Bảo vệ giới trẻ trước nguy cơ nghiện nicotine trong thời đại số

Nhiều chiêu thức tiếp thị đánh vào giới trẻ

Hưởng ứng Ngày Thế giới Không Thuốc lá 31/5, ngày 22/5, Quỹ Phòng, chống tác hại thuốc lá đã tổ chức hội thảo cập nhật thông tin về chủ đề Ngày Thế giới Không Thuốc lá năm 2026 và tình hình triển khai các chính sách phòng, chống tác hại thuốc lá tại Việt Nam.

Thông điệp của năm nay do World Health Organization lựa chọn là: “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo – Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”. Chủ đề mang tính thời sự sâu sắc khi ngành công nghiệp thuốc lá đang thay đổi chiến lược tiếp thị, tập trung xây dựng hình ảnh “hiện đại”, “thời thượng”, “ít độc hại hơn” cho các sản phẩm chứa nicotine nhằm thu hút thanh thiếu niên và người trẻ tuổi.

Các đại biểu tham dự Hội thảo. Ảnh: L.H

Đại diện Quỹ Phòng, chống tác hại thuốc lá cho biết, các sản phẩm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng hiện nay không còn xuất hiện đơn thuần như thuốc lá truyền thống mà được thiết kế với bao bì bắt mắt, nhiều hương vị hấp dẫn, tích hợp yếu tố công nghệ và được quảng bá rộng rãi trên môi trường số.

Các hình thức tiếp thị trá hình thông qua mạng xã hội, người nổi tiếng, tài trợ sự kiện hay các nội dung giải trí trực tuyến đang khiến nicotine trở nên “thân thiện” hơn trong mắt giới trẻ.Tuy nhiên, đằng sau vẻ ngoài hiện đại đó vẫn là nicotine – chất gây nghiện mạnh có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển não bộ, khả năng học tập, cảm xúc và sức khỏe tâm thần của thanh thiếu niên.

Bà Phan Thị Hải- Phó giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại thuốc lá phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: L.H

Tại Việt Nam, hút thuốc lá ước tính gây ra khoảng 103.000 ca tử vong mỗi năm. Gánh nặng kinh tế do thuốc lá gây ra lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng, bao gồm chi phí y tế, mất năng suất lao động, tử vong sớm và cả chi phí môi trường. Đáng lo ngại, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong học sinh đang gia tăng nhanh. Nếu năm 2019, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nhóm học sinh 13–17 tuổi là 2,6%, thì đến năm 2023, khảo sát tại 11 tỉnh, thành phố cho thấy con số này đã lên tới 8,1%. Đây không chỉ là một xu hướng tiêu dùng mới. Đây là dấu hiệu của một nguy cơ nghiện nicotine đang trẻ hóa, đang len vào trường học, gia đình và đời sống của thanh thiếu niên.

Cần có những chính sách mạnh mẽ để bảo vệ giới trẻ

Tại hội thảo các chuyên gia y tế nhấn mạnh rằng dù dưới bất kỳ hình thức nào, các sản phẩm thuốc lá và nicotine đều gây hại cho sức khỏe.Thuốc lá là nguyên nhân của nhiều bệnh nguy hiểm như ung thư, tim mạch, đột quỵ, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính cùng nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng khác. Không chỉ ảnh hưởng đến người hút, khói thuốc còn gây hại cho những người xung quanh, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em. Trong những năm qua, Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực trong công tác phòng, chống tác hại thuốc lá nhờ sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý, ngành y tế, địa phương và truyền thông.

Các sản phẩm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng hiện nay không còn xuất hiện đơn thuần như thuốc lá truyền thống mà được thiết kế với bao bì bắt mắt, nhiều hương vị hấp dẫn, tích hợp yếu tố công nghệ và được quảng bá rộng rãi trên môi trường số. Ảnh: L.H

Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho việc xây dựng môi trường không khói thuốc, kiểm soát quảng cáo và tài trợ của ngành công nghiệp thuốc lá, tăng cường cảnh báo sức khỏe, hỗ trợ cai nghiện và nâng cao nhận thức cộng đồng.

Một dấu mốc quan trọng là việc Quốc hội thông qua Nghị quyết 173/2024/QH15, cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.

Theo đại diện Quỹ Phòng, chống tác hại thuốc lá, các cải cách về thuế thuốc lá được kỳ vọng sẽ giúp khoảng 2,1 triệu người tại Việt Nam bỏ thuốc hoặc không hút thuốc vào năm 2031; ngăn ngừa khoảng 700.000 ca tử vong sớm trong những thập kỷ tới; đồng thời tạo thêm khoảng 24.000 tỷ đồng nguồn thu ngân sách nhà nước mỗi năm.

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, công tác phòng, chống tác hại thuốc lá vẫn đối mặt không ít khó khăn như tỷ lệ hút thuốc ở nam giới còn cao, việc thực thi quy định cấm hút thuốc tại nơi công cộng chưa hiệu quả, cùng với sự bùng phát của thuốc lá điện tử và các hình thức quảng bá trên không gian mạng.

Xuất phát từ thực tế này, đại diện Bộ Y tế cho biết trong năm 2026, Bộ này sẽ sửa đổi và trình Chính phủ, Quốc hội dự án Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá nhằm xử lý những khoảng trống pháp lý hiện nay và tăng cường bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong bối cảnh xuất hiện nhiều sản phẩm nicotine thế hệ mới.

Việc sửa luật không chỉ để theo kịp thực tiễn mà còn nhằm bảo vệ những thành quả mà Việt Nam đã kiên trì xây dựng suốt nhiều năm qua trong cuộc chiến chống tác hại của thuốc lá.

Tại Kỳ họp Đại hội đồng Y tế Thế giới lần thứ 79 đang diễn ra ở Geneva, World Health Organization đã trao Giải thưởng Ngày Thế giới Không Thuốc lá toàn cầu cho bốn cơ quan, đơn vị thuộc Bộ Y tế Việt Nam gồm: Vụ Pháp chế Bộ Y tế, Viện Chính sách và Chiến lược Y tế, Trung tâm Chống độc thuộc bệnh viện Bạch Mai và Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Giải thưởng ghi nhận những thành tích nổi bật của Việt Nam trong việc xây dựng và triển khai các chính sách bảo vệ cộng đồng trước tác hại của thuốc lá.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà đã trực tiếp nhận giải thưởng từ Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus.