Bảo tàng Biên phòng - nơi lưu giữ ký ức biên cương

Một số hình ảnh, hiện vật được trưng bày tại Bảo tàng Biên phòng. Ảnh: Lương Bình

Từ những ngày đầu gian khó đến “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống

Sự ra đời của Bảo tàng Biên phòng gắn liền với yêu cầu cấp thiết của công tác giáo dục truyền thống trong lực lượng Công an nhân dân vũ trang, khi đất nước còn chìm trong khói lửa chiến tranh. Ngày 15/10/1968, Đảng ủy Công an nhân dân vũ trang đã ban hành nghị quyết về tổ chức thiết chế hoạt động giáo dục truyền thống và thành lập Ban Triển lãm kỷ niệm 10 năm Ngày thành lập lực lượng. Đây không chỉ là dấu mốc về mặt tổ chức, mà còn thể hiện tầm nhìn chiến lược trong việc coi trọng công tác lịch sử, truyền thống, một trong những nền tảng làm nên sức mạnh tinh thần của lực lượng làm nhiệm vụ nơi tuyến đầu Tổ quốc.

Trải qua nhiều giai đoạn kiện toàn, phát triển, từ Ban Triển lãm, Ban Bảo tàng đến Bảo tàng Biên phòng, đơn vị đã từng bước khẳng định vị trí của mình trong hệ thống bảo tàng quốc gia. Hơn nửa thế kỷ qua, hàng vạn tư liệu, hiện vật quý giá đã được sưu tầm, bảo quản và trưng bày, phản ánh sinh động quá trình xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của lực lượng Bộ đội Biên phòng Việt Nam.

Hệ thống trưng bày với 11 chủ đề lớn được xây dựng công phu, tái hiện xuyên suốt truyền thống dựng nước, giữ nước của dân tộc gắn với nhiệm vụ bảo vệ biên cương. Từ những áng hùng văn khẳng định chủ quyền quốc gia, những chiến lược giữ yên bờ cõi của cha ông đến sự ra đời và trưởng thành của lực lượng Bộ đội Biên phòng - tất cả được kết nối thành một dòng chảy lịch sử liên tục, mạch lạc. Không gian Bảo tàng Biên phòng vì thế không chỉ là nơi trưng bày hiện vật, mà là nơi lịch sử được kể lại bằng ký ức, cảm xúc và những hy sinh thầm lặng của biết bao thế hệ cán bộ, chiến sĩ nơi biên cương Tổ quốc.

Thông qua hệ thống trưng bày chuyên đề, các cuộc triển lãm lưu động được Bảo tàng Biên phòng tổ chức linh hoạt, sáng tạo tại nhiều địa phương, đơn vị, lịch sử hình thành, chiến đấu và trưởng thành của lực lượng Bộ đội Biên phòng đã được truyền tải sinh động, gần gũi đến cán bộ, chiến sĩ và đông đảo nhân dân. Những câu chuyện lịch sử, những hiện vật mang theo dấu ấn biên cương đã góp phần bồi đắp niềm tin, khơi dậy lòng tự hào, củng cố mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa quân với dân, từ đó củng cố vững chắc “thế trận lòng dân” - nền tảng quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia.

Đánh giá về vai trò của Bảo tàng Biên phòng trong giai đoạn hiện nay, Đại tá Lại Đăng Hưng, Giám đốc Bảo tàng Biên phòng khẳng định: “Bảo tàng Biên phòng không chỉ là nơi lưu giữ hiện vật lịch sử, mà là không gian giáo dục truyền thống, bồi đắp bản lĩnh chính trị, lòng yêu nước và trách nhiệm bảo vệ biên giới quốc gia. Mỗi hiện vật được trưng bày đều gắn với một câu chuyện, một sự hy sinh, qua đó nhắc nhở các thế hệ hôm nay về giá trị của độc lập, chủ quyền và bình yên nơi biên cương”.

Những giá trị ấy được tiếp nhận rõ nét qua cảm xúc của thế hệ trẻ. Em Nguyễn Minh Anh, một học sinh trung học phổ thông tại Hà Nội, sau khi tham quan Bảo tàng Biên phòng đã chia sẻ: “Trước đây, em chỉ biết đến biên giới và Bộ đội Biên phòng qua sách giáo khoa. Khi đến Bảo tàng Biên phòng, được tận mắt nhìn thấy những kỷ vật, hình ảnh về cuộc sống, chiến đấu của các cán bộ, chiến sĩ nơi biên giới, em mới thực sự cảm nhận được sự gian khổ, hy sinh của người lính để giữ gìn từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc. Chuyến tham quan giúp em hiểu hơn về lịch sử và thấy mình cần có trách nhiệm hơn với đất nước”.

Lan tỏa giá trị lịch sử trong thời đại mới

Không chỉ thế hệ trẻ, nhiều người cao tuổi khi đến Bảo tàng Biên phòng cũng không giấu được xúc động. Ông Nguyễn Văn Thành, 78 tuổi, cựu cán bộ hưu trí ở Hà Nội, lặng người khá lâu trước khu trưng bày về những năm tháng chiến tranh. Ông chậm rãi nói: “Tôi đã sống qua chiến tranh, đã chứng kiến nhiều mất mát, hy sinh. Đến đây, nhìn từng hiện vật, từng bức ảnh, tôi như thấy lại một phần tuổi trẻ của mình. Điều khiến tôi yên lòng là những ký ức ấy không bị lãng quên mà đang được gìn giữ cho con cháu mai sau”.

Các cháu học sinh trên địa bàn thành phố Hà Nội đến tham quan Bảo tàng Biên phòng. Ảnh: Lương Bình

Theo Đại tá Lại Đăng Hưng, Bảo tàng Biên phòng đang từng bước đổi mới mạnh mẽ cả về nội dung và hình thức tuyên truyền, giáo dục lịch sử. Trọng tâm là đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, đa dạng hóa phương thức trưng bày, kết hợp hài hòa giữa giá trị truyền thống và cách tiếp cận hiện đại nhằm đưa lịch sử đến gần hơn với công chúng, nhất là thế hệ trẻ - những người sẽ tiếp nối trách nhiệm giữ gìn và bảo vệ biên cương. Đại tá Lại Đăng Hưng khẳng định: “Giữ gìn lịch sử không phải để dừng lại ở hoài niệm mà để khơi dậy niềm tự hào, bồi đắp bản lĩnh và tiếp thêm sức mạnh tinh thần cho hiện tại và tương lai”.

Bằng những đóng góp bền bỉ, thầm lặng, có chiều sâu trong công tác sưu tầm, bảo tồn và phát huy giá trị hệ thống tư liệu, hiện vật lịch sử, văn hóa, quân sự, phản ánh chân thực quá trình xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của Bộ đội Biên phòng trong sự nghiệp bảo vệ biên giới quốc gia, Bảo tàng Biên phòng đã khẳng định vai trò là một thiết chế văn hóa quân sự tiêu biểu, đồng thời góp phần quan trọng gìn giữ và lan tỏa các giá trị di sản văn hóa của dân tộc. Ghi nhận những đóng góp đó, Bảo tàng Biên phòng vinh dự được Đảng và Nhà nước tặng Huân chương Chiến công hạng Ba (năm 1990), cùng nhiều Bằng khen, Giấy khen của các ban, bộ, ngành Trung ương và Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng; nhiều cán bộ của đơn vị vinh dự được tặng Huy chương Vì sự nghiệp văn hóa.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, Bảo tàng Biên phòng vẫn bền bỉ thực hiện sứ mệnh của mình: Gìn giữ ký ức, kể lại lịch sử và tiếp lửa truyền thống cho các thế hệ hôm nay và mai sau. Trong dòng chảy không ngừng của thời đại, nơi đây không chỉ là không gian lưu giữ những dấu ấn của quá khứ, mà còn là cầu nối bền chặt giữa lịch sử và hiện tại, giữa các thế hệ cán bộ, chiến sĩ và nhân dân. Từ những hiện vật, những câu chuyện được kể bằng ký ức và niềm tin, Bảo tàng Biên phòng góp phần hun đúc bản lĩnh chính trị, nuôi dưỡng lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm để mỗi người khi ghé thăm nơi này đều mang theo trong mình niềm tự hào và quyết tâm bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia.

Lương Văn Bình