Bảo tồn nguồn gen, phát triển cây trám đen thành sản phẩm hàng hóa đặc trưng

Tuy nhiên, việc khai thác và phát triển cây trám đen chủ yếu dựa vào nguồn cây tự nhiên, bộc lộ một số hạn chế như nguy cơ suy giảm chất lượng nguồn giống, năng suất chưa ổn định và thời gian cho thu hoạch kéo dài. Thực tế này đặt ra yêu cầu cần có các giải pháp khoa học và công nghệ,  nhằm bảo tồn nguồn gen, nâng cao chất lượng giống và từng bước phát triển cây trám đen theo hướng sản xuất hàng hóa.

Nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng của cây trám đen, góp phần bảo tồn nguồn gen địa phương, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Rau hoa quả thuộc Viện Khoa học Kỹ thuật Nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc đã triển khai nhiệm vụ khoa học và công nghệ “Bảo tồn và phát triển giống trám đen địa phương năng suất cao, chất lượng tốt phục vụ sản xuất hàng hóa trên địa bàn tỉnh Cao Bằng”.

Nhiệm vụ được thực hiện trong thời gian 30 tháng, tập trung vào các nội dung: Đánh giá tình hình phát triển cây trám đen tại Cao Bằng; tuyển chọn cây trám đen có năng suất cao, chất lượng tốt làm cây trội phục vụ nhân giống; hoàn thiện quy trình nhân giống trám đen lấy quả bằng phương pháp ghép; xây dựng vườn nhân giống, vườn cây mẹ khai thác mắt ghép; xây dựng mô hình trồng thử nghiệm trám đen ghép lấy quả quy mô 3 ha và đào tạo, tập huấn kỹ thuật. Sau gần 2 năm triển khai, nhiệm vụ đạt được  một số kết quả bước đầu.

Tại các khu vực trồng trám đen tập trung như: Minh Tâm, Hòa An, Độc Lập, nhóm nghiên cứu tiến hành điều tra, khảo sát thực tế, đánh giá các chỉ tiêu về sinh trưởng, khả năng chống chịu sâu bệnh, năng suất và chất lượng quả. Từ kết quả khảo sát, 38 cây trám đen trội được tuyển chọn  theo các tiêu chí về năng suất và chất lượng, làm nguồn vật liệu phục vụ nhân giống. Sơ đồ quản lý, theo dõi sinh trưởng của các cây trội được thiết lập, tạo cơ sở cho việc bảo tồn nguồn gen và khai thác vật liệu ghép như mắt ghép, cành ghép phục vụ sản xuất giống.

Một trong những nội dung trọng tâm của nhiệm vụ là nghiên cứu, ứng dụng kỹ thuật nhân giống vô tính bằng phương pháp ghép. So với phương pháp gieo hạt truyền thống, cây trám đen ghép có tiềm năng rút ngắn thời gian kiến thiết cơ bản, đồng thời duy trì các đặc tính tốt của cây mẹ. Qua quá trình nghiên cứu, kỹ thuật ghép từng bước được hoàn thiện, góp phần nâng cao tỷ lệ sống của cây con. Đến nay, nhiệm vụ nhân giống thành công 2.500 cây trám đen ghép phục vụ xây dựng mô hình và vườn cây mẹ. 

Mô hình trồng giống trám đen ghép tại xã Độc Lập.

Kết quả nghiên cứu từng bước được đưa vào thực tiễn thông qua các mô hình trồng thử nghiệm. Nhóm nghiên cứu phối hợp với các hộ dân xây dựng 3 ha mô hình trồng trám đen ghép lấy quả tại 3 xã: Hòa An, Minh Tâm, Độc Lập; xây dựng 1 ha mô hình cây mẹ phục vụ nhân giống tại xã Hòa An. Qua theo dõi bước đầu, cây trám đen ghép được ghi nhận có khả năng thích nghi với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu tại địa phương; tỷ lệ sống cao, cành nhánh phát triển cân đối và sinh trưởng khỏe mạnh. 

Song song với xây dựng mô hình, công tác đào tạo, chuyển giao kỹ thuật được chú trọng. Đã đào tạo 5 kỹ thuật viên về nhân giống trám đen bằng phương pháp ghép; tổ chức tập huấn cho 120 lượt người dân tham gia mô hình về các kỹ thuật làm đất, bón phân, tỉa cành, tạo tán và phòng trừ sâu bệnh hại.

Thông qua các hoạt động này, người dân từng bước  tiếp cận phương pháp trồng, chăm sóc cây trám đen theo quy trình kỹ thuật, góp phần chuyển từ phương thức khai thác chủ yếu dựa vào nguồn cây tự nhiên sang hướng chủ động hơn trong sản xuất và phát triển cây trám đen.

Những kết quả bước đầu của nhiệm vụ tạo tiền đề để tiếp tục hoàn thiện quy trình nhân giống, trồng, chăm sóc và thu hoạch trám đen. Việc chủ động được nguồn giống chất lượng, đặc biệt là giống ghép, góp phần phục vụ công tác bảo tồn nguồn gen trám đen địa phương, đồng thời mở ra khả năng hình thành những vùng trồng tập trung, tạo nguồn nguyên liệu ổn định phục vụ thị trường và chế biến. Phát triển cây trám đen theo hướng hàng hóa được kỳ vọng góp phần  đa dạng hoá cơ cấu cây trồng nông, lâm nghiệp, tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực nông thôn, miền núi.