Bảo tồn Dinh Độc Lập gắn với phát triển du lịch
Dinh Độc Lập lưu giữ dấu mốc ngày 30/4/1975 cùng những giá trị kiến trúc, cảnh quan và ký ức đô thị. Từ những giá trị ấy, các chuyên gia đề xuất đổi mới cách giới thiệu di tích và kết nối Dinh với các điểm đến lịch sử, văn hóa của TP Hồ Chí Minh.

Không gian kiến trúc và các phòng trưng bày tại Di tích lịch sử Dinh Độc Lập thu hút du khách tìm hiểu lịch sử.
Gìn giữ di tích trong tổng thể không gian lịch sử
Hơn nửa thế kỷ sau ngày đất nước thống nhất, Dinh Độc Lập vẫn là nơi người dân và du khách tìm hiểu về ngày 30/4/1975 và ý nghĩa của hòa bình. Kiến trúc, mỹ thuật và cảnh quan được gìn giữ tại đây cũng là chất liệu để di tích phát triển các hoạt động giáo dục, văn hóa và du lịch.
Ông Bùi Hữu Toàn, Giám đốc Hội trường Thống Nhất, cho biết đơn vị mong muốn tiếp nhận những góc nhìn khoa học, trao đổi đa chiều từ các nhà nghiên cứu, chuyên gia và người trực tiếp quản lý di sản. Quá trình trao đổi giúp đơn vị xác định những giá trị cần gìn giữ, những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu và phương thức giới thiệu phù hợp với công chúng.
Theo ông Toàn, tư liệu, hiện vật và các không gian được bảo tồn là cơ sở để kể câu chuyện của Dinh Độc Lập. Khi phần thuyết minh đặt từng căn phòng, từng hiện vật vào bối cảnh lịch sử dân tộc và quá trình phát triển đô thị, du khách có thể hiểu vì sao những dấu tích ấy được gìn giữ.
Mối liên hệ giữa Dinh Độc Lập và đô thị cũng đặt ra yêu cầu bảo tồn cảnh quan xung quanh. Tiến sĩ khoa học, kiến trúc sư Ngô Viết Nam Sơn cho rằng việc mở rộng không gian phát triển của TP Hồ Chí Minh tạo cơ hội phân bổ lại áp lực đô thị, qua đó dành thêm điều kiện bảo tồn khu trung tâm lịch sử. Trong khu vực này, Dinh Độc Lập cùng trục Lê Duẩn giữ vai trò kết nối các không gian di sản.

Khách quốc tế khám phá không gian khánh tiết và kiến trúc bên trong Hội trường Thống Nhất.
Theo ông Sơn, quy hoạch bảo tồn phải được xem xét trong quan hệ với khu vực xung quanh. Công tác quản lý kiến trúc, cảnh quan cần tôn vinh các công trình biểu tượng, đồng thời gắn bảo tồn với chỉnh trang đô thị và phát triển kinh tế di sản.
Cách tiếp cận này đặt ra yêu cầu duy trì sự hài hòa giữa di tích và môi trường đô thị. Các hoạt động văn hóa, giáo dục, du lịch cần được tổ chức phù hợp với đặc điểm không gian, để việc khai thác không làm suy giảm những giá trị tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Hậu, Tổng Thư ký Hội Khoa học Lịch sử TP Hồ Chí Minh, đề xuất nghiên cứu Dinh Độc Lập từ cảnh quan đô thị, các lớp lịch sử và không gian di sản. Theo bà, việc đối chiếu tư liệu và khảo sát thực địa giúp làm rõ những biến đổi của địa điểm qua từng thời kỳ. Tìm hiểu cách công chúng tiếp nhận di tích sẽ giúp nhận diện thêm những ký ức và sinh hoạt xã hội gắn với công trình trong quá trình phát triển của Thành phố.
Làm mới trải nghiệm trên nền tảng bảo tồn
Hiện du khách đến Dinh Độc Lập có thể nghe thuyết minh trực tiếp hoặc sử dụng thiết bị thuyết minh tự động đa ngôn ngữ, tham quan bằng xe điện và tìm hiểu các trưng bày chuyên đề. Di tích cũng tổ chức chương trình giáo dục “Khám phá di sản”. Từ những hoạt động này, đơn vị quản lý có thể phát triển các chương trình chuyên sâu phù hợp với từng nhóm khách.
Tiến sĩ Tạ Duy Linh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế và Du lịch, cho rằng giá trị kinh tế của di sản hình thành từ quá trình nghiên cứu, diễn giải, thiết kế trải nghiệm và phối hợp giữa các đơn vị. Mỗi sản phẩm cần dựa trên tư liệu xác thực, giữ gìn sự toàn vẹn của di tích và giúp các thế hệ sau hiểu được những giá trị được trao truyền. Theo ông, khi cân nhắc đầu tư vào học liệu, nội dung số, sản phẩm văn hóa sáng tạo hay chương trình kết hợp tham quan với giáo dục, đơn vị quản lý cần xem xét nhu cầu của công chúng, chi phí, hiệu quả kinh tế và khả năng tạo nguồn lực trở lại cho công tác bảo tồn.

Hoạt động tham quan Hội trường Thống Nhất giúp du khách hiểu thêm về lịch sử và giá trị hòa bình.
Từ những giá trị trên, Giáo sư, Tiến sĩ Phan Thị Thu Hiền đề xuất mở rộng hành trình tham quan từ Dinh Độc Lập đến các bảo tàng, công trình lịch sử và thiết chế văn hóa có liên hệ về lịch sử, kiến trúc. Du khách có thể dùng “hộ chiếu di sản” để ghi lại các điểm đã ghé thăm và tìm hiểu mối liên hệ giữa những nơi đó. Theo bà, Thành phố có thể chọn một tuyến di sản kiến trúc đô thị mà các đơn vị có điều kiện phối hợp để thí điểm. Mức độ tham gia của công chúng, chất lượng thuyết minh và khả năng vận hành sẽ là căn cứ để điều chỉnh trước khi mở rộng.

Du khách tìm hiểu xe tăng trưng bày trong khuôn viên Di tích lịch sử Dinh Độc Lập.
Với tour đêm, nhiều ý kiến cho rằng nên có hướng nghiên cứu riêng. Bởi tư liệu và lời kể của nhân chứng có thể giúp khách hiểu thêm về những sự kiện gắn với từng không gian, còn ánh sáng và âm thanh cần được bố trí phù hợp với kiến trúc, cảnh quan. Khi xây dựng chương trình, đơn vị tổ chức cần tiết chế chiếu sáng, bảo vệ cây xanh và tính đến các yêu cầu về bảo tồn, nhân lực và an ninh.
Để những hình thức tham quan mới có nội dung đáng tin cậy, Tiến sĩ Lê Thị Minh Lý, Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, gợi mở cách phát triển Dinh Độc Lập như một bảo tàng ký ức. Bà đề nghị sưu tầm, nghiên cứu và số hóa tư liệu về các nhân vật, sự kiện và bối cảnh lịch sử để phục vụ trưng bày, giáo dục. Theo bà, hiệu quả của các hoạt động này có thể được đánh giá qua khả năng thu hút người trẻ, mức độ khách quay lại và những gì công chúng học được sau chuyến tham quan.

Du khách quan sát hiện vật, đọc thông tin giới thiệu trong hành trình tham quan Di tích lịch sử Dinh Độc Lập.
Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Thanh Thảo, Trưởng phòng Quy hoạch, phát triển tài nguyên du lịch, Sở Du lịch TP Hồ Chí Minh, cho rằng chất lượng của một hành trình di sản thể hiện ở những gì du khách hiểu thêm về lịch sử và bản sắc của điểm đến. Theo bà, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đặt yêu cầu gắn bảo tồn, phát huy di sản với phát triển bền vững và sinh kế cộng đồng. Định hướng này cũng đặt ra yêu cầu phát triển sản phẩm du lịch mang bản sắc văn hóa, tăng phối hợp giữa các ngành và nâng chất lượng nhân lực.
Tại Dinh Độc Lập, đơn vị quản lý có thể phối hợp với nhà trường để xây dựng chương trình tìm hiểu lịch sử theo lứa tuổi, kết hợp quan sát hiện vật với hoạt động tương tác. Với khách quốc tế, phần thuyết minh đa ngôn ngữ cần làm rõ bối cảnh của các sự kiện và ý nghĩa của hòa bình. Doanh nghiệp lữ hành có thể phối hợp với di tích để xây dựng các hành trình chuyên đề, kết nối nội dung tham quan Dinh với những địa điểm lịch sử, văn hóa khác của Thành phố.

