Bảo tồn các khu vực có giá trị đa dạng sinh học

Các lực lượng và người dân khu vực Tam Mỹ Tây, xã Tam Mỹ bảo vệ sinh cảnh voọc chà vá chân xám. Ảnh: Green Việt.

Đà Nẵng hiện có 7 khu bảo tồn thiên nhiên, 2 khu bảo vệ cảnh quan… Bên cạnh đó, nhiều khu vực có giá trị đa dạng sinh học quan trọng nằm ngoài hệ thống các khu bảo tồn chính thức, chẳng hạn như Sông Đầm, rừng Pà Dá (xã Bến Giằng)... Thực tế cho thấy, nhiều khu vực có giá trị đa dạng sinh học đang được cộng đồng, chính quyền cơ sở, các tổ chức xã hội cùng những chủ thể khác bảo vệ, gìn giữ khá hiệu quả và đang tạo ra kết quả bảo tồn.

Nhân dân đồng quản lý

Khu vực biển ven bờ ở phía đông nam của thôn Hà Lộc (xã Tam Xuân) có vùng rạn san hô diện tích khoảng 64ha, với độ phủ san hô trung bình 30% (tương đương khoảng 20ha phủ san hô) và các rạn đá ngầm, nổi, được biết đến với tên gọi dân gian là rạn Bà Đậu. Trong đó, nhiều hốc đá là nơi trú ngụ của các loài sinh vật biển có giá trị như tôm hùm, cá mú, các loài ốc biển…

Chưa kể, rạn san hô là bãi đẻ tự nhiên của nhiều loài cá cũng như có một hệ sinh thái phong phú với nhiều loài sinh vật biển có giá trị kinh tế cao. Trải qua thời gian dài, hoạt động khai thác, đánh bắt thủy sản và du lịch bằng nhiều hình thức khác nhau đã làm ảnh hưởng đến rạn san hô và hệ sinh thái biển.

Xuất phát từ thực tế đó, cách đây 5 năm, chính quyền địa phương xây dựng mô hình đồng quản lý rạn Bà Đậu, mục tiêu bảo vệ vùng sinh thái 64ha mặt nước với một số biện pháp chủ yếu như: không để tàu thuyền khai thác, đánh bắt thủy sản trong phạm vi khu vực 64ha; hạn chế đánh bắt gần bờ; tuyên truyền ngư dân tham gia bảo vệ môi trường biển, nguồn lợi thủy sản và đa dạng sinh học… Tháng 10/2022, Tổ đồng quản lý rạn Bà Đậu được thành lập với hơn 40 thành viên.

Năm 2025, Tổ chức quốc tế về Bảo tồn thiên nhiên tại Việt Nam (WWF - Việt Nam) triển khai dự án về thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng trong thực hiện mục tiêu khung đa dạng sinh học toàn cầu và chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học (dự án MiB-GBF) nhằm tiếp tục hỗ trợ, đồng hành tổ đồng quản lý cộng đồng này…

Ông Võ Thành Viên, Tổ phó Tổ đồng quản lý rạn Bà Đậu (thôn Hà Lộc, xã Tam Xuân) cho biết, các thành viên trong tổ phân công nhau đi tuần tra, bảo vệ khu vực mặt nước rộng 64ha nhằm phát hiện, ngăn chặn kịp thời các tàu cá khai thác hải sản trái phép, những người lặn bắt cá trái quy định tại rạn san hô… cũng như tuyên truyền, vận động nhân dân bảo vệ môi trường biển.

“Sau 5 năm, người dân trong thôn đã đồng thuận, ủng hộ việc đồng quản lý rạn Bà Đậu và chuyển đổi sinh kế, chuyển dần từ nghề khai thác thủy sản ở rạn san hô sang làm du lịch cộng đồng. Chúng tôi đang tiến đến thành lập hợp tác xã dịch vụ du lịch cộng đồng, tập hợp các hộ kinh doanh homestay, người làm du lịch… trên địa bàn thôn nhằm phát triển du lịch cộng đồng bền vững và bảo vệ nguồn lợi thủy sản, hệ sinh thái rạn san hô”, ông Viên nói.

Người dân thôn Hà Lộc, xã Tam Xuân thường xuyên thu gom rác trên bãi biển để bảo vệ môi trường. Ảnh: HOÀNG HIỆP

Mở rộng áp dụng các biện pháp bảo tồn

Ông Văn Ngọc Thịnh, Tổng Giám đốc WWF - Việt Nam thông tin, những năm qua, người dân ở thôn Hà Lộc đã triển khai đồng quản lý, tự nguyện chung tay bảo vệ rạn san hô Bà Đậu và mong muốn có một mô hình quản lý, bảo vệ tốt hơn cũng như thúc đẩy mô hình sinh kế bền vững, nhất là du lịch cộng đồng. WWW - Việt Nam sẽ hỗ trợ cộng đồng nhân dân nơi đây triển khai các biện pháp bảo tồn hiệu quả khác (OECMs).

WWW - Việt Nam cũng đã phối hợp với Trung tâm Bảo tồn đa dạng sinh học Nước Việt Xanh (Green Việt) hỗ trợ người dân ở khu vực Tam Mỹ Tây thuộc xã Tam Mỹ bảo vệ hệ sinh thái của các đàn voọc chà vá chân xám… Dù 2 khu vực nói trên không phải là khu bảo tồn theo quy định, nhưng có tiềm năng áp dụng các biện pháp bảo tồn theo các tiêu chí OECMs mà WWW - Việt Nam và thành phố Đà Nẵng đang hướng đến.

Khu vực rạn Bà Đậu ở thôn Hà Lộc, xã Tam Xuân. Ảnh: WWF - Việt Nam.

“Hiện nay, WWW - Việt Nam hỗ trợ thực hiện các biện pháp thúc đẩy cộng đồng tham gia bảo tồn đa dạng sinh học theo các tiêu chí OECMs cho hơn 15 khu vực nằm ngoài các khu bảo tồn thiên nhiên, vườn quốc gia, khu bảo tồn biển… WWW - Việt Nam sẽ phối hợp với các đối tác địa phương cũng như Cục Bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) xây dựng các hướng dẫn, quy chế… về triển khai các biện pháp bảo tồn đa dạng sinh học theo các tiêu chí OECMs”, ông Văn Ngọc Thịnh nói.

Bà Vũ Thị Bích Hậu, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho hay, thực tế tại rạn Bà Đậu hay rừng Tam Mỹ Tây cho thấy, khi người dân được nhìn nhận là chủ thể quản lý, chủ thể hưởng lợi và chủ thể chịu trách nhiệm, hiệu quả bảo tồn đa dạng sinh học sẽ có nền tảng bền vững hơn. Thành phố sẽ tiếp tục phối hợp rà soát dữ liệu, nhận diện các khu vực tiềm năng để áp dụng các biện pháp bảo tồn theo tiêu chí OECMs và củng cố các mô hình đồng quản lý có sự tham gia của người dân nhằm gìn giữ, bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học.