Bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch
Là vùng quê giàu truyền thống lịch sử, văn hóa và cách mạng, xã Thọ Lập hiện còn lưu giữ nhiều di tích, công trình kiến trúc cùng những dấu ấn đặc biệt trong các giai đoạn lịch sử. Khai thác những giá trị ấy gắn với bảo tồn di sản đang được địa phương xác định là hướng đi quan trọng, góp phần quảng bá hình ảnh quê hương và tạo thêm động lực phát triển du lịch.

Di tích cách mạng Yên Trường - “Địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cách mạng.
Trên vùng đất Thọ Lập, những dấu tích lịch sử không chỉ hiện diện qua các công trình kiến trúc cổ, di tích mà còn được lưu giữ trong đời sống văn hóa của cộng đồng dân cư. Đây là nơi thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên của huyện Thọ Xuân cũ (ngày 22/7/1930) và Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa (ngày 29/7/1930); đồng thời là nơi lưu giữ nhiều dấu tích quan trọng của vương triều Lê Trung Hưng thế kỷ XVI, gắn với Kinh đô Vạn Lại - Yên Trường. Những lớp trầm tích lịch sử ấy đã góp phần tạo nên bản sắc riêng, làm nên giá trị của vùng đất và là nguồn tư liệu quý để giáo dục truyền thống cho các thế hệ hôm nay.
Theo thống kê, xã hiện có 10 di tích lịch sử - văn hóa, trong đó 6 di tích được xếp hạng cấp tỉnh, cùng hệ thống bia ký, công trình tín ngưỡng và kiến trúc cổ. Nhiều địa danh đã trở thành những dấu mốc gắn với lịch sử phát triển của quê hương như Hành cung Vạn Lại - Yên Trường, Di tích cách mạng Yên Trường, đền Kim Luân, Phủ Día, đình Yên Trường, đình Yên Lược, đình Quảng Ích... Mỗi di tích mang một câu chuyện riêng, phản ánh những chặng đường lịch sử, đời sống tinh thần và phong tục của cư dân địa phương.
Trong hệ thống di tích ấy, Di tích cách mạng Yên Trường có ý nghĩa lịch sử đặc biệt, gắn với sự ra đời của tổ chức Đảng ở Thanh Hóa. Được đầu tư 45 tỷ đồng từ ngân sách tỉnh để bảo quản, tu bổ, công trình được triển khai từ năm 2016 và hoàn thành năm 2020. Không gian di tích ngày nay là địa chỉ để cán bộ, đảng viên, Nhân dân và du khách tìm hiểu về truyền thống cách mạng, thêm hiểu những đóng góp của các thế hệ đi trước đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc. Việc gìn giữ di tích vì thế không chỉ là bảo vệ một công trình lịch sử mà còn là trách nhiệm trao truyền ký ức, bồi đắp niềm tự hào quê hương.
Cùng với sự quan tâm của các cấp, ngành, địa phương, vai trò của cộng đồng dân cư có ý nghĩa quan trọng trong gìn giữ các di tích trên địa bàn. Người dân vừa là chủ thể lưu giữ những tập quán, sinh hoạt văn hóa truyền thống, vừa trực tiếp tham gia bảo vệ các công trình gắn bó với lịch sử làng quê. Ông Trần Huy Khiêm, Trưởng thôn Yên Trường cho biết: “Thôn sẽ tiếp tục tuyên truyền, vận động cán bộ, đảng viên và Nhân dân nâng cao trách nhiệm trong bảo vệ, tôn tạo, phát huy giá trị các di tích; đồng thời phối hợp với chính quyền và cơ quan quản lý di tích trong việc gìn giữ, phát huy giá trị Di tích cách mạng Yên Trường”.
Một không gian văn hóa khác đang được địa phương quan tâm khai thác là phố cổ Phố Đầm. Được công nhận là điểm du lịch vào năm 2020, nơi đây lưu giữ những dấu ấn kiến trúc và sinh hoạt của một khu phố xưa. Cho đến nay, giá trị của Phố Đầm không chỉ nằm ở những công trình còn lại mà còn ở nếp sống, ẩm thực và những câu chuyện gắn với cộng đồng cư dân. Từ thực tế đó, xã Thọ Lập đang từng bước định hướng kết nối các di tích, lễ hội và không gian văn hóa thành những hành trình tham quan hấp dẫn. Việc giới thiệu Phố Đầm cùng các di tích lịch sử, cách mạng, kết hợp trải nghiệm nghề mộc, vùng trồng và sản xuất chè xanh Sánh Lược, thưởng thức ẩm thực địa phương được đặt ra như một hướng khai thác mới.
Theo bà Nguyễn Thị Mùi, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội UBND xã Thọ Lập: “Công tác trùng tu, tôn tạo và phát huy giá trị các di tích luôn nhận được sự quan tâm của cấp ủy, chính quyền và Nhân dân. Nhiều di tích được tu bổ, công tác quản lý nhà nước từng bước được tăng cường; việc gắn bảo tồn di tích với phát triển du lịch bước đầu đạt kết quả tích cực. Tuy nhiên, tiến độ tu bổ ở một số nơi còn chậm, nguồn lực đầu tư và xã hội hóa còn hạn chế, việc khai thác giá trị di tích phục vụ du lịch chưa tương xứng với tiềm năng. Để khắc phục những hạn chế này, địa phương đã triển khai xây dựng “Đề án trùng tu, tôn tạo và phát huy giá trị di tích, di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch giai đoạn 2026-2030”, phấn đấu đưa Thọ Lập trở thành địa phương có nhiều điểm tham quan, du lịch ấn tượng của tỉnh”.
Theo định hướng của đề án, địa phương sẽ tập trung bảo tồn, phát huy giá trị các di tích tiêu biểu như Di tích cách mạng Yên Trường, Hành cung Vạn Lại - Yên Trường, đền Kim Luân và hệ thống đình làng; nghiên cứu phục hồi nhà cổ tại Phố Đầm; số hóa thông tin các điểm di tích và hệ thống bia ký. Cùng với đó, phối hợp nghiên cứu, khảo cổ Hành cung Vạn Lại - Yên Trường làm cơ sở đề xuất các dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi. Những định hướng này nếu được triển khai đồng bộ sẽ góp phần bổ sung tư liệu, nâng cao khả năng tiếp cận di sản và tạo nền tảng để xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng trên quê hương Thọ Lập.

