Bảo vật ở di sản chùa Côn Sơn

Chùa Côn Sơn, hay còn gọi là chùa Hun, tên chữ là "Côn Sơn Thiên Tư Phúc tự" - ngôi chùa được trời ban phúc lành, thuộc địa phận phường Trần Hưng Đạo (TP Hải Phòng). Chùa Côn Sơn là một trong 5 di sản thành phần cụm Di sản văn hóa Côn Sơn - Kiếp Bạc (TP Hải Phòng), nằm trong Quần thể Di sản văn hóa thế giới Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc.

Chùa Côn Sơn được xây dựng từ thế kỷ XIII, là nơi 3 vị tổ của Thiền phái Phật giáo Trúc Lâm tu hành, hoằng dương phật pháp. Côn Sơn còn là nơi hội tụ của các bậc quân vương, danh nhân, hiền sĩ, như Trần Nghệ Tông, Trần Duệ Tông, quan Tư đồ Trần Nguyên Đán, Anh hùng dân tộc - Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi. Thế kỷ XIV, Đệ tam tổ Trúc Lâm Huyền Quang tôn giả đã về trụ trì, mở mang sơn cảnh, lập đài cửu phẩm liên hoa, xây Côn Sơn trở thành một trong 3 trung tâm nổi tiếng của thiền phái Phật giáo Trúc Lâm.

Thời Trần, bình đồ kiến trúc của chùa là "nội công ngoại quốc". Thời Lê, chùa mở rộng quy mô 83 gian, tòa cửu phẩm liên hoa có 385 pho tượng, các công trình mái lợp ngói thanh lưu ly, hoàng lưu ly... Trải qua bao thăng trầm lịch sử, ngày nay chùa Côn Sơn vẫn lưu dấu ấn kiến trúc của nhiều thời đại cùng các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể đặc sắc.

Tiêu biểu là hệ thống văn bia từ thế kỷ XIV, XIX, hệ thống tượng thờ niên đại từ thế kỷ XVII-XIX. Trong đó, bia "Thanh Hư động" (bút tích của vua Trần Nghệ Tông), "Côn Sơn Tư Phúc tự bi" và bộ tượng Tam Thế Phật được công nhận là bảo vật quốc gia.

Theo văn bia và tư liệu lưu truyền, bộ tượng Tam Thế Phật là bộ tượng cổ nhất tại chùa Côn Sơn, gắn liền với quá trình trùng tu, xây dựng chùa và được thờ phụng từ thế kỷ XVII. Bộ tượng được điêu khắc bằng gỗ mít, sơn son thếp vàng, trong tư thế ngồi thiện định trên tòa sen. Điểm độc đáo của những pho tượng này là những hiện vật gốc, độc bản, được bảo toàn nguyên bản cho đến ngày nay.

Năm 2014, Viện Khảo cổ đã khai quật và phát hiện nền móng tòa cửu phẩm liên hoa từ thời Trần - Lê, khuôn viên diện tích 113,4 m2 (ảnh trái là nền móng được đánh dấu sau khai quật). Năm 2015, UBND tỉnh Hải Dương (cũ) đầu tư, tu bổ tòa cửu phẩm liên hoa mới (ảnh phải).

Tháp cửu phẩm liên hoa bên trong tòa nhà phẩm là công trình kiến trúc nghệ thuật Phật giáo đặc sắc được tôn tạo thành công và khánh thành năm 2017. Tháp có cấu trúc hình bát giác, cao 7,9 m, với 9 tầng, mỗi tầng chạm 3 lớp cánh sen. Ở các mặt mỗi tầng tháp gồm bộ 3 tượng Đức Phật Adida, Quan Thế Âm bồ tát và Đại Thế Chí bồ tát, với tổng cộng 216 pho tượng.

Từ ngày 16-23 tháng Giêng hằng năm, Lễ hội Côn Sơn được tổ chức kéo dài 3 tháng mùa Xuân để tưởng niệm ngày viên tịch của Đệ Tam tổ Huyền Quang tôn giả với nhiều nghi lễ, diễn xướng mang đậm tinh thần Phật giáo. Lễ hội được Bộ VHTT&DL ghi danh di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2012.

Lầu Phật bà Quan Thế Âm bồ tát được xây dựng phía sau tòa thượng điện, tòa cửu phẩm liên hoa. Nhìn từ lầu xuống, quần thể chùa Côn Sơn hiển hiện giữa rừng thông xanh bạt ngàn, lộng gió.

Bên trong lầu là bức tượng Quan Thế Âm bồ tát được điêu khắc bằng đá ngọc bích nguyên khối, trọng lượng ước hơn 5 tấn.

Khu di tích Côn Sơn còn một số đền thờ quan Tư đồ Trần Nguyên Đán, Anh hùng dân tộc - Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi, cùng với bàn cờ tiên, suối Côn Sơn, Ngũ nhạc linh từ... hợp thành một quần thể di tích, danh thắng nổi tiếng.

Dưới chân núi Ngũ Nhạc, đền thờ danh nhân Nguyễn Trãi bên suối Côn Sơn được bao quanh bởi rừng xanh.

Tại đây, cầu Thấu Ngọc bắc qua suối Côn Sơn là công trình kiến trúc nổi bật, được dựng theo nguyên mẫu cây cầu gỗ cổ xưa. Đây là điểm thu hút người dân, du khách tham quan, ngắm cảnh và chụp hình lưu niệm.

Cảnh quan cầu Thấu Ngọc và các công trình kiến trúc điểm nhấn ở đền thờ Nguyễn Trãi, thuộc khuôn viên Khu di tích chùa Côn Sơn.