ 1 hơn 0,1 ha, diện tích còn lại là khu vực bảo vệ 2.

Việc lập quy hoạch nhằm mục tiêu đáp ứng yêu cầu bảo quản, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị di tích; làm cơ sở đầu tư xây dựng hạ tầng thiết yếu, dịch vụ phục vụ tham quan, du lịch, góp phần phát triển kinh tế địa phương; bảo tồn các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể gắn với di tích Tháp Nhạn thành địa điểm tiêu biểu về văn hóa Champa, đồng thời kết nối di tích Tháp Nhạn với hệ thống tháp Chăm ở miền Trung để tạo tuyến tham quan, nghiên cứu về văn hóa Chăm.

Nơi đây thu hút đông đảo du khách thập phương đến tham quan, là điểm đến hàng đầu khi đến với mảnh đất Phú Yên, nay là Đắk Lắk

Định hướng phát huy giá trị di tích tháp Nhạn gắn với phát triển du lịch bền vững thông qua liên kết không gian theo 3 trục: Liên kết về văn hóa lịch sử (kết nối Tháp Nhạn với nhà thờ Tuy Hòa, chùa Bảo Tịnh,...); Liên kết về sinh thái, văn hóa cộng đồng (kết nối Tháp Nhạn với núi Chóp Chài); Liên kết về vui chơi giải trí gắn du lịch biển (kết nối Tháp Nhạn với bãi biển Tuy Hòa, đường Bạch Đằng và các điểm lân cận khác).

Đối tượng nghiên cứu lập quy hoạch gồm: khu di tích kiến trúc – nghệ thuật Tháp Nhạn và không gian cảnh quan, môi trường sinh thái xung quanh; các giá trị di sản văn hóa vật thể, phi vật thể, tài liệu, hiện vật liên quan; các công trình văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng và cộng đồng dân cư sinh sống quanh chân núi Nhạn; các lễ hội truyền thống, sinh hoạt văn hóa – tín ngưỡng, phong tục tập quán và truyền thuyết dân gian.

Quy hoạch cần định hướng rõ kế hoạch, lộ trình và các giải pháp tổng thể trong công tác quản lý, đầu tư xây dựng, tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị di tích gắn với phát triển du lịch. Ngoài ra, quy hoạch cũng xem xét các yếu tố đô thị, kinh tế – xã hội, dân cư; điều kiện tự nhiên, khí hậu, môi trường sinh thái; hiện trạng hạ tầng kỹ thuật, sử dụng đất; các thể chế, chính sách liên quan và vai trò của di tích trong mối liên hệ vùng.

Quy hoạch phải phát huy giá trị di tích Tháp Nhạn, để trở thành một trong những trung tâm văn hóa, tín ngưỡng của tỉnh Đắk Lắk. Đây cũng sẽ là điểm du lịch văn hóa, sinh thái núi Nhạn gắn kết đô thị biển, các di tích lịch sử – văn hóa và danh lam thắng cảnh trên địa bàn, tạo nên chuỗi sản phẩm du lịch đặc trưng, góp phần thúc đẩy Tuy Hòa phát triển thành đô thị loại I trong tương lai.

Phạm Thảo Quyên