Bảo tồn văn hóa từ các không gian cộng đồng

Từ những lớp học do địa phương tổ chức đến hoạt động truyền dạy do nghệ nhân chủ động thực hiện, Chợ Đồn đang tạo thêm không gian để các giá trị văn hóa truyền thống được trao truyền, thực hành, đồng thời từng bước gắn với các hoạt động văn hóa, du lịch tại địa phương.

Các lớp truyền dạy hát Páo Dung do địa phương tổ chức thu hút đông đảo người dân tham gia.

Là nghệ nhân có nhiều tâm huyết với việc bảo tồn hát Then, nhiều năm qua, anh Văn Tiến Khởi duy trì lớp dạy hát Then, đàn Tính cho thiếu nhi trên địa bàn xã. Để phục vụ việc học của các em, anh còn tự làm đàn tính. Ban đầu, một số học sinh tìm đến lớp vì tò mò, sau đó yêu thích và tiếp tục theo học trong nhiều năm.

Điều đáng quý ở lớp học này là sự chủ động của người nghệ nhân. Không chờ đến khi có chương trình hay dự án cụ thể, anh Khởi tự dành thời gian, công sức và những cây đàn do mình chế tác để truyền lại vốn văn hóa cho thế hệ trẻ.

Nếu hát Then, đàn Tính được duy trì từ sự chủ động của nghệ nhân, thì với văn hóa của đồng bào Dao, chính quyền xã Chợ Đồn đang từng bước tạo không gian truyền dạy ngay tại cộng đồng.

Thời gian qua, Phòng Văn hóa - Xã hội xã Chợ Đồn tổ chức các lớp hát Páo Dung và chữ Nôm Dao dành cho thanh thiếu niên, học sinh, đoàn viên và người dân có nhu cầu tìm hiểu văn hóa dân tộc mình.

Việc mở lớp ngay tại địa phương tạo điều kiện để người học tiếp cận chữ Nôm Dao và làn điệu Páo Dung một cách bài bản hơn. Qua đó, thế hệ kế cận có thêm khả năng đọc, thực hành và tiếp tục truyền lại những giá trị văn hóa có nguy cơ bị đứt đoạn.

Dù đã lớn tuổi, ông Hoàng Thông Văn, ở thôn Thống Nhất, vẫn tham gia học chữ Nôm Dao. Ông cho biết: Mong muốn của mình là học để hiểu thêm văn hóa dân tộc và sau này có thể truyền lại cho con cháu.

Một buổi truyền dạy hát Sli của đồng bào Nùng tại xã Chợ Đồn.

Một hướng bảo tồn khác đang được triển khai tại Chợ Đồn là xây dựng lực lượng thực hành văn hóa thông qua các câu lạc bộ và lớp truyền dạy. Thực hiện Dự án 6 về “Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch”, Trung tâm Văn hóa tỉnh Thái Nguyên phối hợp với UBND xã Chợ Đồn tổ chức lớp truyền dạy hát Sli cho người dân tộc Nùng trên địa bàn, tập trung vào thế hệ trẻ.

Tại lớp học, các nghệ nhân, người cao tuổi am hiểu dân ca trực tiếp truyền dạy cách phát âm, lấy hơi, lên giọng, ghi nhớ lời và ứng đối. Lớp học thu hút nhiều phụ nữ tham gia.

Chị Mông Thanh Huyền, ở thôn 4, xã Chợ Đồn, chia sẻ: Với những người trẻ như chúng tôi, hát Sli khá khó. Mặc dù vậy, chúng tôi vẫn cố gắng học để gìn giữ bản sắc văn hóa của cha ông.

Cùng với hát Sli, trên địa bàn xã Chợ Đồn hiện có những hạt nhân văn hóa thực hành các di sản như hát Then - đàn Tính, Páo Dung, hát quan làng, hát loàn, múa khèn Mông. 

Địa phương duy trì kết nối lực lượng này với các hoạt động văn hóa tại Chợ đêm ATK Chợ Đồn. Những tiết mục Sli, Then - đàn Tính, Páo Dung do người dân thực hành, biểu diễn tại đây góp phần tạo không gian để văn hóa truyền thống hiện diện thường xuyên hơn trong đời sống đương đại.

Chợ Đồn là vùng đất giàu truyền thống cách mạng, gắn với những dấu ấn lịch sử của căn cứ ATK, đồng thời lưu giữ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng các dân tộc.

Việc duy trì các lớp truyền dạy, phát huy vai trò của nghệ nhân, xây dựng lực lượng thực hành và tạo không gian biểu diễn đang giúp những giá trị ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.